Mỹ khởi động cơ chế mới với hai đồng minh châu Á trước khi đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cùng Ngoại trưởng Nhật Bản Motegi Toshimitsu và Ngoại trưởng Hàn Quốc Cho Hyun công bố sáng kiến trên sau cuộc gặp bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York ngày 21/9.

Ba nước cam kết phản đối các biện pháp cưỡng ép kinh tế, “các chính sách, hoạt động phi thị trường” gây ra tình trạng dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp có tác động tiêu cực và làm méo mó thị trường, cũng như những hạn chế xuất khẩu tùy tiện gây gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo tuyên bố chung do Bộ Ngoại giao Mỹ công bố, ba nước nhất trí tăng cường hệ thống cảnh báo sớm về chuỗi cung ứng vốn đã được thiết lập giữa ba bên.

Đây là cơ hội để Tokyo trực tiếp bày tỏ ý kiến của mình tới Tổng thống Mỹ trước thềm cuộc gặp nhà lãnh đạo Trung Quốc.

Ông Tập dự kiến đến Mỹ vào ngày 23/9, trong chuyến thăm cấp nhà nước kéo dài 3 ngày. Thương mại, trí tuệ nhân tạo và các vấn đề kinh tế, an ninh khác dự kiến sẽ chiếm vị trí nổi bật trong cuộc hội đàm giữa ông và ông Trump.

Tuyên bố ba bên không nêu tên Trung Quốc, nhưng sự thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực chế biến khoáng sản thiết yếu và những biện pháp hạn chế xuất khẩu một số nguyên liệu có tầm quan trọng chiến lược đã trở thành mối quan ngại lớn đối với Mỹ và các nền kinh tế phát triển khác.

Tuyên bố cũng khẳng định cam kết của ba nước về tăng cường hợp tác lĩnh vực chất bán dẫn và củng cố biện pháp bảo vệ những công nghệ quan trọng và mới nổi, bao gồm trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, cơ sở hạ tầng số và công nghệ sinh học.

Ba chính phủ cho biết sẽ “phối hợp củng cố các hệ thống công nghệ tiên tiến và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng”, đồng thời bày tỏ mong muốn mở rộng hợp tác giữa các phòng thí nghiệm quốc gia của ba nước.

Washington và Bắc Kinh cũng đang tiến hành các cuộc đàm phán kinh tế riêng trước thềm cuộc gặp thượng đỉnh.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer gặp Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong tại New York vào cuối tuần qua, để thảo luận về những kết quả có thể đạt được khi lãnh đạo 2 nước gặp nhau, trong đó có thương mại và trí tuệ nhân tạo.

Bên cạnh các biện pháp về an ninh kinh tế, ông Rubio, ông Motegi và ông Cho nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình và ổn định tại eo biển Đài Loan, đồng thời kêu gọi giải quyết hòa bình các tranh chấp giữa hai bờ eo biển. Ba bên phản đối những nỗ lực đơn phương nhằm thay đổi nguyên trạng và bày tỏ ủng hộ “sự tham gia có ý nghĩa” của Đài Bắc vào các tổ chức quốc tế phù hợp.

Ba bên khẳng định ủng hộ quyền tự do hàng hải và hàng không, hoạt động thương mại hợp pháp không bị cản trở, cùng các hình thức sử dụng biển hợp pháp khác tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, phù hợp với luật pháp quốc tế được phản ánh trong Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển.

Về an ninh năng lượng, Washington, Tokyo và Seoul nhất trí hướng tới tăng cường khả năng chống chịu của nguồn cung trong khu vực, bằng cách nâng mức dự trữ dầu và khuyến khích hợp tác giữa các nước sản xuất và tiêu thụ năng lượng.

Ba nước cam kết triển khai bản ghi nhớ hồi tháng 7 nhằm đẩy nhanh việc đưa các lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR) tới các nước thứ ba, trên cơ sở tuân thủ các tiêu chuẩn về an toàn hạt nhân, an ninh và không phổ biến vũ khí hạt nhân.

Cuộc gặp cũng đề cập đến Triều Tiên, tái khẳng định cam kết phi hạt nhân hóa hoàn toàn bán đảo Triều Tiên và kêu gọi Bình Nhưỡng quay trở lại đối thoại.

Ông Rubio tái khẳng định cam kết của Mỹ với Nhật Bản và Hàn Quốc, bao gồm cam kết về năng lực răn đe hạt nhân mở rộng.