Người dân đề xuất điều chỉnh giờ học, giờ làm theo lịch triều cường

Khi mặt trời chưa kịp ló dạng, triều cường đã âm thầm dâng cao lên các tuyến đường. Dòng nước từ sông Sài Gòn và các kênh rạch len lỏi xuất hiện trên các tuyến đường lớn, len lỏi vào con hẻm nhỏ. Từ sớm tinh mơ, trời không một gợn mây, mặt trời bắt đầu ló dạng thì những tuyến đường huyết mạch tại phường Tân Mỹ, phường Phú Thuận, phường Tân Thuận, phường Bình Quới (TP.HCM)… đã biến thành sông.

Tại khu vực chợ Phước Long (phường Tân Mỹ) một trong những điểm nóng chịu ảnh hưởng của triều cường, chúng tôi ghi nhận nhịp độ mưu sinh của người dân gần như tê liệt vào những khung giờ nước đạt đỉnh. Hàng hóa ế ẩm, tiểu thương vất vả che chắn, còn người mua thì ngần ngại lội nước bẩn.

Khi nhịp sinh học “đồng thuận” cùng thiên nhiên

Chị Nguyễn Thị Cẩm, một tiểu thương buôn bán lâu năm tại đây, ngán ngẩm chia sẻ: "Nước lên đúng giờ người ta đi chợ sáng, đi làm và đưa con đi học. Đường ngập lút bánh xe, ai mà dám ghé mua. Nhiều hôm tôi dọn hàng ra rồi lại phải kê cao lên, ngồi nhìn nước mênh mông mà ruột gan nóng như lửa. Trẻ con đi học qua đây té ngã ướt hết sách vở, nhìn xót xa vô cùng".

Buổi chiều tối, chúng tôi có mặt tại phường Tân Mỹ đã chứng kiến cảnh hàng ngàn phụ huynh và học sinh nhích phương tiện giao thông từng chút một giữa biển nước. Nhiều chiếc xe máy chết máy, tiếng khóc của trẻ nhỏ vì nước tạt ướt sũng trên bộ đồng phục của trẻ thơ.

Vào mỗi mùa triều cường tại TP.HCM, người ta hay nhắc đến các công trình cống chống ngập ngăn triều cường hàng chục ngàn tỷ đồng vẫn chưa phát huy được hiệu quả. Những công trình này chưa thể bắt kịp tốc độ sụt lún và biến đổi khí hậu. Một câu hỏi lớn được đặt ra: “Tại sao phải "đối đầu" với mẹ thiên nhiên một cách cứng nhắc, thay vì linh hoạt điều chỉnh nhịp sống đô thị. Cụ thể, thay đổi giờ học, giờ làm việc theo chu kỳ lên xuống của con nước?”.

Học sinh bì bõm lội nước giờ tan trường.

Nhịp sinh học không đơn thuần là việc thức dậy vào đúng một giờ mỗi ngày. Nó là trạng thái cân bằng của cơ thể và tâm trí sẵn sàng cho việc tiếp nhận thông tin. Một đứa trẻ có cảm giác mệt mỏi khi phải thức dậy sớm hơn bình thường để "tranh thủ đi trước khi nước lên", hoặc phải vật lộn suốt hơn một tiếng đồng hồ trong dòng nước kẹt cứng, bước vào lớp với bộ quần áo ẩm ướt và cái bụng rỗng vì không kịp ăn sáng.

Ngược lại, nếu điều chỉnh giờ vào học muộn hơn một chút vào buổi sáng, ví dụ 8h30 thay vì 7h00, khi nước triều đã rút, và kết thúc sớm hơn vào buổi chiều trước 15h30 hoặc muộn hơn sau 18h30 để tránh đỉnh triều, học sinh sẽ có một hành trình đến trường an toàn, khô ráo. Giấc ngủ có thể được kéo dài thêm một chút để bù đắp năng lượng. Sự linh hoạt trong ngắn hạn này mang lại giá to lớn để bảo vệ thể trạng yếu ớt của trẻ nhỏ trước những khắc nghiệt của môi trường.

Dưới góc nhìn vĩ mô, việc duy trì giờ giấc truyền thống trong những ngày đỉnh triều đang gây ra những tổn thất kinh tế vô hình cho thành phố. Sự lãng phí nhiên liệu, chi phí sửa chữa phương tiện hư hỏng, sự hao hụt năng suất lao động do đi muộn và sức lực của người dân là những con số không thể “cân – đong – đo – đếm”.

Nhiều điểm trường mầm non và tiểu học nằm trong vùng trũng thấp, mỗi khi triều cường dâng cao, sân trường nhanh chóng biến thành biển nước. Việc này không chỉ gây hư hại nặng nề cơ sở vật chất mà còn tiềm ẩn rủi ro mất an toàn rất lớn cho cả thầy và trò. Trước tình hình đó, nhiều trường đã điều chỉnh giờ học để tránh đỉnh triều.

