TP.HCM thành siêu đô thị: Cơ hội nghìn tỷ nhưng không chia đều cho tất cả

Phát biểu khai mạc diễn đàn, GS.TS Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam, cho rằng TP.HCM đang đứng trước quá trình chuyển mình từ một đô thị lớn thành một siêu đô thị có tầm vóc khu vực và quốc tế.

Theo ông, việc tích hợp không gian phát triển giữa TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đã hình thành một không gian đô thị rộng khoảng 6.700 km², với dân số hơn 14 triệu người.

Điều quan trọng không nằm ở quy mô diện tích hay dân số, mà ở khả năng hội tụ nhiều lợi thế chiến lược như công nghiệp và sản xuất công nghệ cao, cảng biển nước sâu, logistics quốc tế, tài chính, dịch vụ và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Nếu kết nối hiệu quả các nguồn lực này, TP.HCM có thể trở thành cửa ngõ giao thương quốc tế của khu vực phía Nam và từng bước cạnh tranh với các siêu đô thị lớn tại châu Á.

Không thể chỉ “ghép” ba địa phương thành siêu đô thị

Theo GS.TS Nguyễn Đức Thuận, một siêu đô thị không thể được tạo ra đơn thuần bằng cách ghép ba địa phương thành một không gian lớn hơn. Yếu tố quyết định là khả năng kết nối các nguồn lực thành một chỉnh thể, tạo ra giá trị lớn hơn tổng giá trị của từng địa phương riêng lẻ.

Cùng với việc mở rộng không gian, TP.HCM cũng đang đứng trước một bước chuyển quan trọng về thể chế.

Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2045 xây dựng TP.HCM trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, văn hóa, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của châu Á; đến năm 2075 trở thành đô thị toàn cầu, thông minh và hiện đại.

Cùng với đó, Luật Phát triển đô thị và các cơ chế, chính sách mới được kỳ vọng tạo thêm không gian để thành phố chuyển từ tư duy “đô thị lớn” sang “siêu đô thị toàn cầu”, từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển.

Diễn đàn cũng diễn ra trong thời điểm TP.HCM xây dựng quy hoạch giai đoạn 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm. Theo GS.TS Nguyễn Đức Thuận, đây không chỉ là câu chuyện quy hoạch đất đai mà còn là việc xác lập cấu trúc kinh tế, mạng lưới hạ tầng, các cực tăng trưởng và dòng lưu chuyển của con người, hàng hóa, tri thức và vốn trong nhiều thập kỷ tới.

“Siêu đô thị, siêu cơ hội” vì thế đặt ra câu hỏi: TP.HCM mới đã đủ điều kiện trở thành một siêu đô thị tầm cỡ châu Á hay mới chỉ đơn thuần là một đô thị có quy mô lớn hơn?

Theo ông, câu trả lời không nằm ở diện tích hay dân số mà phải được đo bằng thực lực kinh tế, năng lực cạnh tranh quốc tế, khả năng kết nối hạ tầng và chất lượng sống.

Cơ hội không chia đều cho tất cả

Để hiện thực hóa khát vọng siêu đô thị, GS.TS Nguyễn Đức Thuận cho rằng TP.HCM cần giải quyết ba bài toán lớn.

Trước hết là tổ chức không gian đa cực, đa trung tâm. Thành phố không thể tiếp tục phát triển theo mô hình một trung tâm và nhiều vùng ven, mà cần xác định rõ vai trò của từng cực như trung tâm tài chính, công nghiệp, đổi mới sáng tạo, logistics, cảng biển và du lịch.

Tiếp đó là phát triển đô thị dựa trên hạ tầng. Metro, đường vành đai, cao tốc, cảng biển và sân bay sẽ trở thành hệ thống tuần hoàn của siêu đô thị. Tuy nhiên, xây dựng hạ tầng mới chỉ là điều kiện cần. Thành phố cần tổ chức không gian đô thị xoay quanh hạ tầng, phát triển theo mô hình TOD để các nhà ga và đầu mối giao thông trở thành trung tâm tích hợp nhà ở, thương mại, dịch vụ, việc làm và không gian công cộng.

“Hạ tầng không chỉ phục vụ đô thị; hạ tầng kiến tạo nên đô thị”, GS.TS Nguyễn Đức Thuận nhấn mạnh.

Cuối cùng là xây dựng năng lực quản trị thông minh và thích ứng bền vững. Một siêu đô thị phải có khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu, dịch chuyển chuỗi cung ứng và những biến động của kinh tế toàn cầu.

Theo ông, khi những điều kiện này được hình thành, cấu trúc đô thị cũng sẽ thay đổi, kéo theo sự thay đổi của cấu trúc kinh tế. Metro có thể mở ra những trung tâm thương mại mới, vành đai và cao tốc tạo nên các hành lang công nghiệp - logistics mới, trong khi các cực đổi mới sáng tạo hình thành thị trường lao động và hệ sinh thái doanh nghiệp mới.

Đó chính là nguồn gốc của “siêu cơ hội”.

Tuy nhiên, GS.TS Nguyễn Đức Thuận lưu ý, siêu cơ hội không đồng nghĩa với những cơn sốt đất hay chu kỳ đầu cơ ngắn hạn. Cơ hội bền vững sẽ thuộc về những doanh nghiệp, nhà đầu tư có khả năng nhìn thấy sự dịch chuyển của hạ tầng, dòng vốn, dân cư và các cực kinh tế trước khi những thay đổi này trở thành xu hướng phổ biến.

“Siêu đô thị có thể tạo ra siêu cơ hội, nhưng cơ hội sẽ không chia đều cho tất cả”, ông nói.

Theo ông, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực đọc quy hoạch, hiểu mối quan hệ giữa hạ tầng, dân cư, việc làm và các cực kinh tế, đồng thời chuẩn bị năng lực tài chính, quản trị và phát triển dự án đủ dài hạn để đồng hành với quá trình kiến tạo đô thị.

Với nhà đầu tư, thay vì chỉ đặt câu hỏi “đâu là điểm nóng hôm nay?”, cần chuyển sang câu hỏi “đâu sẽ là trung tâm tạo giá trị của ngày mai?”.

GS.TS Nguyễn Đức Thuận cho rằng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình này. Doanh nghiệp không chỉ hưởng lợi từ quy hoạch hay tìm kiếm cơ hội đầu tư, mà còn trực tiếp tạo việc làm, phát triển hạ tầng, dịch vụ và hình thành các trung tâm kinh tế mới.

“Siêu đô thị không chỉ được xây dựng bằng chính sách hay ngân sách công; siêu đô thị được kiến tạo bởi sự đồng hành giữa Nhà nước, chuyên gia, doanh nghiệp và toàn xã hội.”