PGS.TS Trần Đình Thiên: 'Siêu cơ hội' của TP.HCM đòi hỏi phải có 'siêu năng lực'
PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng quy hoạch TP.HCM tầm nhìn 100 năm cùng Luật Phát triển đô thị đang mở ra không gian phát triển rất lớn. Tuy nhiên, để biến “siêu cơ hội” thành kết quả thực tế, thành phố cần xây dựng “siêu năng lực”, từ hạ tầng, doanh nghiệp đến vốn và đổi mới sáng tạo.
Phát biểu tại Diễn đàn Bất động sản 2026 với chủ đề “Siêu đô thị, siêu cơ hội”, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng cụm từ “siêu đô thị” đang gợi lên sức hấp dẫn rất lớn đối với tương lai TP.HCM. Tuy nhiên, đi cùng với “siêu cơ hội” sẽ là những thách thức rất lớn về tài chính, năng lực và khả năng tổ chức thực hiện.
Theo ông, vấn đề quan trọng không chỉ là nhận diện cơ hội mà phải trả lời được câu hỏi làm thế nào để cá nhân, doanh nghiệp và cả nền kinh tế biến cơ hội thành lợi ích phát triển.
“Để biến thành siêu cơ hội thực sự, chúng ta cần phải có siêu năng lực”, ông nhấn mạnh.
Quy hoạch 100 năm mở không gian phát triển mới
Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, TP.HCM đang đứng trước hai nền tảng quan trọng cho giai đoạn phát triển mới là Luật Phát triển đô thị và quy hoạch thành phố với tầm nhìn 100 năm.
Nếu quy hoạch mở rộng và định hình không gian phát triển mới thì Luật Phát triển đô thị tạo ra cơ chế để thành phố chủ động thực hiện không gian đó.
Ông cho rằng đây là sự kết hợp giữa “đồng nhìn, đồng hướng, đồng tâm” trong phát triển. Doanh nghiệp khi nhận diện cơ hội và rủi ro cũng cần nhìn hai yếu tố này trong một tổng thể.
Tuy nhiên, theo ông, tầm nhìn 100 năm không có nghĩa chỉ tập trung vào những câu chuyện dài hạn. TP.HCM đồng thời phải giải quyết những bài toán rất ngắn hạn, đặc biệt là áp lực tăng trưởng từ 10% trở lên và năng lực còn hạn chế của khu vực doanh nghiệp.
“Chúng ta sẽ chỉ thấy toàn những màu hồng xa xôi mà không nhìn thấy dưới chân mình đang có những khó khăn rất lớn”, ông nói.
Một trong những vấn đề quan trọng là quá trình trao quyền cho địa phương. Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, có trao quyền mới có thể thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nhưng để thực hiện hiệu quả cần thời gian, năng lực của bộ máy và sự đồng thuận của người dân.
Ông đánh giá TP.HCM đang có sự chuẩn bị tương đối tốt để vận dụng ngay các cơ chế mới khi được trao quyền.
“Phép nhân” từ TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu
Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, quy hoạch mới đang mở ra khả năng hình thành một cấu trúc phát triển dựa trên tổ hợp ba trung tâm lớn gồm TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu.
Trong đó, TP.HCM có lợi thế về dịch vụ cao cấp, trung tâm tài chính quốc tế và đổi mới sáng tạo. Bình Dương hướng tới trung tâm công nghiệp công nghệ cao gắn với đổi mới sáng tạo. Bà Rịa Vũng Tàu có khu thương mại tự do, cảng biển nước sâu quốc tế, qua đó phát triển logistics, kinh tế hàng hải và du lịch.
Điểm quan trọng nhất, theo ông, là khả năng kết nối giữa ba khu vực.
“Khi tổ hợp sức mạnh của ba trung tâm này lại, nó không phải là phép cộng mà sẽ là phép nhân”, ông nhận định.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa cấu trúc này, TP.HCM cũng phải đối mặt với nhiều thách thức.
Trước hết là hạ tầng. Thành phố nằm trong khu vực có nguy cơ sụt lún, ngập lụt và chịu tác động ngày càng lớn của biến đổi khí hậu. Đây là vấn đề cần được nhìn nhận đầy đủ trong quá trình triển khai quy hoạch dài hạn.
Bên cạnh đó là năng lực của cộng đồng doanh nghiệp. Theo ông, lực lượng doanh nghiệp hiện chưa thực sự mạnh, còn thiếu những doanh nghiệp lớn có khả năng dẫn dắt và chưa hình thành được nhiều chuỗi sản phẩm, ứng dụng do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ.
Do đó, TP.HCM cần hình thành một lực lượng doanh nghiệp đủ mạnh, có khả năng phát triển không chỉ trong thành phố mà trên phạm vi cả nước. Thành phố cũng cần thu hút và phát huy tốt hơn nguồn lực của người Việt.
Một thách thức khác là vốn. Việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ thâm dụng lao động sang công nghệ cao và dịch vụ chất lượng cao sẽ đòi hỏi lượng vốn rất lớn trong ít nhất 10 năm tới.
Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, tình trạng “thừa tiền nhưng thiếu vốn” vẫn đang tồn tại khi doanh nghiệp nhìn thấy nguồn vốn nhưng không dễ tiếp cận và sử dụng hiệu quả.
“Trong thời gian tới, chúng ta còn cần vốn nhiều hơn thế để thay đổi cả một cấu trúc phát triển”, ông nói.
Theo đó, cùng với vốn, TP.HCM cần giải quyết bài toán quản trị, đổi mới sáng tạo và xây dựng mạng lưới doanh nghiệp có khả năng kết nối, bổ trợ và dẫn dắt nền kinh tế.
“Nếu làm được như vậy, bài toán siêu đô thị, siêu cơ hội sẽ có thể chuyển hóa thành siêu năng lực. Và từ đó, chúng ta mới có thể vượt qua được siêu thách thức trong phát triển”, PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh.
