Nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam: EVN đang tháo gỡ 3 nhóm thách thức lớn

Sau gần một thập kỷ tạm dừng, Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận đang được khởi động trở lại với kỳ vọng bổ sung nguồn điện nền quy mô lớn, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Đây cũng là dự án năng lượng có yêu cầu khắt khe nhất từ trước đến nay về công nghệ, tiêu chuẩn an toàn, nguồn lực tài chính và năng lực quản trị.

Theo báo Tài chính - Đầu Tư, tại Hội nghị Pháp quy hạt nhân toàn quốc lần thứ VII do Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ) phối hợp với UBND tỉnh Quảng Ninh vừa diễn ra ngày 30/7, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) Nguyễn Tài Anh cho biết, để chuẩn bị cho việc triển khai Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, Tập đoàn đang đồng thời tập trung tháo gỡ ba nhóm thách thức trọng yếu. Các thách thức này gồm hoàn thiện hành lang pháp lý, thu xếp nguồn vốn và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Về nguồn nhân lực phục vụ dự án, EVN đang phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, các đối tác cung cấp công nghệ cùng nhiều đơn vị có kinh nghiệm quốc tế để xây dựng chương trình đào tạo tổng thể, từ tuyển chọn, đào tạo chuyên ngành đến tiếp nhận công nghệ và huấn luyện vận hành nhà máy.

Theo kế hoạch, riêng lực lượng quản lý dự án cần khoảng 400 nhân sự, bao gồm cán bộ của Ban Quản lý dự án và các đơn vị chuyên môn của EVN, đảm nhiệm nhiều lĩnh vực như đầu tư xây dựng, kỹ thuật, công nghệ, môi trường, an toàn, pháp chế, phát triển bền vững và hợp tác quốc tế.

Bên cạnh đó, lực lượng trực tiếp vận hành và bảo dưỡng nhà máy dự kiến cần thêm khoảng 1.700-1.800 người. Đây sẽ là đội ngũ được đào tạo chuyên sâu với sự tham gia của các đối tác công nghệ nhằm từng bước tiếp nhận kỹ thuật, làm chủ quy trình vận hành và bảo dưỡng nhà máy điện hạt nhân. Như vậy, tổng nhu cầu nhân lực của riêng Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 vượt mốc 2.000 người, cao hơn đáng kể so với bất kỳ dự án nguồn điện nào mà EVN từng triển khai.

Song song với công tác chuẩn bị nhân lực, EVN đang triển khai hàng loạt đầu việc để bảo đảm dự án có thể đáp ứng tiến độ theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, trong đó hai tổ máy của Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 dự kiến đưa vào vận hành trong giai đoạn 2030-2035.

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là xây dựng hệ thống pháp lý cho lĩnh vực điện hạt nhân. Là dự án điện hạt nhân đầu tiên được triển khai tại Việt Nam, các quy định pháp luật, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật không chỉ phải đáp ứng yêu cầu của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) mà còn phải tương thích với quy định của Việt Nam và tiêu chuẩn của quốc gia cung cấp công nghệ. Theo EVN, nhiều vấn đề phát sinh chưa có tiền lệ, do đó cần có các cơ chế đặc thù để vừa bảo đảm an toàn tuyệt đối, vừa không làm ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án.

Bên cạnh đó, bài toán vốn đầu tư và mô hình tài chính cũng đặt ra yêu cầu rất lớn. EVN phải đồng thời thu xếp nguồn vốn, tham gia đàm phán các hiệp định tín dụng, kiểm soát tiến độ, chất lượng và quản trị rủi ro trong suốt quá trình chuẩn bị, xây dựng và vận hành nhà máy.

Đại diện EVN cho biết, Tập đoàn đã hoàn thành hồ sơ điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, đồng thời tham gia đàm phán Hiệp định liên Chính phủ về hợp tác xây dựng nhà máy và phối hợp với các bộ, ngành đánh giá cơ sở hạ tầng điện hạt nhân của Việt Nam.

Song song với đó, EVN đang kiện toàn bộ máy quản lý dự án, chuẩn bị lựa chọn các đơn vị tư vấn có kinh nghiệm quốc tế, tham gia hoàn thiện hệ thống pháp luật, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật phục vụ triển khai dự án. Công tác giải phóng mặt bằng và tái định cư cũng được triển khai phối hợp với UBND tỉnh Khánh Hòa theo phân công của Chính phủ.

Một trong những mục tiêu quan trọng được EVN đặt ra là từng bước tiếp nhận và làm chủ công nghệ điện hạt nhân. Theo Tập đoàn, quá trình chuyển giao công nghệ sẽ không chỉ nâng cao năng lực của đội ngũ kỹ sư trong nước mà còn giúp giảm sự phụ thuộc vào đối tác nước ngoài, tăng tính chủ động trong xây dựng, vận hành và bảo dưỡng nhà máy về lâu dài.

Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư từ năm 2009, sau đó tạm dừng vào năm 2016. Đến cuối năm 2024, Quốc hội quyết định tái khởi động dự án sau 8 năm gián đoạn. Theo phương án triển khai, dự án gồm hai nhà máy, mỗi nhà máy có hai tổ máy. EVN được giao làm chủ đầu tư Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) là chủ đầu tư Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 2.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, mỗi nhà máy có công suất dự kiến từ 2.000-3.200 MW và sẽ đưa vào vận hành trong giai đoạn 2030-2035. Với khối lượng công việc đang được triển khai đồng thời từ pháp lý, công nghệ, tài chính đến đào tạo hơn 2.000 nhân lực chất lượng cao, dự án đang từng bước được chuẩn bị để bước vào giai đoạn triển khai, tạo nền tảng cho Việt Nam phát triển ngành điện hạt nhân trong những năm tới.