Mua 12 đoàn tàu cao tốc của Nhật Bản, tổng trị giá hơn 20.000 tỷ đồng
Để đáp ứng lượng hành khách ngày càng lớn, THSR dự kiến đưa 12 đoàn tàu mới vào khai thác trong giai đoạn 2027-2028, bổ sung cho đội tàu hiện có gồm 34 đoàn, qua đó nâng công suất vận chuyển vào giờ cao điểm thêm khoảng 25%.
Liên danh giữa Hitachi và Toshiba mới đây đã chính thức bắt đầu bàn giao các đoàn tàu cao tốc thế hệ mới cho Đài Loan (Trung Quốc), khép lại hành trình đàm phán kéo dài nhiều năm với không ít trở ngại, trong đó có hai lần đấu thầu bất thành của các nhà cung cấp Nhật Bản.
Hợp đồng trị giá 124 tỷ yên (hơn 20.000 tỷ đồng) bao gồm 12 đoàn tàu, tương đương 144 toa xe. Đây là dòng N700ST, được phát triển dựa trên mẫu tàu đang vận hành trên tuyến Tokaido Shinkansen, nối thủ đô Tokyo với thành phố Osaka.
Hệ thống Đường sắt Cao tốc Đài Loan (Taiwan High Speed Rail – THSR), đi vào hoạt động từ năm 2007, là dự án xuất khẩu đầu tiên của công nghệ Shinkansen của Nhật Bản.
Với tốc độ khai thác tối đa 300 km/giờ, tuyến đường sắt này kết nối Đài Bắc ở phía bắc với Cao Hùng ở phía Nam chỉ trong khoảng 90 phút. Tỷ lệ tàu đến đúng giờ luôn duy trì trên 99%, trong khi lượng hành khách trong năm ngoái đã vượt mốc 80 triệu lượt.
Nhu cầu đi lại được dự báo sẽ tiếp tục tăng cùng với sự phát triển kinh tế của khu vực miền Nam Đài Loan. Để đáp ứng lượng hành khách ngày càng lớn, THSR dự kiến đưa 12 đoàn tàu mới vào khai thác trong giai đoạn 2027-2028, bổ sung cho đội tàu hiện có gồm 34 đoàn, qua đó nâng công suất vận chuyển vào giờ cao điểm thêm khoảng 25%.
Quá trình mua sắm đoàn tàu bắt đầu được thúc đẩy từ năm 2019. Ban đầu, các doanh nghiệp Nhật Bản được đánh giá là ứng viên sáng giá để giành hợp đồng. Tuy nhiên, quá trình đàm phán nhanh chóng gặp khó khăn.
Hai vòng đấu thầu được tổ chức cho đến năm 2021 đều không đạt kết quả. THSR yêu cầu điều chỉnh mức giá, cho rằng báo giá từ phía Nhật Bản cao hơn mặt bằng thị trường. Theo truyền thông Đài Loan, phía Nhật Bản đề xuất mức giá khoảng 5 tỷ Đài tệ cho mỗi đoàn tàu.
Đối với các đoàn tàu cao tốc cung cấp trong nước, các công ty thuộc Tập đoàn Đường sắt Nhật Bản (JR Group) thường chịu trách nhiệm phát triển dự án. Tuy nhiên, trong hợp đồng với Đài Loan, liên danh Hitachi - Toshiba đề xuất cung cấp trọn gói, bao gồm quản lý dự án, chế tạo đoàn tàu và hệ thống điện, khiến tổng chi phí tăng lên.
Ngoài ra, những điều chỉnh kỹ thuật dành riêng cho Đài Loan cũng làm đội giá dự án. Trong khi tàu trên tuyến Tokaido Shinkansen sử dụng cấu hình 16 toa, hệ thống THSR chỉ vận hành 12 toa mỗi đoàn, buộc nhà sản xuất phải thiết kế lại cách bố trí thiết bị và các hệ thống liên quan.
Sau hai lần đấu thầu không thành công, phía Đài Loan từng cân nhắc tìm kiếm các nhà cung cấp đoàn tàu ngoài Nhật Bản.
Tuy nhiên, kể từ khi tuyến đường sắt cao tốc Đài Loan đi vào hoạt động, các doanh nghiệp Nhật như Hitachi, Kawasaki Heavy Industries và Nippon Sharyo đã liên tục cung cấp đoàn tàu cho hệ thống này. Điều đó khiến việc chuyển sang một nhà cung cấp hoàn toàn mới trở nên không dễ dàng.
Trong giai đoạn đại dịch COVID-19, hai bên vẫn duy trì các cuộc họp trực tuyến nhằm thu hẹp khác biệt về giá cả cũng như các yêu cầu kỹ thuật.
Bên cạnh đó, sự mất giá của đồng yên cũng góp phần tạo điều kiện cho thỏa thuận. Từ năm 2021 đến 2023, đồng tiền Nhật Bản đã giảm gần 20% giá trị so với đồng Đài tệ. Đến vòng đấu thầu thứ ba, diễn ra năm 2023, liên danh Hitachi - Toshiba chính thức giành được hợp đồng.
Đường sắt hiện là một trong bốn lĩnh vực kinh doanh cốt lõi của Hitachi. Tập đoàn này đang mở rộng sự hiện diện trên thị trường quốc tế trong các lĩnh vực chế tạo phương tiện đường sắt và hệ thống vận hành thông qua nhiều thương vụ mua lại tại Mỹ và châu Âu.
Phát biểu tại lễ xuất xưởng đoàn tàu tổ chức hôm thứ Năm (30/7) tại nhà máy của Hitachi ở Kudamatsu (Nhật Bản), ông Giuseppe Marino, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách mảng đường sắt của Hitachi, nhấn mạnh Đài Loan là một "thị trường vô cùng quan trọng". Ông cho biết dự án này sẽ trở thành hình mẫu để tập đoàn giới thiệu và triển khai công nghệ đường sắt cao tốc tại nhiều quốc gia khác trên thế giới.
Sau Đài Loan, cả khu vực công và tư nhân của Nhật Bản đang tiếp tục thúc đẩy việc triển khai các dự án đường sắt cao tốc tại Ấn Độ. Hitachi kỳ vọng sẽ mở rộng hoạt động kinh doanh bằng cách cung cấp các giải pháp tích hợp, đồng thời phát triển mạnh các dịch vụ bảo trì và vận hành lâu dài.
