'Tổng biên tập họ Trần' qua đời ở tuổi 101

Nghệ sĩ Lữ Tề - người thủ vai thầy Quan trong bộ phim kinh điển “Bá vương biệt cơ” (1993) của đạo diễn Trần Khải Ca, qua đời vì bệnh ngày 1/11 tại Bắc Kinh (Trung Quốc), hưởng thọ 101 tuổi. Ông là diễn viên cấp một của Nhà hát Nghệ thuật Nhân dân Bắc Kinh, từng tham gia hơn 70 vở kịch trong sự nghiệp.

Lữ Tề tên thật là Lữ Thường Kỳ, sinh tháng 8/1925, quê gốc tỉnh Sơn Đông. Năm 1949, ông tốt nghiệp chuyên ngành Biểu diễn tại Trường Kịch nghệ quốc lập Nam Kinh, sau đó gia nhập Đoàn Văn công Quân đội số 35.

Từ năm 1950 đến 1953, ông công tác tại Đoàn Văn công Hải chính thuộc Quân ủy Hoa Đông. Năm 1954, ông chuyển về Nhà hát Nghệ thuật Nhân dân Bắc Kinh và gắn bó với đơn vị này trong nhiều thập kỷ.

Trong sự nghiệp sân khấu, Lữ Tề tham gia hơn 70 vở diễn, gồm nhiều tác phẩm tiêu biểu như "Lôi vũ", "Lý Bạch", "Dã nhân", "Y-sốp", "Vương Chiêu Quân", "Cố đô xuân hiểu" và "Sủng nhi của Thượng đế". Ông được giới chuyên môn đánh giá cao về khả năng nghiên cứu tâm lý nhân vật, xử lý lời thoại và xây dựng hình tượng sân khấu.

Với khán giả điện ảnh quốc tế, Lữ Tề được nhớ đến qua vai thầy Quan trong "Bá vương biệt cơ" của đạo diễn Trần Khải Ca, ra mắt năm 1993. Trong phim, ông đảm nhận vai người đứng đầu gánh hát kinh kịch, trực tiếp đào tạo 2 cậu bé Tiểu Đậu Tử và Tiểu Thạch Đầu. Sau này, cả hai trở thành cặp nghệ sĩ nổi tiếng Trình Điệp Y và Đoạn Tiểu Lâu, do Trương Quốc Vinh và Trương Phong Nghị thủ vai.

Trong phim, thầy Quan là người nghiêm khắc, sử dụng những hình phạt khắc nghiệt để rèn luyện học trò theo quy tắc của nghề hát. Nhân vật xuất hiện trong thời lượng không dài nhưng góp phần thể hiện môi trường đào tạo kinh kịch khắc nghiệt và những áp lực mà các nghệ sĩ phải trải qua từ khi còn nhỏ.

"Bá vương biệt cơ" giành giải Cành cọ vàng tại Liên hoan phim Cannes năm 1993, trở thành một trong những bộ phim tiêu biểu của điện ảnh Hoa ngữ. Vai thầy Quan cũng là dấu ấn đáng nhớ trong sự nghiệp diễn xuất của Lữ Tề trên màn ảnh rộng.

Ở lĩnh vực truyền hình, ông được đông đảo khán giả Trung Quốc biết đến qua vai tổng biên tập họ Trần trong phim hài tình huống "Chuyện ở ban biên tập" (tựa gốc: Biên tập bộ đích cố sự), phát sóng năm 1992. Nhân vật lão Trần là một vị lãnh đạo từng trải, thấu đáo, có cách ứng xử linh hoạt và am hiểu tâm lý con người.

Dù được biết đến qua các tác phẩm điện ảnh và truyền hình, sân khấu kịch nói mới là lĩnh vực ông dành phần lớn sự nghiệp. Sự nghiêm túc trong hoạt động nghệ thuật thể hiện qua quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng cho từng vai diễn.

