Sau kiến nghị của Honda, TC Group,... về quy định chuyển giao công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ chính thức lên tiếng

Honda, TC Group cùng loạt doanh nghiệp kiến nghị gỡ vướng quy định chuyển giao công nghệ

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa có báo cáo về việc xử lý kiến nghị của Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM) cùng một số tổ chức, doanh nghiệp liên quan đến việc áp dụng Nghị định số 101/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Chuyển giao công nghệ.

Theo báo cáo, thực hiện ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng tại Văn bản số 4899/VPCP-KGVX ngày 28/5/2026 về việc khẩn trương rà soát, có giải pháp tháo gỡ vướng mắc theo kiến nghị của VAMA và đề nghị của Văn phòng Chính phủ tại Phiếu chuyển số 1759/PCVPCP ngày 26/5/2026 về việc phối hợp xem xét, xử lý kiến nghị của VAMM, Bộ Khoa học và Công nghệ đã khẩn trương triển khai rà soát, xử lý các nội dung liên quan.

Theo Luật số 115/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ và Nghị định số 101/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 31/3/2026, công nghệ sản xuất, lắp ráp xe ô tô, động cơ xe ô tô tiêu chuẩn khí thải mức 5 (tương đương Euro 5) và công nghệ sản xuất, lắp ráp xe mô tô, xe gắn máy, động cơ xe mô tô, xe gắn máy tiêu chuẩn khí thải mức 4 (tương đương Euro 4) được đưa vào Danh mục công nghệ hạn chế chuyển giao.

Trong khi đó, công nghệ sản xuất, lắp ráp xe ô tô, động cơ xe ô tô tiêu chuẩn khí thải từ mức 4 (tương đương Euro 4) trở xuống và công nghệ sản xuất, lắp ráp xe mô tô, xe gắn máy, động cơ xe mô tô, xe gắn máy tiêu chuẩn khí thải từ mức 3 (tương đương Euro 3) trở xuống thuộc Danh mục công nghệ cấm chuyển giao.

Sau khi Nghị định số 101/2026/NĐ-CP có hiệu lực, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tiếp nhận 7 văn bản kiến nghị từ VAMA, VAMM, Honda Việt Nam, TC Group, EuroCham, Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam (JCCI) và Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam.

Các kiến nghị tập trung vào 5 nhóm vấn đề gồm: đề nghị loại bỏ công nghệ sản xuất, lắp ráp ô tô tiêu chuẩn Euro 5 và xe máy tiêu chuẩn Euro 4 khỏi Danh mục công nghệ hạn chế chuyển giao; không đưa công nghệ sản xuất ô tô tiêu chuẩn Euro 4 trở xuống và xe máy tiêu chuẩn Euro 3 trở xuống vào Danh mục công nghệ cấm chuyển giao; làm rõ phạm vi áp dụng đối với linh kiện, phụ tùng và khái niệm "động cơ"; xử lý sự chưa đồng bộ giữa quy định của Nghị định số 101 với lộ trình áp dụng tiêu chuẩn khí thải theo Quyết định số 19/2024/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ; không áp dụng Danh mục công nghệ hạn chế, cấm chuyển giao đối với hàng sản xuất để xuất khẩu và đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Theo VAMA, việc đưa công nghệ sản xuất, lắp ráp ô tô đạt tiêu chuẩn khí thải Euro 5 vào Danh mục công nghệ hạn chế chuyển giao chưa phù hợp với lộ trình tiêu chuẩn khí thải hiện hành, bởi đây vẫn là mức tiêu chuẩn cao nhất đang được áp dụng tại Việt Nam. Hiệp hội cho rằng quy định này có thể làm gia tăng chi phí tuân thủ, phát sinh thủ tục xin cấp giấy phép chuyển giao công nghệ, ảnh hưởng đến kế hoạch đầu tư, sản xuất, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và tiềm ẩn nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp kiến nghị không áp dụng quy định cấm chuyển giao công nghệ đối với sản phẩm sản xuất để xuất khẩu, bởi nhiều thị trường tại châu Phi, Trung Đông và một số nước đang phát triển vẫn chấp nhận các dòng xe đạt tiêu chuẩn khí thải Euro 2, Euro 3 hoặc Euro 4. Theo các doanh nghiệp, nếu áp dụng đồng loạt, quy định có thể ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu, làm giảm sức hấp dẫn đầu tư của ngành sản xuất ô tô, xe máy tại Việt Nam.

Ngay sau khi tiếp nhận các kiến nghị của các hiệp hội, doanh nghiệp và ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chủ trì cuộc họp với sự tham gia của đại diện Bộ Xây dựng, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, VAMA, VAMM và các doanh nghiệp liên quan để rà soát, trao đổi, làm rõ các nội dung kiến nghị trước khi báo cáo Chính phủ.

