695 doanh nghiệp nắm 4,5 triệu tỷ đồng tài sản, nhưng cổ phần hóa giai đoạn 2021-2025 gần như về 0
Dù đang nắm khoảng 4,5 triệu tỷ đồng tài sản và đóng góp gần 390.000 tỷ đồng vào ngân sách mỗi năm, quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) vẫn diễn ra chậm hơn kỳ vọng.
Phát biểu tại Hội thảo "Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng" sáng 21/7, ông Nguyễn Tuấn Linh, đại diện Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhà nước (Bộ Tài chính), cho biết khu vực DNNN vẫn giữ vai trò nòng cốt của kinh tế nhà nước, là lực lượng dẫn dắt ở nhiều lĩnh vực trọng yếu và góp phần ổn định kinh tế vĩ mô.
Sau hơn ba thập kỷ sắp xếp, đổi mới, số lượng DNNN đã giảm mạnh từ hơn 12.000 doanh nghiệp đầu những năm 1990 xuống còn 695 doanh nghiệp vào cuối năm 2025. Trong đó, 497 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn và 198 doanh nghiệp do Nhà nước nắm cổ phần chi phối.
Hiện khối DNNN đang quản lý khoảng 4,5 triệu tỷ đồng tài sản, đạt doanh thu gần 2,9 triệu tỷ đồng và đóng góp khoảng 390.000 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước, tăng đáng kể so với năm 2021.
Chỉ 17/146 doanh nghiệp thoái vốn
Dù quy mô tài sản và đóng góp của khu vực DNNN tiếp tục tăng, ông Nguyễn Tuấn Linh thừa nhận quá trình cơ cấu lại doanh nghiệp vẫn còn nhiều tồn tại.
Theo đó, hiệu quả hoạt động của nhiều doanh nghiệp chưa tương xứng với nguồn lực được giao; mô hình quản trị đổi mới chậm; năng lực đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số còn hạn chế. Đặc biệt, tiến độ cổ phần hóa và thoái vốn trong giai đoạn 2021-2025 không đạt mục tiêu đề ra.
Đến hết năm 2025, chỉ có 180/616 doanh nghiệp hoàn thành xây dựng đề án cơ cấu lại. Đáng chú ý, chưa có doanh nghiệp nào hoàn tất cổ phần hóa, trong khi chỉ 17/146 doanh nghiệp thực hiện thoái vốn. Tổng số thu từ cổ phần hóa và thoái vốn cũng chỉ đạt khoảng 3.720 tỷ đồng, thấp hơn nhiều so với kỳ vọng.
Đâu là nguyên nhân?
Lý giải nguyên nhân khiến tiến độ tái cơ cấu chậm, đại diện Bộ Tài chính cho rằng nguyên nhân đến từ cả cơ chế lẫn khâu tổ chức thực hiện.
Trong đó, cơ chế phân cấp chưa đủ mạnh, khiến nhiều quyết định vẫn phải qua nhiều tầng nấc phê duyệt; thủ tục đầu tư còn phức tạp, kéo dài thời gian triển khai các dự án và phương án sắp xếp doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, công tác chuẩn bị cổ phần hóa còn thiếu hiệu quả, đặc biệt ở các khâu xác định giá trị doanh nghiệp, xử lý tài chính và đất đai.
Một nguyên nhân khác được Bộ Tài chính chỉ ra là tâm lý né tránh trách nhiệm của một bộ phận người đứng đầu doanh nghiệp và cơ quan đại diện chủ sở hữu, dẫn đến việc chậm đưa ra quyết định hoặc không mạnh dạn triển khai các phương án tái cơ cấu.
Theo ông Nguyễn Tuấn Linh, bước sang giai đoạn 2026-2030, quá trình tái cơ cấu DNNN sẽ được triển khai theo các định hướng mới từ Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị, Kết luận 18 của Ban Chấp hành Trung ương và Luật Quản lý và Đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp số 68/2025/QH15.
Định hướng trọng tâm là tăng cường phân cấp, trao quyền tự chủ nhiều hơn cho doanh nghiệp, đồng thời tách bạch chức năng quản lý nhà nước với chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhằm nâng cao tính chủ động trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Song song với đó, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phát huy nguồn lực của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước trong các dự án trọng điểm quốc gia và đổi mới cơ chế cổ phần hóa, thoái vốn theo hướng linh hoạt hơn, gắn với mục tiêu nâng cao hiệu quả quản trị và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Nhà nước trong giai đoạn phát triển mới.
