Việt Nam thuộc triều đại nào trong thời Tây Du Ký?

Ra mắt năm 1986 dưới sự chỉ đạo của đạo diễn Dương Khiết, bộ phim truyền hình kinh điển Tây Du Ký trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu của nhiều thế hệ người Việt Nam.

Tác phẩm kể về hành trình 14 năm, trải qua 81 kiếp nạn của 4 thầy trò Đường Tăng gồm Tôn Ngộ Không, Trư Bát Giới, Sa Tăng cùng con ngựa trắng, mang sứ mệnh đưa kinh Phật về xứ sở Đại Đường.

Tuy nhiên, trái ngược với câu chuyện trên màn ảnh, nguyên mẫu lịch sử phía sau hoàn toàn khác biệt. Nhân vật Đường Tăng dựa trên cao tăng Trần Huyền Trang, sống dưới triều đại nhà Đường. Khác với nguyên tác tiểu thuyết, ông thực hiện chuyến đi một mình đơn độc, không có bất kỳ đồ đệ nào phò trợ và cũng không nhận được sự chuẩn y xuất ngoại từ hoàng đế.

Theo tác phẩm Đại Đường Tây Vực Ký do chính ông thuật lại, được đệ tử Biện Cơ ghi chép và biên soạn hoàn thành năm 646, nhà sư đã băng qua hàng trăm quốc gia lớn nhỏ, vượt hơn 25.000km đường bộ để tiến về vùng đất Taxila tại Pakistan ngày nay. Hơn một năm ròng rã đối mặt với cái đói thấu xương, cơn khát kéo dài suốt 7 ngày đêm cùng nhiều cạm bẫy từ giặc cướp và sa mạc, ông cuối cùng cũng đặt chân đến đất Phật.

Năm 645, sau 16 năm xa cách, Huyền Trang mang theo hơn 600 bộ kinh sách trở về cố hương và dành phần đời còn lại để phiên dịch hàng chục đầu sách Phật học.

Soi chiếu vào lịch sử Việt Nam giai đoạn Đường Huyền Trang thực hiện cuộc hành trình vĩ đại, đất nước đang trải qua thời kỳ Bắc thuộc lần ba, kéo dài hơn 300 năm, từ năm 602 đến năm 905.

An Nam dưới ách cai trị và biến động ngoại xâm

Thời kỳ đen tối bắt đầu khi nhà Tùy sai tướng Lưu Phương đem 27 dinh quân đánh chiếm nước Vạn Xuân, bức hàng Hậu Lý Nam Đế là Lý Phật Tử rồi chia lãnh thổ thành các quận Giao Chỉ, Cửu Chân và Nhật Nam. Sau khi nhà Tùy sụp đổ, triều nhà Đường lên nắm quyền, nhanh chóng biến nước ta thành vùng đô hộ trực thuộc.

Năm 679, nhà Đường thành lập An Nam đô hộ phủ, đặt dưới quyền cai quản của các viên Đô hộ. Đến năm 866, sau khi đánh bại quân Nam Chiếu và tái chiếm trung tâm An Nam, nhà Đường thiết lập Tĩnh Hải quân, bổ nhiệm Tiết độ sứ đứng đầu bộ máy cai trị và quân sự.

Toàn bộ lãnh thổ được chia thành 12 châu bao gồm Giao, Lục, Phúc Lộc, Phong, Thang, Trường, Chi, Vũ Nga, Vũ An, Ái, Hoan, Diễn cùng 59 huyện, đặt dưới quyền kiểm soát của hệ thống quan lại người Trung Hoa.

Chính quyền đô hộ nhà Đường coi An Nam là một trọng trấn chiến lược ở phương Nam nên đã thi hành các chính sách vơ vét tài nguyên và bóc lột kinh tế tàn bạo bậc nhất lịch sử. Nhân dân ta bị ép buộc cống nạp những sản vật quý hiếm như ngà voi, đồi mồi, lông trả, da cá, trầm hương, vàng, bạc, lụa tơ tằm cùng các loại quả tươi ngon, phục vụ trực tiếp cho cuộc sống xa hoa của hoàng cung triều Đường.