Các bộ đề xuất cơ chế ngoại lệ với hàng xuất khẩu, vẫn giữ nguyên danh mục công nghệ cấm và hạn chế chuyển giao

Trong văn bản góp ý gửi Bộ Khoa học và Công nghệ, các bộ thống nhất quan điểm việc duy trì Danh mục công nghệ cấm chuyển giao và công nghệ hạn chế chuyển giao là cần thiết nhằm ngăn ngừa việc đưa vào Việt Nam các công nghệ lạc hậu, tiêu hao năng lượng, gây ô nhiễm môi trường hoặc không còn phù hợp với định hướng phát triển bền vững. Vì vậy, đề xuất loại bỏ các công nghệ nêu trên khỏi danh mục hiện chưa phù hợp với quy định của Luật Chuyển giao công nghệ và chưa có cơ sở pháp lý để thực hiện.

Đối với hoạt động sản xuất phục vụ xuất khẩu, nhiều ý kiến cho rằng cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn. Bộ Xây dựng dẫn Quyết định số 19/2024/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về lộ trình áp dụng tiêu chuẩn khí thải, trong đó quy định không áp dụng lộ trình này đối với xe cơ giới sản xuất, lắp ráp để xuất khẩu. Trên cơ sở đó, Bộ Xây dựng đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ nghiên cứu cơ chế riêng đối với công nghệ phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu và báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Cùng quan điểm, Bộ Công Thương cho rằng việc áp dụng Danh mục công nghệ cấm chuyển giao cần bảo đảm mục tiêu ngăn chặn công nghệ lạc hậu, gây tác động bất lợi đến môi trường, an toàn, sức khỏe cộng đồng và lợi ích quốc gia.

Tuy nhiên, đối với trường hợp doanh nghiệp tiếp nhận công nghệ để sản xuất, lắp ráp sản phẩm chỉ phục vụ xuất khẩu, không lưu thông tại thị trường Việt Nam và đáp ứng tiêu chuẩn của nước nhập khẩu thì cần có cơ chế ngoại lệ linh hoạt hơn, nhất là với các công nghệ bị đưa vào Danh mục công nghệ cấm chuyển giao do gắn với tiêu chuẩn của sản phẩm khi lưu hành, sử dụng thay vì nguy cơ trực tiếp phát sinh từ quá trình sản xuất tại Việt Nam.

Theo Bộ Công Thương, trong bối cảnh xuất khẩu tiếp tục là động lực quan trọng của tăng trưởng, việc duy trì ổn định đơn hàng, chuỗi cung ứng, kế hoạch sản xuất, việc làm và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp tại Việt Nam, đồng thời tránh phát sinh vướng mắc đối với các hợp đồng, chương trình sản xuất đã được doanh nghiệp xây dựng theo yêu cầu của thị trường xuất khẩu là hết sức cần thiết. Bộ này đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ cân nhắc đề xuất của VAMM về việc không áp dụng Danh mục công nghệ cấm chuyển giao đối với trường hợp chuyển giao công nghệ để sản xuất, lắp ráp sản phẩm phục vụ xuất khẩu.

Tuy nhiên, Bộ Công Thương cho rằng cơ chế ngoại lệ cần đi kèm các điều kiện kiểm soát chặt chẽ như doanh nghiệp cam kết không đưa sản phẩm thuộc diện ngoại lệ vào lưu thông tại thị trường Việt Nam; có khả năng quản lý, truy xuất mục đích sản xuất để xuất khẩu; lưu giữ hồ sơ chứng minh việc xuất khẩu; chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu sử dụng sai mục đích và cơ quan quản lý nhà nước thực hiện hậu kiểm khi cần thiết.

Đồng thời, Bộ Khoa học và Công nghệ cần rà soát, phân nhóm các công nghệ trong danh mục để xác định cụ thể nhóm công nghệ có thể áp dụng ngoại lệ đối với sản xuất phục vụ xuất khẩu, không áp dụng cơ chế này đối với các công nghệ có nguy cơ trực tiếp ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội, sức khỏe con người, môi trường, tài nguyên hoặc thuộc trường hợp bị điều ước quốc tế, pháp luật chuyên ngành cấm tuyệt đối.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc xem xét áp dụng cơ chế ngoại lệ đối với công nghệ cấm chuyển giao để phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu không đồng nghĩa với việc loại bỏ các công nghệ này khỏi Danh mục công nghệ cấm chuyển giao. Bộ nhận định đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô, xe máy, hoạt động xuất khẩu, thu hút đầu tư và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Vì vậy, Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị các Bộ Xây dựng, Công Thương, Tài chính và Khoa học và Công nghệ theo chức năng, nhiệm vụ tiếp tục phối hợp khẩn trương rà soát, thống nhất phương án xử lý đối với trường hợp chuyển giao công nghệ cấm chuyển giao chỉ để phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu, không tiêu thụ tại thị trường trong nước, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu kiểm soát công nghệ, bảo vệ môi trường với mục tiêu phát triển sản xuất, xuất khẩu, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực công nghệ, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.