Tín dụng lên 146% GDP, vốn an toàn chỉ 12%: Hệ thống ngân hàng đối mặt rủi ro gì?

Chia sẻ tại talkshow “Nợ công Mỹ và áp lực tín dụng: Doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị gì?”, ngày 10/9, theo chuyên gia kinh tế TS Nguyễn Trí Hiếu, tỷ lệ tổng dư nợ tín dụng trên GDP của Việt Nam hiện ở mức 146% - một tỷ lệ rất cao. Khi tín dụng tăng quá lớn so với quy mô nền kinh tế, điều đó đồng nghĩa nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào vốn vay từ hệ thống ngân hàng.

Rủi ro đáng chú ý là khi nợ xấu gia tăng, sức khỏe tài chính của các ngân hàng sẽ bị suy giảm. Nếu nhiều doanh nghiệp mất khả năng trả nợ, vấn đề không còn dừng ở từng ngân hàng mà có thể lan rộng thành rủi ro đối với toàn hệ thống.

"Bài toán" nằm ở thanh khoản

TS Nguyễn Trí Hiếu phân tích, ngân hàng huy động tiền gửi từ người dân và doanh nghiệp rồi sử dụng nguồn vốn này để cho vay. Nếu khoản vay được thu hồi đúng hạn, dòng tiền sẽ quay trở lại ngân hàng để chi trả cho người gửi tiền.

Tuy nhiên, vấn đề phát sinh khi tiền gửi có kỳ hạn ngắn nhưng ngân hàng lại sử dụng nguồn vốn đó cho những khoản vay dài hạn. Chẳng hạn, ngân hàng huy động một khoản tiền gửi kỳ hạn 12 tháng nhưng cho vay với thời hạn tương ứng. Nếu đến hạn khoản vay trở thành nợ xấu, không thu hồi được tiền, ngân hàng có thể thiếu nguồn để trả cho khách hàng gửi tiền.

Khi đó, ngân hàng phải tìm nguồn vốn mới trên thị trường, thậm chí phải tăng lãi suất huy động để thu hút tiền gửi. Nếu tình trạng này diễn ra trên diện rộng, mặt bằng lãi suất của cả hệ thống có thể chịu sức ép tăng.

Theo chuyên gia, đây chính là rủi ro thanh khoản - khả năng ngân hàng không đáp ứng được nhu cầu rút tiền của khách hàng khi các khoản cho vay gặp vấn đề.

Một điểm đáng chú ý khác được TS Nguyễn Trí Hiếu chỉ ra là tỷ lệ tín dụng trên tiền gửi (LDR).

Theo ông, Ngân hàng Nhà nước quy định tỷ lệ này đối với mỗi ngân hàng ở mức 85%, nhưng tính trên toàn hệ thống, tỷ lệ hiện đã lên tới 115%. "Nói cách khác", với 100 đồng huy động được, toàn hệ thống ngân hàng đang cho vay khoảng 115 đồng.

TS Nguyễn Trí Hiếu đánh giá đây là tỷ lệ rất cao, cho thấy áp lực về nguồn vốn của hệ thống ngân hàng.

Trong khi đó, khoảng 70-80% tiền gửi của khách hàng là tiền gửi ngắn hạn, chủ yếu đến 12 tháng. Ngược lại, một phần lớn dư nợ ngân hàng là các khoản vay trung và dài hạn, có thể kéo dài 3 năm, 5 năm, thậm chí 10-20 năm, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản.

Theo quy định được chuyên gia dẫn lại, ngân hàng chỉ được sử dụng tối đa 40% nguồn vốn ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn. Nếu dòng vốn ngắn hạn được sử dụng quá nhiều cho các khoản vay dài hạn, chênh lệch kỳ hạn sẽ làm gia tăng nguy cơ mất cân đối thanh khoản.

"Vùng đệm" vốn không quá dày

Đáng lưu ý, trong khi tỷ lệ tín dụng trên GDP đã lên tới 146%, hệ số an toàn vốn của các ngân hàng chỉ quanh mức 12%.

TS Nguyễn Trí Hiếu cảnh báo, nếu nợ xấu gia tăng mạnh, khoản nợ xấu có thể ăn vào lợi nhuận, thậm chí ảnh hưởng đến vốn chủ sở hữu và làm suy giảm hệ số an toàn vốn của ngân hàng.

Điều này cho thấy rủi ro không chỉ nằm ở quy mô tín dụng mà còn ở khả năng hấp thụ tổn thất của hệ thống khi chất lượng tín dụng suy giảm.

Theo chuyên gia, nền kinh tế Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc rất lớn vào hệ thống ngân hàng. Tỷ lệ tín dụng trên GDP ở mức 146% phản ánh mức độ phụ thuộc này.

TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ đang phải nghiên cứu giải pháp giảm sự lệ thuộc quá lớn của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng. Tuy nhiên, đây không phải bài toán dễ giải quyết bởi thị trường vốn Việt Nam chưa phát triển đủ mạnh để có thể chia sẻ vai trò cung ứng vốn với hệ thống ngân hàng.

"Ngân hàng trở thành bà đỡ của cả nền kinh tế", ông nói.

Ở góc độ rộng hơn, chuyên gia cho rằng khi tín dụng tiếp tục tăng cao, yêu cầu đặt ra không chỉ là kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng mà còn phải chú trọng chất lượng dòng vốn, khả năng thu hồi nợ và sức chịu đựng của từng ngân hàng.

Bởi nếu tín dụng tăng nhanh nhưng đi kèm nợ xấu gia tăng, áp lực cuối cùng có thể chuyển từ doanh nghiệp vay vốn sang chính hệ thống ngân hàng thông qua ba kênh: suy giảm lợi nhuận và vốn, căng thẳng thanh khoản và mặt bằng lãi suất tăng.