Anh N.T.H, một phụ huynh trú có con học tại phường Tân Mỹ chia sẻ: "Cho dù có dự báo chính xác ngày giờ con nước lên xuống, chúng tôi cũng không thể bỏ việc để đi đón con. Giờ giấc làm việc ở công ty là cố định, phụ huynh không thể cứ thay đổi lịch trình cá nhân để nương theo thủy triều. Việc duy nhất chúng tôi làm được là chủ động sắp xếp thời gian và chấp nhận… sống chung với lũ".

Điều chỉnh giờ học, giờ làm là giải pháp tình thế

Chuyên gia quản lý giáo dục Vương Đình Ninh - Viện Nghiên cứu phát triển giáo dục Việt - Mỹ nhận định, việc điều chỉnh giờ học, giờ làm việc theo triều cường là giải pháp tình thế. Mỗi đợt triều cường đạt đỉnh, cuộc sống của người dân TP.HCM lại đối diện với nhiều xáo trộn.

Trước thực trạng nước bủa vây từ trường học đến đường phố, những đề xuất mang tính tình thế như điều chỉnh giờ học, giờ làm đang được đặt ra. Để đối phó với hiện tượng thiên nhiên ngày một cực đoan này, thành phố cần những giải pháp quy hoạch mang tầm vĩ mô và dài hạn hơn.

Xung quanh trường học là "biển" nước.

Thực tế, để giảm tải áp lực giao thông và đảm bảo an toàn, giải pháp thiết thực nhất hiện nay tại các trường học là chủ động tổ chức ra về đúng giờ, đồng thời bố trí thời gian ra về lệch nhau đôi chút giữa các khối lớp. Điều này giúp phụ huynh có thể luân phiên đón con, tránh tình trạng tập trung đông người gây tắc nghẽn cục bộ trước cổng trường đang ngập sâu.

Ông Vũ Đình Ninh phân tích, không chỉ ảnh hưởng đến môi trường giáo dục, nền kinh tế cũng đang gánh chịu không ít hệ lụy từ triều cường. Việc điều chỉnh giờ làm hành chính nếu có áp dụng thiếu đồng bộ sẽ gây xáo trộn trong khâu xử lý công việc hành chính cho người dân.

Đối với lực lượng lao động chiếm đa số tại các nhà máy, công ty, xí nghiệp, giờ giấc làm việc được gắn chặt với dây chuyền sản xuất. Doanh nghiệp không thể tùy tiện điều chỉnh ca kíp sản xuất theo con nước, bởi hoạt động của doanh nghiệp gắn liền với giờ làm việc của các cơ quan hành chính nhà nước.

Ông Vũ Đình Ninh chia sẻ, quy luật của mẹ thiên nhiên là điều con người buộc phải chấp nhận, nhưng cách ứng phó sẽ quyết định mức độ thiệt hại. Cách đây hơn 30 năm, chính quyền TP.HCM đã có những nhìn nhận về kịch bản triều cường ngày một tăng cao và nguy cơ nhấn chìm nhiều khu vực thấp trũng. Nhiều hộ dân sinh sống dọc các trục đường Lê Văn Lương, Nguyễn Thị Thập, Huỳnh Tấn Phát… đã phải đôn nền nhà lên cao gần 1 mét để cản nước. Hình ảnh này là minh chứng rõ nét nhất cho việc triều cường đang liên tục vượt đỉnh và ngày càng trầm trọng.

Thời gian qua, TP.HCM đã tiêu tốn không ít nguồn lực tài chính cho các siêu dự án ngăn triều. Tuy nhiên, tính hiệu quả khi đưa vào vận hành thực tế vẫn là bài toán chưa có lời giải đáp trọn vẹn. Cái gốc của vấn đề nằm ở những hoạch định chiến lược và lâu dài của UBND TP.HCM. Rõ ràng, việc chống lại thiên nhiên là điều không tưởng, nhưng để thích ứng an toàn, thành phố cần những "lá chắn" vĩ mô đủ tầm, thay vì chỉ quẩn quanh với những giải pháp tình thế mang tính đối phó từng ngày.

Nhiều khu dân cư bị "cô lập" bởi triều cường.

Quản trị đô thị chủ động theo dự báo triều cường

Chuyên gia kinh tế - Tiến sĩ Lê Bá Chí Nhân đánh giá, điều chỉnh giờ học, giờ làm theo dự báo triều cường là tư duy quản trị đô thị chủ động. Theo góc nhìn của một chuyên gia kinh tế, ông Nhân cho rằng, TP.HCM cần nghiên cứu nghiêm túc phương án điều chỉnh giờ học, giờ làm việc theo dự báo triều cường. Đây không chỉ là câu chuyện giao thông hay sinh hoạt, mà còn liên quan trực tiếp đến năng suất lao động, chất lượng giáo dục, chi phí xã hội và hiệu quả quản trị đô thị.

