Thu nhập ngoài lãi trở thành 'gà đẻ trứng vàng' cho các nhà băng giữa áp lực NIM thu hẹp

Thời gian gần đây, thực hiện định hướng của Chính phủ về hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, Ngân hàng Nhà nước liên tục yêu cầu các ngân hàng tiết giảm chi phí, hạ lãi suất cho vay. Trong khi đó, chi phí huy động tạo sức ép lên biên lãi thuần (NIM), thúc đẩy các nhà băng tìm thêm nguồn lợi nhuận từ dịch vụ, chứng khoán và bảo hiểm.

SHS Research nhận định NIM ngành ngân hàng có thể tiếp tục chịu áp lực trong thời gian tới.

Ngân hàng thu hơn 146.000 tỷ đồng ngoài lãi, dịch vụ trở thành động lực chính

Tổng hợp BCTC hợp nhất của 28 ngân hàng cho thấy thu nhập ngoài lãi trong 9 tháng năm 2026 đạt 146.369 tỷ đồng, tăng 18% so với cùng kỳ.

Trong đó, lãi thuần dịch vụ đạt 79.453 tỷ đồng, tăng 62,3%, chiếm hơn 54% tổng thu nhập ngoài lãi. Nguồn thu này bù đắp sự suy giảm từ kinh doanh ngoại hối và chứng khoán, đồng thời nâng tỷ trọng trong tổng thu nhập hoạt động (TOI) từ 9,12% lên 12,51%.

Dẫn đầu về quy mô là VietinBank, BIDV và Vietcombank, với thu nhập ngoài lãi lần lượt đạt 18.209 tỷ đồng, 16.947 tỷ đồng và 15.804 tỷ đồng. Ba ngân hàng đóng góp gần 51.000 tỷ đồng, chiếm 34,8% tổng nguồn thu ngoài lãi của nhóm khảo sát.

Tại VietinBank, lãi thuần dịch vụ tăng 42,5%, đạt 6.602 tỷ đồng. Trong đó, phí bảo lãnh tăng 32,2%, phí thanh toán tăng 24,6%, còn hoạt động kinh doanh của công ty bảo hiểm VBI ghi nhận mức tăng 52,7%.

Bên cạnh dịch vụ, VietinBank thu hồi khoảng 6.900 tỷ đồng nợ đã xử lý rủi ro, tăng 1,7% so với cùng kỳ. Kinh doanh ngoại hối cũng đóng góp 3.180 tỷ đồng lãi thuần.

Tại BIDV, thanh toán và tài trợ thương mại là điểm sáng với 2.576 tỷ đồng, tăng 14,9%. Nhóm dịch vụ khác, không bao gồm hoạt động ngân quỹ, tăng 22,5%, chủ yếu nhờ phí tư vấn trái phiếu. Qua đó, lãi thuần dịch vụ đạt 5.442 tỷ đồng, tăng 5,5%.

Ngân hàng cũng đẩy mạnh số hóa, với 97,6% giao dịch bán lẻ thực hiện qua kênh số. Số khách hàng giao dịch trên SmartBanking đạt 10,6 triệu, tăng 29%. Ngoài ra, BIDV thu hồi khoảng 8.300 tỷ đồng nợ đã xử lý rủi ro, tăng 14,1%, góp phần nâng nguồn thu từ hoạt động khác.

Trong khi đó, Vietcombank nổi bật ở kinh doanh ngoại hối, với 6.408 tỷ đồng lãi thuần, tăng 29,8%. Riêng quý III, khoản thu này tăng hơn gấp đôi cùng kỳ, đóng góp hơn 40% tổng thu nhập ngoài lãi của ngân hàng.

Thu nhập khác của Vietcombank cũng tăng 115,4%, đạt 5.919 tỷ đồng, chủ yếu nhờ một khoản ghi nhận kế toán bất thường trong quý II. Đây là một trong những yếu tố đưa thu nhập ngoài lãi tăng 48%, lên 15.804 tỷ đồng.