Đồng thời, hệ thống sưu thuế nặng nề đè lên vai người dân với nhiều loại thuế kỳ quái như thuế gạo, đay, gai, bông cùng sắc thuế ngoại suất thu hai lần trong năm.

Song song với ách bóc lột kinh tế, chính quyền đô hộ đặc biệt chú trọng củng cố tiềm lực quân sự để trấn áp mọi mầm mống phản kháng. Tại phủ thành Tống Bình, nay thuộc khu vực TP. Hà Nội, nhà Đường luôn duy trì lực lượng đồn trú thường trực gồm hơn 4.000 quân tinh nhuệ, đồng thời bố trí từ 6.000-7.000 binh lính phòng đông ở vùng biên giới phía tây bắc nhằm đối phó sự bành trướng từ quốc gia Nam Chiếu.

Đời sống nhân dân càng thêm điêu đứng khi không chỉ gánh chịu thiên tai khắc nghiệt mà còn đối mặt với các cuộc tấn công quân sự từ các thế lực lân bang. Cuối thế kỷ VIII, lực lượng hải quân Côn Lôn và Chà Và từ vùng biển phía nam từng đánh chiếm Giao Châu, buộc Kinh lược sứ Trương Bá Nghi phải cầu viện Cao Chính Bình đem quân đánh tại Chu Diên.

Không dừng lại, đầu thế kỷ IX, vương quốc Hoàn Vương nhiều lần đem quân tràn xuống đánh chiếm hai châu Hoan và Ái trước khi bị tướng nhà Đường là Trương Chu phản công, đánh bại vào năm 809. Đỉnh điểm của sự tàn phá là các cuộc xâm lược liên tiếp của quốc gia Nam Chiếu từ vùng Vân Nam, khiến hàng loạt đô thành rơi vào cảnh ly tán.

Đặc biệt, năm 863, quân Nam Chiếu đánh chiếm La Thành, trung tâm cai trị của nhà Đường tại An Nam, sau 24 ngày vây hãm. Theo một số thư tịch được nhà sử học Keith Weller Taylor dẫn lại, trong hai năm 862 và 863, tổng cộng khoảng 150.000 binh lính nhà Đường bị quân Nam Chiếu bắt giữ, sát hại. Đáng chú ý, một bộ phận lớn trong số đó được tuyển mộ ngay tại An Nam.

Những cuộc khởi nghĩa qua nhiều thế hệ

Trước sức ép đè nén từ ách đô hộ ngoại bang, ngọn lửa đấu tranh giải phóng dân tộc của người Việt bùng cháy qua nhiều thế hệ. Mở đầu cho chuỗi phong trào phản kháng là cuộc nổi dậy vào năm 687 do hai hào trưởng Lý Tự Tiên và Đinh Kiến lãnh đạo, nhằm chống lại chính sách tăng thuế phi lý của Lưu Diên Hựu.

Dù Lý Tự Tiên bị ám sát nhưng Đinh Kiến vẫn kiên cường lãnh đạo nghĩa quân đánh chiếm thành Tống Bình, tiêu diệt Lưu Diên Hựu trước khi phong trào bị lực lượng tiếp viện của nhà Đường đàn áp.

Tới năm 722 (theo Đại Việt sử ký toàn thư), ngọn cờ khởi nghĩa tiếp tục phất lên dưới sự lãnh đạo của Mai Thúc Loan. Với sức mạnh phi thường và uy tín lớn, ông đã triệu tập dân phu gánh vải cống nạp nổi dậy khởi nghĩa, xưng là Mai Hắc Đế, xây dựng căn cứ tại thành Vạn An thuộc tỉnh Nghệ An và lập liên minh quân sự với Lâm Ấp cùng Chân Lạp.

