TS. Trần Du Lịch: Ổn định vĩ mô không chỉ là CPI, mà là cân bằng giữa kinh tế tiền tệ và kinh tế thực

Đầu tư công vẫn là động lực lớn, nhưng vai trò “vốn mồi” cần tính lại

Tại diễn đàn hiến kế giải pháp cho tăng trưởng kinh tế, TS. Trần Du Lịch – Chủ tịch Hội đồng tư vấn triển khai Nghị quyết 98 của Quốc hội, cho rằng, sau đại dịch Covid-19, Chính phủ và TP.HCM đã kiên trì dựa vào ba trụ cột tăng trưởng gồm thị trường nội địa, xuất khẩu và đầu tư công. Cách tiếp cận này đã giúp nền kinh tế phục hồi tương đối thành công, xử lý được nhiều vấn đề tồn tại sau dịch.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới tăng trưởng chậm, việc Việt Nam đạt mức tăng trưởng khoảng 8% được ông đánh giá là “ngoạn mục”. Tuy nhiên, hướng tới mục tiêu tăng trưởng 10% trong kỷ nguyên mới, các động lực hiện tại đang dần bộc lộ giới hạn.

Phân tích sâu về xuất khẩu, TS. Trần Du Lịch cho rằng dù tăng trưởng rất nhanh, song vấn đề tồn tại kéo dài của Việt Nam là tỷ lệ nội địa hóa trong hàng xuất khẩu còn thấp, khiến giá trị gia tăng thực tế thu về chưa tương xứng.

Ông dẫn số liệu: Năm 2007, khi Việt Nam gia nhập WTO, dân số chiếm khoảng 1,3% dân số thế giới nhưng kim ngạch xuất khẩu chỉ chiếm 0,3% tổng thương mại toàn cầu. Đến năm 2024, xuất khẩu Việt Nam đã chiếm khoảng 1,6% thị phần thế giới, cao hơn tỷ trọng dân số (1,25%).

"Điều này cho thấy Việt Nam đã vươn lên rất nhanh, nhưng cũng đồng nghĩa động lực xuất khẩu không thể tăng mãi và đang tiến dần tới ngưỡng khó khăn", ông nhìn nhận.

Với động lực đầu tư, TS. Trần Du Lịch khẳng định đầu tư công tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, điều quan trọng là cách thức dẫn dắt.

Ông lấy ví dụ, trong 234 công trình lớn được khởi công đồng loạt ngày 19/12 vừa qua với tổng vốn khoảng 3,4 triệu tỷ đồng, trên 80% là vốn đầu tư tư nhân. Điều này cho thấy đầu tư công đang đóng vai trò “vốn mồi” để kích hoạt nguồn lực xã hội.

Tuy nhiên, theo ông, bài toán đặt ra là phải tính toán lại mức độ và cách thức dẫn dắt, đảm bảo đầu tư công thực sự lan tỏa, tránh dàn trải và phải xác định rõ thứ tự ưu tiên ngành, lĩnh vực để hạn chế chi phí cơ hội.

TS. Trần Du Lịch nhấn mạnh, nếu chỉ dựa vào ba trụ cột tăng trưởng truyền thống mà không thay đổi động lực, Việt Nam sẽ rất khó duy trì tăng trưởng ở mức 10% trở lên.

Theo ông, hai động lực then chốt trong giai đoạn tới là: Khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo, dựa trên nền tảng kỷ nguyên số; Thể chế cạnh tranh, với kỳ vọng từ việc Quốc hội sửa đổi hàng loạt luật quan trọng thời gian qua.

"Chỉ khi hai động lực này thực sự phát huy tác dụng, các nghị quyết trụ cột mới trở thành lực đẩy thực chất cho tăng trưởng dài hạn", ông nhận định.

Ổn định vĩ mô không thể chỉ nhìn vào CPI

Trả lời câu hỏi “ưu tiên tăng trưởng hay ổn định vĩ mô”, TS. Trần Du Lịch cho rằng Việt Nam từ lâu đã quen với việc giải “bài toán nghịch” – vừa kiểm soát lạm phát, vừa thúc đẩy tăng trưởng.

Tuy nhiên, ông cảnh báo, việc đánh giá ổn định vĩ mô không thể chỉ nhìn vào CPI. CPI chủ yếu phản ánh giá hàng hóa – dịch vụ tiêu dùng, trong khi còn hai dạng lạm phát khác là lạm phát tiền tệ và lạm phát tài sản.

“Khi tín dụng tăng cao, giá bất động sản và tài sản leo thang, bong bóng tài sản hình thành thì tác động không chỉ là kinh tế mà còn là xã hội”, ông nói, đồng thời chỉ ra hệ quả là khả năng tiếp cận nhà ở của tầng lớp trung lưu và thu nhập thấp ngày càng xa vời.

Đáng lo ngại hơn, khi vòng quay tiền tệ thấp, áp lực lạm phát có thể “nằm im”. Nhưng khi kinh tế sôi động trở lại, vòng quay tiền tăng lên, áp lực đó sẽ bộc lộ mạnh ra CPI.

Theo TS. Trần Du Lịch, trong bối cảnh dư địa chính sách tiền tệ không còn lớn, điều quan trọng là phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và tiền tệ, đồng thời tái cơ cấu dòng tín dụng.

Ông nhấn mạnh yêu cầu chuyển tín dụng vào nền kinh tế thực như sản xuất, hạ tầng, hạ tầng số, logistics, xây dựng…, thay vì chảy vào các kênh đầu cơ tài sản. Khi kinh tế thực được củng cố, sự cân bằng với kinh tế tiền tệ mới được thiết lập, đây chính là nền tảng của ổn định vĩ mô bền vững.

“Ổn định vĩ mô không chỉ là giữ CPI thấp, mà là nghệ thuật điều hành để cân bằng giữa tăng trưởng, tiền tệ và tài sản”, TS. Trần Du Lịch khẳng định.