Nhiều thị trường có nhu cầu cao đối với gạo thơm Việt Nam nhưng doanh nghiệp chưa tiếp cận được

Xuất khẩu gạo của Việt Nam hiện đang phụ thuộc lớn vào thị trường Philippines. Khi thị trường này tạm ngưng nhập khẩu hoặc áp dụng chính sách nhập theo hạn ngạch từng tháng, doanh nghiệp trong nước gặp nhiều khó khăn và chịu áp lực về giá gạo. Trong khi đó, nhiều thị trường khác lại đang có nhu cầu cao đối với gạo thơm Việt Nam nhưng doanh nghiệp chưa tiếp cận được

Đây cũng là thông tin được ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) chia sẻ tại họp báo công bố kết quả thực hiện nhiệm vụ năm 2025 và định hướng trọng tâm năm 2026 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức.

Trong bối cảnh đó, ông Đỗ Hà Nam kiến nghị Nhà nước cần tăng cường xúc tiến thương mại và đàm phán mở cửa thị trường, qua đó nâng tỉ trọng gạo thơm lên khoảng 50% tổng xuất khẩu gạo trong năm 2026.

Philippines hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của gạo Việt, năm cao điểm 2024, quốc gia này nhập 4,22 triệu tấn gạo của nước ta, trị giá trên 2,61 tỷ USD. Năm 2025, Việt Nam xuất khẩu trên 8 triệu tấn gạo các loại, trong đó, Philippines nhập hơn 3,2 triệu tấn, chiếm 40% tổng lượng gạo xuất khẩu.

Trong năm 2025, Philippines đã nhiều lần gia hạn lệnh tạm ngừng nhập khẩu để hỗ trợ nông dân trong nước đã khiến lượng gạo Việt Nam xuất sang thị trường này giảm gần một phần tư về sản lượng và hơn bốn mươi phần trăm về giá trị. Tác động lan tỏa nhanh chóng sang các doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt là những đơn vị có tỷ trọng doanh thu lớn từ thị trường này.

Việc sụt giảm mạnh tại thị trường chủ lực như Philippines cho thấy rõ rủi ro từ sự lệ thuộc vào một thị trường, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết phải mở rộng đầu ra cho các loại gạo Việt Nam.

Khi các thị trường truyền thống thu hẹp, việc tái cấu trúc thị trường và sản phẩm xuất khẩu được xem là hướng đi mang tính chiến lược.

Theo nhận định của các doanh nghiệp xuất khẩu gạo, năm 2026 nhiều khả năng sẽ tiếp tục là một năm xuất khẩu thận trọng. Trung Đông được đánh giá là điểm đến ổn định, trong khi châu Phi vẫn là thị trường tiềm năng nhưng chịu áp lực lớn từ chi phí logistics và đầu vào. Các thị trường cao cấp như châu Âu, Nhật Bản và Anh còn dư địa, song yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc, dư lượng và kiểm soát dịch bệnh đặt ra bài toán đầu tư dài hạn.

TS. Nguyễn Đình Bích, chuyên gia kinh tế nông nghiệp phân tích, cạnh tranh gay gắt là xu thế tất yếu. Nếu Việt Nam tiếp tục xuất khẩu gạo giá rẻ, giá trị gia tăng thấp thì sẽ rất dễ bị tổn thương trước các thay đổi chính sách. Ngược lại, nếu chuyển mạnh sang gạo chất lượng cao, gạo có thương hiệu, thì thuế tăng không còn là rào cản quá lớn. Đây là thời điểm phù hợp để giảm dần diện tích lúa chất lượng thấp, tăng tỷ trọng gạo thơm, gạo đặc sản, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường.

Bên cạnh vấn đề thị trường, cũng tại họp báo trên, các hiệp hội ngành hàng cũng phản ánh tình trạng doanh nghiệp và nông dân thiếu vốn sản xuất nhưng khó tiếp cận tín dụng ngân hàng.

Các đơn vị đề xuất đưa ngân hàng tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất nông nghiệp, đồng thời cần có cơ chế cụ thể để dòng vốn tín dụng đến đúng đối tượng, đúng nhu cầu.

Đặc biệt, tại buổi họp báo, Thứ trưởng Bộ Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến đã thông tin nhiều tín hiệu tích cực đối với ngành nông nghiệp Việt Nam.

Cụ thể, từ năm 2021 đến nay, mặc dù thế giới biến động phức tạp do dịch bệnh, xung đột địa chính trị và biến đổi khí hậu, ngành nông nghiệp Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng và khả năng thích ứng cao. Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tăng từ 48,6 tỷ USD năm 2021 lên 62,5 tỷ USD năm 2024 và ước đạt khoảng 70 tỷ USD năm 2025; thặng dư thương mại đạt trên 20 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vai trò trụ đỡ của nền kinh tế.

Cũng theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trước năm 1986, xuất khẩu nông sản của Việt Nam còn rất hạn chế, chủ yếu theo hình thức trao đổi hàng hóa trong khối các nước xã hội chủ nghĩa, với kim ngạch dưới 1 tỷ USD/năm.

Từ khi thực hiện đường lối đổi mới, đặc biệt trong giai đoạn 1990-2000, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tăng trưởng mạnh với tốc độ 15-20%/năm, kim ngạch đạt khoảng 4,5 tỷ USD vào năm 2000, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới.

Số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho thấy, xuất khẩu gạo của Việt Nam trong năm 2025 đạt 8,06 triệu tấn với trị giá 4,1 tỷ USD, giảm 10,8% về lượng và giảm 27,6% về trị giá so với năm 2024. Với kết quả này, Việt Nam vẫn vượt qua Thái Lan, vươn lên vị trí thứ hai về xuất khẩu gạo toàn cầu, chỉ sau Ấn Độ.

Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) nhận định trong năm 2026 có nhiều khó khăn và thách thức. Nguồn cung thế giới dồi dào cũng ảnh hưởng lớn đến các nhà xuất khẩu nói chung, trong đó có Việt Nam. Chính vì vậy mà năm nay kế hoạch xuất khẩu điều chỉnh giảm còn 7 triệu tấn.