Nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam: SSI từ 'đồng hành' đến kết nối dòng vốn quốc tế

Sáng 18/9, Chứng khoán SSI tổ chức sự kiện “A Celebration – Viet Nam Into EM” tại Hà Nội. Sự kiện quy tụ đại diện cơ quan quản lý cùng nhiều tổ chức tài chính, đầu tư quốc tế, trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam bước sang vị thế mới sau khi được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp.

Tám năm kể từ khi Việt Nam được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng, một câu hỏi mới cũng xuất hiện: Sau nâng hạng sẽ là gì?

Phát biểu tại sự kiện, ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), nhìn nhận nâng hạng là một thành tựu quan trọng, nhưng “cũng chỉ là một bước trong quá trình phát triển liên tục của thị trường”.

Nếu chặng đường vừa qua tập trung tháo gỡ những rào cản để Việt Nam tiến gần hơn tới chuẩn mực của thị trường quốc tế, giai đoạn tiếp theo sẽ đặt ra yêu cầu lớn hơn: Không chỉ mở cửa cho dòng vốn, mà còn phải nâng chất lượng thị trường và tạo đủ hàng hóa để hấp thụ dòng vốn đó.

8 năm để bước qua cánh cửa nâng hạng

Một trong những thay đổi quan trọng nhất được ông Bùi Hoàng Hải nhắc tới là việc áp dụng cơ chế không yêu cầu nhà đầu tư tổ chức nước ngoài đủ điều kiện phải có đủ tiền trước khi đặt lệnh mua cổ phiếu.

Đây từng là một trong những rào cản lớn đối với nhà đầu tư nước ngoài. Cùng với việc tháo gỡ yêu cầu này, hệ thống công nghệ thông tin mới được đưa vào vận hành, hiện đại hóa hạ tầng giao dịch, bù trừ và thanh toán, tạo nền tảng để thị trường có thể xử lý quy mô lớn hơn.

Gần đây hơn, mô hình môi giới toàn cầu mở thêm một kênh để nhà đầu tư nước ngoài không cư trú đặt lệnh tại Việt Nam thông qua tổ chức chứng khoán nước ngoài đại diện. Công bố thông tin và quy trình thanh toán cũng từng bước được cải thiện.

Những thay đổi đó giúp giải quyết một phần bài toán “vào thị trường bằng cách nào” đối với các tổ chức quốc tế.

Nhưng khi cánh cửa tiếp cận đã rộng hơn, một bài toán khác bắt đầu trở nên quan trọng: Vốn sẽ đầu tư vào đâu?

Theo Phó Chủ tịch UBCKNN, một trong những ưu tiên của giai đoạn tới là chuẩn bị cho cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), đồng thời tiếp tục cải thiện thanh toán, quản trị rủi ro và xây dựng hạ tầng phục vụ các sản phẩm, thông lệ thị trường mới.

Cùng với hạ tầng, một lớp tiêu chuẩn mới cũng sẽ được nâng lên. UBCKNN sẽ tiếp tục thúc đẩy quản trị công ty, công bố thông tin, cung cấp thông tin bằng tiếng Anh và quan hệ cổ đông.

Nhưng đáng chú ý hơn là bài toán hàng hóa.

Ông Bùi Hoàng Hải cho biết một ưu tiên khác là mở rộng cả quy mô và chất lượng của thị trường đầu tư Việt Nam. Trong đó có việc phát triển các thương vụ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) quy mô lớn, chất lượng cao, tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đủ điều kiện niêm yết và huy động vốn.

Nguồn hàng mới còn có thể đến từ các doanh nghiệp nhà nước đã cổ phần hóa và quá trình thoái vốn nhà nước.

Một vấn đề khác được lãnh đạo UBCKNN đề cập là tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng và cải thiện thanh khoản. Điều đó có nghĩa thị trường không chỉ cần thêm doanh nghiệp lớn lên sàn, mà còn cần đủ lượng cổ phiếu thực sự có thể được nhà đầu tư mua bán.

Câu chuyện doanh nghiệp FDI đặc biệt đáng chú ý.

Khu vực này từ lâu đã trở thành một phần quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, nhưng sự hiện diện trên thị trường chứng khoán lại rất nhỏ. Tại một hội thảo do SSI tổ chức trước đó một ngày, Tổng Giám đốc SSI Nguyễn Đức Thông cho biết khu vực FDI đóng góp hơn 3/4 kim ngạch xuất khẩu năm 2025, trong khi các doanh nghiệp FDI niêm yết mới chiếm khoảng 0,15% vốn hóa thị trường.

Nói cách khác, theo ông Bùi Hoàng Hải, nâng hạng mở rộng cánh cửa, nhưng chất lượng thị trường mới quyết định dòng vốn có bước qua và ở lại hay không.

SSI: Từ “đồng hành” đến kết nối dòng vốn quốc tế

Ở góc độ một thành viên thị trường, Tổng Giám đốc SSI Nguyễn Đức Thông nhìn cột mốc nâng hạng từ một lát cắt khác.

Ông nhắc lại Việt Nam đã trải qua 8 năm kể từ khi được FTSE Russell đưa vào danh sách theo dõi. Xa hơn, thị trường chứng khoán Việt Nam khởi đầu năm 2000 chỉ với hai doanh nghiệp niêm yết.

“Điều làm chúng tôi hào hứng nhất không chỉ là tên gọi hay vị thế, mà là những gì đi kèm với nó. Đó là thanh khoản sâu hơn, tiêu chuẩn cao hơn và quan trọng nhất là dòng nhà đầu tư mới với những đòi hỏi cao hơn”, ông Thông nói.

Chi tiết “những đòi hỏi cao hơn” cũng phần nào cho thấy mặt còn lại của nâng hạng. Việc Việt Nam bước vào một nhóm thị trường mới có thể mở rộng phạm vi tiếp cận với các tổ chức đầu tư toàn cầu, nhưng đồng thời thị trường, doanh nghiệp niêm yết và chính các công ty chứng khoán cũng phải thích ứng với những yêu cầu cao hơn về chất lượng dịch vụ, minh bạch, quản trị và hạ tầng.

Trong bối cảnh đó, ông Nguyễn Đức Thông cho biết cam kết của SSI trong chặng đường mới được gói trong hai chữ “đồng hành”.

“Không đi phía trước, không đi phía sau, mà là đi bên cạnh”, Tổng Giám đốc SSI nói khi đề cập việc đồng hành cùng cơ quan quản lý và nhà đầu tư để xây dựng thị trường Việt Nam “không chỉ lớn hơn mà còn mạnh mẽ hơn và quan trọng hơn là bền vững hơn”.

Sự kiện sáng 18/9 cũng nằm trong chuỗi hoạt động SSI tổ chức xoay quanh những bài toán của thị trường vốn ở giai đoạn mới. Một ngày trước đó, câu chuyện được đặt vào nguồn hàng, với khoảng trống giữa vai trò rất lớn của khu vực FDI trong nền kinh tế và sự hiện diện còn nhỏ trên thị trường chứng khoán.

Trọng tâm thị trường hiện dịch chuyển sang một nửa khác của bài toán: Kết nối thị trường Việt Nam với dòng vốn quốc tế sau nâng hạng.

Với SSI, “đồng hành” trong giai đoạn mới vì vậy không chỉ là đi cùng quá trình phát triển về quy mô của thị trường. Khi Việt Nam bước sang vị thế mới, thách thức cũng chuyển từ đạt chuẩn để được nâng hạng sang xây dựng một thị trường đủ tốt để những dòng vốn mới thực sự lựa chọn Việt Nam.