Bác sĩ cảnh báo 'thủ phạm' gây căn bệnh ung thư khiến hơn 13.000 người tử vong

Sáng 25/10, Bệnh viện Đa khoa khu vực Hóc Môn phối hợp với UBND và trạm y tế xã Xuân Thới Sơn tổ chức chương trình truyền thông giáo dục sức khỏe chuyên đề tiêu hóa - gan mật, nhằm nâng cao nhận thức về phòng ngừa và phát hiện sớm ung thư gan.

Tại đây, BS CKII Nguyễn Thị Trúc Chi, Trưởng phòng Kế hoạch tổng hợp Bệnh viện Đa khoa khu vực Hóc Môn, trình bày chuyên đề “Bảo vệ gan mật và phát hiện sớm dấu hiệu nguy cơ ung thư”, đồng thời cảnh báo những nguyên nhân làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

Theo số liệu GLOBOCAN 2024 được dẫn tại chương trình, ung thư gan là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai trong các bệnh ung thư tại Việt Nam, chỉ sau ung thư phổi. Với 13.664 ca tử vong trên tổng số 14.591 ca mắc mới, số người tử vong tương đương 94% số ca mắc mới. Tỷ lệ này cho thấy gánh nặng lớn của căn bệnh, trong bối cảnh nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển.

Theo BS CKII Nguyễn Thị Trúc Chi, gan đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng, từ chuyển hóa chất dinh dưỡng, hỗ trợ tiêu hóa chất béo đến xử lý các chất độc. Tuy nhiên, tổn thương tại gan có thể kéo dài mà không gây ra biểu hiện rõ ràng. Người mắc ung thư gan giai đoạn sớm thường không có triệu chứng đặc hiệu, vẫn ăn uống và sinh hoạt bình thường nên dễ bỏ qua việc kiểm tra sức khỏe.

Khi xuất hiện những dấu hiệu như đau tức vùng hạ sườn phải, chán ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân, vàng da, vàng mắt hoặc bụng to bất thường, bệnh có thể đã ở giai đoạn muộn. Vì vậy, người thuộc nhóm nguy cơ cao cần chủ động thăm khám và theo dõi định kỳ, không nên đợi đến khi cơ thể có biểu hiện bất thường mới đi khám.

Trong báo cáo chuyên đề, BS CKII Nguyễn Thị Trúc Chi chỉ ra viêm gan virus B mạn tính là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu. Người mắc viêm gan B mạn có nguy cơ ung thư gan cao gấp 15-20 lần so với người không nhiễm virus. Viêm gan C mạn tính cũng làm gia tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh do tình trạng viêm kéo dài có thể dẫn đến xơ gan và tổn thương tế bào gan.

Đáng chú ý, virus viêm gan B có thể tồn tại trong cơ thể nhiều năm mà không gây triệu chứng rõ rệt. Virus lây truyền từ mẹ sang con, qua đường máu hoặc quan hệ tình dục không an toàn. Nếu không được phát hiện và kiểm soát, bệnh có thể tiến triển thành viêm gan mạn tính, xơ gan và ung thư gan. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng xác định viêm gan B là nguyên nhân quan trọng gây xơ gan và ung thư gan trên toàn cầu.

Ngoài viêm gan virus, xơ gan, sử dụng rượu bia kéo dài, gan nhiễm mỡ, béo phì và đái tháo đường cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Hút thuốc lá, tiền sử gia đình có người mắc ung thư gan và sử dụng thực phẩm bị nấm mốc là những yếu tố không nên xem nhẹ. Một số loại nấm mốc có thể sinh aflatoxin, độc tố có khả năng gây ung thư gan, đặc biệt ở người nhiễm viêm gan B.

Để giảm nguy cơ tử vong, việc phát hiện bệnh sớm có ý nghĩa quan trọng. Theo BS CKII Nguyễn Thị Trúc Chi, tầm soát ung thư gan phải được thực hiện song song hai phương pháp: Siêu âm bụng và xét nghiệm máu tìm các chỉ dấu ung thư gan, bởi nhiều khối u nhỏ không làm tăng chỉ số AFP.

Tần suất theo dõi được điều chỉnh theo mức độ nguy cơ. Theo nội dung trình bày tại chương trình, người thuộc nhóm nguy cơ rất cao như bệnh nhân xơ gan liên quan đến viêm gan B hoặc C cần kiểm tra mỗi 3 tháng/lần. Nhóm nguy cơ cao gồm người mắc viêm gan virus mạn tính hoặc xơ gan do nguyên nhân khác, thường được giám sát mỗi 6 tháng/lần. Người dân cần trao đổi với bác sĩ chuyên khoa để xác định lịch tầm soát phù hợp với tình trạng sức khỏe.

Bên cạnh kiểm tra định kỳ, tiêm vaccine viêm gan B là biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa nhiễm virus và giảm nguy cơ biến chứng lâu dài. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo trẻ sơ sinh nên được tiêm liều vaccine viêm gan B đầu tiên trong vòng 24 giờ sau sinh. Người trưởng thành chưa rõ tình trạng nhiễm virus nên chủ động xét nghiệm viêm gan B và C để được tư vấn theo dõi hoặc điều trị khi cần thiết.

BS CKII Nguyễn Thị Trúc Chi cũng khuyến cáo người dân duy trì lối sống lành mạnh, hạn chế rượu bia, không hút thuốc, kiểm soát cân nặng và các bệnh lý chuyển hóa, đồng thời bảo đảm an toàn thực phẩm. Người đã được chẩn đoán viêm gan cần tuân thủ phác đồ điều trị, tái khám đúng lịch và không tự ý ngừng thuốc.

Trong khuôn khổ chương trình, ban tổ chức trao tặng 50 suất xét nghiệm viêm gan B miễn phí, trả kết quả tại chỗ, cùng 50 phiếu siêu âm bụng miễn phí theo lịch hẹn tại bệnh viện. Khoảng 200 người dân được khám sức khỏe miễn phí, góp phần nâng cao nhận thức về phòng bệnh và tạo điều kiện phát hiện sớm những bất thường ở gan, mật và ổ bụng.

Thông qua hoạt động truyền thông và khám sức khỏe cộng đồng, các bác sĩ khuyến khích người dân chủ động kiểm tra sức khỏe, nhất là khi có tiền sử viêm gan virus hoặc các yếu tố nguy cơ liên quan. Việc phòng bệnh, phát hiện sớm và điều trị đúng cách có thể góp phần hạn chế biến chứng, cải thiện cơ hội điều trị và giảm gánh nặng ung thư gan.