Khi đảm nhận nhân vật Salieri trong vở "Sủng nhi của Thượng đế", Lữ Tề nghiên cứu các tài liệu về lịch sử văn học châu Âu, tiểu sử Mozart và lịch sử âm nhạc phương Tây. Ông còn tìm hiểu tư liệu ghi âm, ghi hình để nắm bắt phong cách của nhân vật. Nhằm chủ động trong nhịp diễn, nghệ sĩ ghi nhớ cả lời thoại của những nhân vật khác trong vở, qua đó linh hoạt chuyển đổi giữa các trạng thái nhân vật ở những độ tuổi khác nhau.

Lữ Tề từng chia sẻ: “Đối với tư tưởng của nhân vật, cần liên tục tìm tòi và thể hiện. Mỗi bước tiến trong quá trình ấy đều khó khăn nhưng cũng đem lại niềm vui”.

Những đóng góp của Lữ Tề được ghi nhận qua nhiều giải thưởng. Năm 1982, vở "Ai là người mạnh" có sự tham gia của ông nhận giải Xuất sắc về sáng tác vở diễn của Bộ Văn hóa và giải Nhất biểu diễn của Cục Văn hóa Bắc Kinh. Năm 1983, ông nhận giải Diễn xuất của Cục Văn hóa Bắc Kinh và Hội Văn học nghệ thuật Bắc Kinh với vở "Họa khởi tiêu tường".

Năm 1985, ông được trao giải Diễn viên xuất sắc của Cục Văn hóa Bắc Kinh nhờ vai diễn trong "Trận thống đích thời khắc". Năm 1988, ông nhận giải Diễn viên xuất sắc tại Giải thưởng Chấn hưng sân khấu kịch lần thứ nhất do Bộ Văn hóa và Hội Nghệ thuật sân khấu Trung Quốc tổ chức.

Tháng 3/1988, Lữ Tề nghỉ hưu nhưng vẫn tiếp tục tham gia các hoạt động chuyên môn, hỗ trợ đào tạo diễn viên trẻ và đóng góp cho hoạt động nghệ thuật của nhà hát. Năm 1993, ông được hưởng trợ cấp đặc biệt của Chính phủ Trung Quốc dành cho chuyên gia có đóng góp nổi bật trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật. Năm 2009, ông nhận bằng khen của Liên đoàn Văn học nghệ thuật Trung Quốc nhân dịp 60 năm hoạt động trong lĩnh vực văn nghệ.

Ngay cả khi tuổi cao, Lữ Tề vẫn duy trì mối liên hệ với sân khấu và các đồng nghiệp. Năm 2022, nhân kỷ niệm 70 năm thành lập Nhà hát Nghệ thuật Nhân dân Bắc Kinh, ông gửi video chúc mừng và thư bày tỏ tình cảm với đơn vị. Năm 2024, trong chương trình kỷ niệm 33 năm công diễn vở "Lý Bạch", nghệ sĩ gửi video chia sẻ kỷ niệm về quá trình tham gia tác phẩm, đồng thời gửi lời thăm hỏi tới các đồng nghiệp và khán giả.

Sau khi thông tin Lữ Tề qua đời được công bố, nhiều khán giả chia sẻ lời tưởng nhớ trên mạng xã hội Weibo. Một số người cho biết vừa xem lại "Bá vương biệt cơ" trong tháng trước. Nhiều ý kiến khác nhắc đến vai lão Trần trong "Chuyện ở ban biên tập", xem đây là hình ảnh gắn với ký ức tuổi thơ.

Nhà hát Nghệ thuật Nhân dân Bắc Kinh đánh giá Lữ Tề là nghệ sĩ có nhiều đóng góp cho sự phát triển của sân khấu kịch nói Trung Quốc. Hơn 70 vở diễn cùng những vai diễn kinh điển ghi dấu hành trình nghệ thuật kéo dài nhiều thập kỷ của ông.

Theo Xinhua, Ifeng, Sina, Sohu, Beijing Daily, World Journal, The Paper