Đáng chú ý, Vietcombank còn ghi nhận NIM cải thiện 45 điểm cơ bản, lên 3,02%. Thu nhập lãi thuần nhờ đó tăng 34,5%, dù tín dụng chỉ tăng 8,4% sau 9 tháng.

Ngân hàng đua mở rộng nguồn thu, từ phí dịch vụ đến chứng khoán, bảo hiểm

Không dừng ở các dịch vụ ngân hàng truyền thống, nhiều nhà băng tư nhân đang mở rộng sang chứng khoán, bảo hiểm và quản lý tài sản, khai thác thêm nhu cầu tài chính của khách hàng bên cạnh hoạt động cho vay.

Sự chuyển dịch thể hiện rõ tại SACOMBANK, nơi thu nhập ngoài lãi tăng gấp 3,4 lần sau 9 tháng. Riêng lãi thuần dịch vụ đạt 8.206 tỷ đồng, giúp ngân hàng duy trì tăng trưởng tổng thu nhập hoạt động dù thu nhập lãi thuần giảm 17,8%.

SHB và LPBank cũng ghi nhận lãi thuần dịch vụ tăng hơn gấp đôi, lần lượt đạt 5.744 tỷ đồng và 5.977 tỷ đồng, trở thành nguồn đóng góp quan trọng bên cạnh hoạt động tín dụng.

Techcombank dẫn đầu cả 28 ngân hàng về lãi thuần dịch vụ, đạt 10.425 tỷ đồng sau 9 tháng. Động lực đến từ nhiều nhóm sản phẩm, trong đó phí thư tín dụng, quản lý tiền mặt và thanh toán tăng 137%, đạt 4.851 tỷ đồng; phí bảo hiểm tăng 106%.

Không chỉ dẫn đầu về thu phí, Techcombank còn phát triển hệ sinh thái tài chính gồm TCBS trong lĩnh vực chứng khoán, Techcom Life ở bảo hiểm nhân thọ và Techcom Insurance ở bảo hiểm phi nhân thọ.

Riêng TCBS ghi nhận 5.708 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế sau 9 tháng. Việc mở rộng sang các lĩnh vực này giúp Techcombank cung cấp thêm sản phẩm đầu tư, bảo hiểm và quản lý tài sản cho khách hàng.

Nếu Techcombank nổi bật về quy mô thu phí, VPBank ghi nhận sự đóng góp ngày càng rõ của các công ty thành viên vào lợi nhuận hợp nhất.

Sau 9 tháng, thu nhập phí thuần của VPBank đạt 8.644 tỷ đồng, tăng 76,3%. Công ty chứng khoán VPBankS ghi nhận 3.516 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, trong khi bảo hiểm phi nhân thọ OPES đạt 917 tỷ đồng.

VPBankS, FE CREDIT và OPES đóng góp khoảng 16% lợi nhuận hợp nhất của VPBank, cho thấy vai trò của các lĩnh vực kinh doanh ngoài ngân hàng mẹ. VPBank tiếp tục mở rộng hệ sinh thái với công ty bảo hiểm nhân thọ VPLife, dự kiến bắt đầu kinh doanh từ quý I/2027.

Ở hướng khác, VIB tập trung khai thác nhu cầu của khách hàng hiện hữu thông qua thẻ, thanh toán và ngân hàng giao dịch. Thu nhập dịch vụ của ngân hàng tăng tới 219%, đạt 4.055 tỷ đồng sau 9 tháng, phản ánh dư địa tăng thu phí ngay trong hoạt động ngân hàng bán lẻ.

Về triển vọng, SSI Research dự báo lợi nhuận trước thuế của nhóm ngân hàng theo dõi tăng 13,4% trong quý IV/2026. Sang năm 2027, tăng trưởng lợi nhuận dự kiến đạt 15,4%, chậm lại so với mức 19,5% ước tính cho năm 2026, trong khi NIM tiếp tục chịu sức ép. SSI kỳ vọng nguồn thu phí từ bảo lãnh, tài trợ thương mại, thư tín dụng và các dịch vụ gắn với dự án hạ tầng sẽ góp phần hỗ trợ lợi nhuận ngân hàng.