Thứ nhất, cần nhìn triều cường như một yếu tố tác động đến năng suất của nền kinh tế. Khi đường phố ngập do triều cường, dù trời không mưa, người dân vẫn phải đối mặt với tình trạng ùn tắc, xe chết máy, hư hỏng phương tiện, chậm giờ học và giờ làm. Những tổn thất này tạo ra chi phí kinh tế đáng kể. Người lao động mất thời gian di chuyển, doanh nghiệp giảm hiệu quả hoạt động, phụ huynh phát sinh chi phí đưa đón con, còn học sinh bị ảnh hưởng đến sức khỏe và khả năng tiếp thu bài học.

Vì vậy, nếu có thể chủ động điều chỉnh thời gian sinh hoạt để giảm số người di chuyển đúng vào thời điểm đường ngập sâu, thành phố sẽ có cơ hội giảm những chi phí xã hội mà không nhất thiết phải chờ các dự án chống ngập hoàn thành.

Thứ hai, không nên áp dụng một khung giờ cứng nhắc cho toàn thành phố. Triều cường có quy luật, nhưng thời điểm và mức độ ngập còn phụ thuộc vào địa hình, hệ thống thoát nước, mưa lớn, khả năng tiêu thoát nước và tác động của các công trình thủy lợi. Giờ nước lên tại khu vực này không nhất thiết trùng với thời điểm ngập nghiêm trọng tại khu vực khác.

Do đó, TP.HCM nên xây dựng cơ chế điều chỉnh giờ học, giờ làm linh hoạt theo từng khu vực và từng đợt triều cường. Chẳng hạn, tại những tuyến đường thường xuyên ngập sâu, trường học có thể xem xét lùi giờ vào lớp hoặc tổ chức học trực tuyến khi điều kiện thực tế không bảo đảm an toàn. Cơ quan hành chính và doanh nghiệp có thể áp dụng giờ làm lệch nhau, làm việc linh hoạt hoặc làm việc từ xa đối với những vị trí phù hợp. Điều quan trọng là không nên mặc định triều cường luôn đạt đỉnh vào một giờ cố định. Lịch điều chỉnh phải dựa trên dự báo thủy triều, bản đồ ngập và tình hình giao thông thực tế.

Thứ ba, cần tính toán lợi ích kinh tế và chi phí tổ chức thực hiện. Nếu hàng triệu người cùng di chuyển vào một khung giờ, áp lực giao thông sẽ rất lớn. Việc phân bổ giờ học, giờ làm theo các khung giờ khác nhau có thể góp phần giảm ùn tắc, hạn chế tai nạn, tiết kiệm nhiên liệu và nâng cao hiệu quả sử dụng thời gian.

Triều cường ngập những tuyến đường nhìn từ trên cao.

Tuy nhiên, thay đổi giờ học cũng ảnh hưởng đến lịch làm việc của phụ huynh, hoạt động bán trú, xe đưa đón và tổ chức giảng dạy. Nếu giờ tan học không phù hợp với giờ làm của cha mẹ, chi phí chăm sóc trẻ có thể tăng lên. Vì vậy, chính sách phải được thiết kế theo hướng đồng bộ, tránh chuyển gánh nặng từ giao thông sang gia đình.

Thứ tư, cần triển khai thí điểm dựa trên dữ liệu và đánh giá hiệu quả. Thế nên, ông Lê Bá Chí Nhân đề xuất, thành phố lựa chọn một số khu vực thường xuyên ngập do triều cường để thí điểm điều chỉnh giờ học, giờ làm. Cơ quan chức năng cần công bố dự báo sớm, thông báo khung giờ có nguy cơ ngập và hướng dẫn phương án di chuyển an toàn. Sau thí điểm, cần đo lường thời gian đi lại, số trường hợp chậm giờ, mức độ ùn tắc, chi phí phát sinh của phụ huynh và mức độ an toàn của học sinh để quyết định mở rộng.

“TP.HCM không thể chỉ trông chờ vào các công trình chống ngập mà cần chuyển mạnh sang tư duy quản trị đô thị chủ động, dựa trên dữ liệu và dự báo. Điều chỉnh giờ học, giờ làm theo triều cường có thể là một giải pháp bổ trợ thiết thực, nếu được tổ chức khoa học, linh hoạt và đặt sự an toàn của người dân lên hàng đầu. Mục tiêu không phải là bắt người dân thích nghi với ngập nước, mà là giảm thiểu thiệt hại trong khi thành phố tiếp tục giải quyết căn cơ bài toán chống ngập”, Tiến sĩ Nhân đúc kết vấn đề.