Nghĩa quân tiến công giải phóng phủ thành Tống Bình khiến quân giặc tháo chạy. Nhà Đường hoảng sợ, phải huy động 100.000 quân tinh nhuệ do hai tên tướng Dương Tư Húc và Quang Sở Khách chỉ huy trực tiếp sang đàn áp. Sau những trận chiến dọc theo lưu vực từ sông Hồng đến sông Lam, Mai Hắc Đế thất trận và qua đời trong rừng.

Năm 791, hào trưởng Phùng Hưng - xuất thân từ vùng đất Đường Lâm thuộc Ba Vì - tiếp tục phất cờ khởi nghĩa sau hơn 20 năm âm thầm xây dựng lực lượng. Phùng Hưng cùng các tướng lĩnh chia quân thành 5 đạo, bất ngờ tập kích phủ thành Tống Bình.

Tiết độ sứ Cao Chính Bình sau đó đem 40.000 quân ra nghênh chiến nhưng phải lùi về cố thủ trong thành sau 7 ngày đêm chiến đấu. Sức ép từ nghĩa quân khiến Cao Chính Bình lâm bệnh nặng rồi qua đời ngay trong thành, mở đường cho nghĩa quân chiếm lĩnh thủ phủ và khôi phục quyền tự chủ ngắn ngủi.

Phùng Hưng được nhân dân tôn vinh là Bố Cái Đại Vương. Sau khi ông qua đời, người con trai là Phùng An tiếp nghiệp nhưng chỉ duy trì được hai năm trước khi bị tướng Triệu Xương của nhà Đường đem quân đánh bại vào năm 802.

Từ năm 819 đến năm 820, Thứ sử châu Hoan là Dương Thanh lãnh đạo người Tày - Nùng nổi dậy chớp nhoáng, tiến đánh phủ đô hộ, tiêu diệt Tiết độ sứ Lý Tượng Cổ. Hàng loạt các cuộc nổi dậy quy mô lớn nhỏ khác cũng liên tiếp nổ ra vào các năm 803, 823, 841, 858, 860 và 880.

Thời kỳ Bắc thuộc lần ba đi đến hồi kết vào đầu thế kỷ X. Sau cuộc loạn An Sử diễn ra từ năm 755 đến năm 763, triều nhà Đường rơi vào suy thoái trầm trọng khi các quan lại tranh giành quyền lực.

Tình hình càng rối ren khi cuộc khởi nghĩa nông dân Hoàng Sào bùng nổ, đẩy triều đình phương Bắc vào bờ vực sụp đổ, tạo cơ hội cho quyền thần Chu Ôn thao túng quyền lực. Năm 905, nhân lúc nhà Đường chưa kịp cử người sang thay thế sau khi Tiết độ sứ Tĩnh Hải quân là Độc Cô Tổn bị Chu Ôn hãm hại, Khúc Thừa Dụ đã chớp lấy thời cơ.

Ông tiến quân chiếm giữ thủ phủ Đại La, tự xưng là Tiết độ sứ, giành lại quyền cai quản toàn bộ bờ cõi. Đang bận mưu đồ đoạt ngôi nhà Đường để thành lập triều đại riêng, Chu Ôn đành thuận theo thời thế, nhân danh vua Đường công nhận chức vị của Khúc Thừa Dụ, mở ra thời kỳ độc lập, tự chủ mới cho dân tộc.

Tài liệu tham khảo:

Ngô Sĩ Liên và các sử thần triều Lê (1697), Đại Việt sử ký toàn thư.

Huyền Trang (646), Đại Đường Tây Vực Ký.

Phan Huy Lê (2008), Khảo cứu lại cuộc khởi nghĩa Mai Thúc Loan.

Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (2014), Lịch sử tư tưởng quân sự Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia - Sự thật.