TS. Trần Nguyên Đán: Thị trường vàng bạc đá quý Việt Nam hiện đang trong giai đoạn 'đặc biệt mong manh'

Điều đáng sợ nhất không phải giá giảm

Không khí ảm đạm hiện đang bao trùm nhiều tuyến phố kinh doanh vàng bạc đá quý tại TP.HCM. Trên các tuyến Lê Thánh Tôn, Nguyễn Văn Cừ, An Dương Vương, Trần Hưng Đạo..., nhiều cửa hàng đồng loạt kéo cửa cuốn, treo biển tạm ngừng hoạt động hoặc xử lý công việc nội bộ.

Trái ngược với sự im ắng của các cửa hàng truyền thống, trên Facebook và các hội nhóm mua bán kim cương, hàng nghìn bài đăng thanh lý xuất hiện mỗi ngày. Nhiều sản phẩm được rao bán với mức giảm từ 30-50%, thậm chí thấp hơn một nửa giá mua ban đầu nhưng vẫn rất khó tìm được người mua.

Nhận định về diễn biến hiện nay, TS. Trần Nguyên Đán, Viện trưởng Học viện Bảo hiểm và Quản trị rủi ro tài chính (IFRM), cho rằng thị trường vàng bạc đá quý Việt Nam đang ở trong "giai đoạn đặc biệt mong manh".

Theo ông, điều bị tổn thương lớn nhất hiện nay không phải giá kim cương mà là niềm tin của khách hàng. Những vụ việc liên quan đến buôn lậu kim cương, nghi vấn chứng thư, doanh nghiệp đóng cửa hàng loạt và khó khăn thanh khoản đã tạo hiệu ứng cộng hưởng khiến người tiêu dùng đồng loạt lo ngại về khả năng bán lại tài sản cũng như mức độ an toàn của thị trường.

Để khôi phục niềm tin, TS. Trần Nguyên Đán cho rằng trước hết doanh nghiệp phải thay đổi cách kinh doanh theo hướng minh bạch hơn.

Theo đó, giá bán cần được công khai rõ từng cấu phần gồm giá vàng, giá đá, chi phí chế tác và giá trị thương hiệu, thay vì chỉ công bố một mức giá cuối cùng. Đồng thời, cam kết thu mua lại phải được thể hiện bằng văn bản ngay từ thời điểm giao dịch, quy định rõ phương pháp định giá khi khách hàng bán lại nhằm tránh phát sinh tranh chấp sau này.

"Đây là thông lệ phổ biến tại nhiều thị trường phát triển, vừa bảo vệ người tiêu dùng vừa giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý", ông nhận định.

Giá rẻ chưa chắc là món hời

Theo chuyên gia Trần Duy Phương, việc hàng loạt viên kim cương được rao bán giảm tới 50% không đồng nghĩa người mua đang có cơ hội sở hữu món hời.

Kim cương là mặt hàng có tính đặc thù rất cao. Giá trị mỗi viên phụ thuộc vào tiêu chuẩn 4C (carat, màu sắc, độ tinh khiết, giác cắt) cùng nhiều yếu tố kỹ thuật khác mà người tiêu dùng gần như không thể tự đánh giá bằng mắt thường.

Ngay cả giấy chứng nhận GIA cũng không phải "lá bùa" bảo đảm tuyệt đối bởi giấy tờ có thể bị làm giả hoặc không trùng khớp với viên đá thực tế.

Đặc biệt, sự phát triển nhanh của kim cương nhân tạo bằng công nghệ HPHT và CVD khiến việc phân biệt với kim cương tự nhiên ngày càng khó khăn nếu không có thiết bị chuyên dụng.

Người mua qua mạng có thể đối mặt với hàng loạt rủi ro như nhận sai hàng, hàng không đúng mô tả, giấy chứng nhận không hợp lệ hoặc thậm chí bị tráo đổi sản phẩm.

Người dân không nên bán tháo vì hoảng loạn

Nhiều chuyên gia kinh tế đều chung nhận định rằng người dân không nên đưa ra quyết định chỉ vì tâm lý đám đông.

TS. Huỳnh Thanh Điền, Đại học Nguyễn Tất Thành cho rằng nếu sản phẩm có nguồn gốc hợp pháp, việc bán tháo trong giai đoạn thị trường mất niềm tin thường khiến chủ sở hữu chịu thiệt hại rất lớn do bị ép giá.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Thu Hương, Cố vấn tài chính cấp cao FIDT, nhấn mạnh vụ việc vừa qua chủ yếu ảnh hưởng đến thanh khoản và tâm lý thị trường chứ không làm thay đổi giá trị vật lý của viên kim cương.

Theo bà, người sở hữu kim cương cần rà soát đầy đủ hóa đơn, hợp đồng, chứng thư kiểm định và chính sách thu mua lại. Trường hợp doanh nghiệp đã đóng cửa, nên giữ toàn bộ hồ sơ pháp lý, giám định lại tại đơn vị độc lập và tìm kiếm đơn vị thu mua uy tín thay vì chấp nhận bán bằng mọi giá.

Chuyên gia kinh tê TS. Nguyễn Trí Hiếu cũng cho rằng người dân không nên tiếp tục coi kim cương là một kênh đầu tư sinh lời.

Theo ông, chỉ những viên kim cương cực kỳ hiếm, kích thước rất lớn mới có khả năng tăng giá trên thị trường quốc tế. Với phần lớn người tiêu dùng, kim cương nên được xem là một sản phẩm tiêu dùng cao cấp hơn là tài sản đầu tư.

TS. Trần Nguyên Đán kiến nghị cơ quan quản lý sớm hoàn thiện khung pháp lý đối với ngành đá quý, hướng dẫn cụ thể việc phân loại, định giá và công bố tài sản, đồng thời tăng cường minh bạch trong hoạt động kiểm định và truy xuất nguồn gốc.

Song song với đó, doanh nghiệp cần chuẩn hóa quy trình bán hàng, công khai chính sách thu mua lại và xây dựng các cam kết có giá trị pháp lý với khách hàng.

Theo các chuyên gia, chỉ khi minh bạch được nguồn gốc hàng hóa, cơ chế định giá và trách nhiệm của các bên, thị trường vàng bạc đá quý mới có thể vượt qua cuộc khủng hoảng niềm tin hiện nay và từng bước lấy lại sự ổn định.