UBCKNN chỉ thẳng loạt điểm yếu của doanh nghiệp trước ngày cổ phiếu Việt vào rổ chỉ số FTSE

Ngày 8/9, tại Hà Nội, Bộ Tài chính tổ chức Hội nghị “Nâng cao chất lượng quản trị công ty, báo cáo tài chính và minh bạch thông tin trên thị trường chứng khoán”, với sự tham dự của cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, hiệp hội nghề nghiệp, doanh nghiệp niêm yết, công ty đại chúng và các tổ chức kiểm toán.

Phát biểu tại hội nghị, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Vũ Thị Chân Phương cho biết thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu cao hơn về chất lượng và mức độ hội nhập.

Theo lộ trình được FTSE Russell xác nhận, ngày 21/9/2026, một số cổ phiếu Việt Nam sẽ chính thức được đưa vào các rổ chỉ số FTSE.

Việc nâng hạng mở ra cơ hội thu hút thêm dòng vốn quốc tế, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng doanh nghiệp. Nhà đầu tư, đặc biệt là các tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài, ngày càng quan tâm đến quản trị rủi ro, quyền cổ đông, trách nhiệm giải trình, độ tin cậy của báo cáo tài chính và khả năng tiếp cận thông tin.

Quản trị vẫn nặng tính tuân thủ

Theo lãnh đạo UBCKNN, nhiều doanh nghiệp đã quan tâm hơn đến hoạt động của Hội đồng quản trị (HĐQT), kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro và quan hệ nhà đầu tư. Tuy nhiên, một bộ phận doanh nghiệp vẫn chủ yếu dừng ở việc đáp ứng yêu cầu tuân thủ tối thiểu.

Làm rõ hơn thực trạng này, ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch UBCKNN, cho biết nhiều doanh nghiệp vẫn xem quản trị công ty là công việc hành chính, thay vì một công cụ định hướng chiến lược và bảo vệ quyền lợi cổ đông.

Các hạn chế đáng chú ý gồm cơ cấu sở hữu tập trung, tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập còn thấp, trách nhiệm giữa HĐQT và Ban điều hành chưa được phân định rõ, trong khi công bố thông tin nhiều trường hợp chưa vượt khỏi mức tối thiểu.

Vai trò của HĐQT và việc bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số cũng còn hạn chế.

Theo ông Dương, doanh nghiệp có nguồn gốc nhà nước đã cổ phần hóa hiện chiếm khoảng 50% số công ty niêm yết, đăng ký giao dịch và 42,7% vốn hóa thị trường. Tuy nhiên, việc áp dụng các thông lệ quản trị tốt tại nhóm này vẫn gặp vướng mắc về cơ chế, quyền tự chủ, nhân sự và chính sách đãi ngộ.

Báo cáo tài chính còn nhiều sai sót

Không chỉ vấn đề quản trị, chất lượng báo cáo tài chính cũng là điểm được UBCKNN lưu ý.

Kết quả kiểm tra, giám sát cho thấy vẫn tồn tại tình trạng chênh lệch lớn giữa số liệu trước và sau kiểm toán, ghi nhận doanh thu và chi phí không đúng kỳ, phân loại khoản mục chưa phù hợp, thuyết minh chưa đầy đủ các thông tin trọng yếu.

Một số doanh nghiệp chưa công bố chi tiết các giao dịch với bên liên quan, thu nhập của thành viên quản lý, thông tin về tài sản thế chấp, khoản vay và hợp đồng hợp tác kinh doanh.

UBCKNN đã xử phạt các trường hợp vi phạm, đồng thời công bố những sai sót thường gặp để cảnh báo chung tới doanh nghiệp.

Đối với hoạt động kiểm toán, hằng năm UBCKNN kiểm tra định kỳ khoảng 8-10 tổ chức kiểm toán được chấp thuận. Qua kiểm tra, cơ quan quản lý ghi nhận một số trường hợp kiểm toán viên chưa thực hiện đầy đủ thủ tục, chưa thu thập đủ bằng chứng thích hợp hoặc đưa ra ý kiến kiểm toán chưa phù hợp với chuẩn mực.

Các tổ chức kiểm toán và kiểm toán viên vi phạm có thể bị đình chỉ tư cách kiểm toán được chấp thuận, không được xem xét chấp thuận cho năm tiếp theo theo quy định và bị công khai quyết định xử lý.

Không chỉ “đủ chuẩn”, phải tạo niềm tin

Theo bà Vũ Thị Chân Phương, trong một thị trường vốn ngày càng hội nhập sâu rộng, niềm tin là một trong những tài sản quan trọng nhất. Niềm tin này phải được xây dựng bằng quản trị tốt, báo cáo tài chính đáng tin cậy, thông tin minh bạch và trách nhiệm giải trình của từng chủ thể.

UBCKNN đề nghị doanh nghiệp nâng cao trách nhiệm trong lập báo cáo tài chính, phát huy vai trò của kiểm toán và công bố thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời, hữu ích cho nhà đầu tư.

Trong thời gian tới, cơ quan quản lý dự kiến nghiên cứu bổ sung quy định về vai trò, trách nhiệm, tiêu chuẩn đạo đức và tính đa dạng của HĐQT; quản trị rủi ro và công bố thông tin phát triển bền vững.

Đáng chú ý, UBCKNN cũng nghiên cứu cơ chế đánh giá, phân loại doanh nghiệp thực hành quản trị tốt để xem xét đưa vào các bảng giao dịch phù hợp, đồng thời tính đến tiêu chí quản trị trong việc lựa chọn cổ phiếu cho một số rổ chỉ số.

Cùng với việc hoàn thiện pháp luật, UBCKNN sẽ phối hợp với các tổ chức nghề nghiệp và tổ chức quốc tế đào tạo, hướng dẫn doanh nghiệp áp dụng các thông lệ quản trị tiên tiến.

Thông điệp được cơ quan quản lý đưa ra khá rõ: khi thị trường bước vào giai đoạn hội nhập sâu hơn, quản trị doanh nghiệp không còn chỉ là câu chuyện tuân thủ, mà trở thành một trong những yếu tố quyết định chất lượng doanh nghiệp, khả năng thu hút vốn và niềm tin của nhà đầu tư.

“Một doanh nghiệp minh bạch hơn sẽ nhận được niềm tin lớn hơn; nhiều doanh nghiệp có chất lượng quản trị tốt hơn sẽ tạo nên một thị trường có chất lượng cao hơn”, Chủ tịch UBCKNN nhấn mạnh.