Bộ Công Thương đề xuất Quốc hội giám sát tối cao việc thực hiện Quy hoạch điện VIII

Tại tham luận gửi Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát năm 2026 diễn ra sáng 30/7, Bộ Công Thương cho biết ngành năng lượng đang đối mặt với áp lực rất lớn khi phải đáp ứng nhu cầu điện cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong nhiều năm tới.

Theo Bộ Công Thương, quá trình chuyển dịch năng lượng xanh và điện hóa đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu. Nhiều quốc gia quay trở lại phát triển điện hạt nhân để bảo đảm an ninh năng lượng và giảm phát thải, trong khi nguồn vốn quốc tế dành cho các dự án năng lượng truyền thống ngày càng thu hẹp, đặt ra yêu cầu Việt Nam phải có cách tiếp cận linh hoạt và chủ động hơn.

Ở trong nước, nguồn năng lượng sơ cấp truyền thống đang suy giảm, trong khi các cam kết về giảm phát thải buộc Việt Nam phải đẩy nhanh phát triển năng lượng sạch. Tuy nhiên, quá trình này vẫn còn nhiều điểm nghẽn về cơ chế, chính sách như thị trường điện cạnh tranh, cơ chế mua bán điện trực tiếp, giá điện hai thành phần, điện mặt trời mái nhà và thu hút khu vực tư nhân đầu tư lưới điện truyền tải.

Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương kiến nghị Quốc hội khóa XVI đưa việc thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và Quy hoạch năng lượng quốc gia vào chương trình giám sát tối cao. Nội dung giám sát tập trung vào tiến độ các dự án nguồn điện trọng điểm, hệ thống lưới truyền tải giải tỏa công suất, đồng thời xử lý nghiêm các tổ chức, nhà đầu tư chậm triển khai, ảnh hưởng đến an ninh năng lượng quốc gia.

Bộ cũng đề xuất Quốc hội giám sát việc phát triển các nguồn năng lượng mới, thực hiện các cam kết quốc tế về chuyển dịch năng lượng cũng như đánh giá hiệu quả lộ trình chuyển đổi nhiên liệu tại các nhà máy nhiệt điện than.

Đối với ngành dầu khí, Bộ Công Thương kiến nghị tăng cường tìm kiếm, thăm dò để gia tăng trữ lượng tại các khu vực tiềm năng, vùng nước sâu; nâng hệ số thu hồi tại các mỏ nhỏ, cận biên; đồng thời ưu tiên phát triển hạ tầng công nghiệp khí LNG và hóa dầu theo hướng chế biến sâu.

Trong lĩnh vực than, Bộ đề xuất đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ nhằm tối đa hóa sản lượng khai thác trong nước, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, nâng cấp hệ thống kho bãi trung chuyển và nghiên cứu công nghệ khai thác hiện đại tại bể than Đồng bằng sông Hồng.

Bộ Công Thương cũng kiến nghị Quốc hội ưu tiên xem xét thông qua Luật Điện lực (sửa đổi, bổ sung) và Luật Dầu khí (sửa đổi) trong năm 2026. Theo Bộ, đây sẽ là nền tảng để triển khai cơ chế giá điện hai thành phần, tháo gỡ các vướng mắc đối với các dự án điện gió, điện mặt trời theo nguyên tắc hài hòa lợi ích và chia sẻ rủi ro.

Giai đoạn 2028-2030, Bộ sẽ tập trung phát triển các trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia tích hợp, đánh giá định kỳ việc thực hiện các chỉ tiêu chiến lược, đồng thời chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ các công nghệ lưu trữ năng lượng và các nguồn năng lượng mới.

Quy hoạch điện VIII điều chỉnh được Thủ tướng phê duyệt tháng 4/2025, đặt mục tiêu bảo đảm đủ điện cho tăng trưởng GDP bình quân khoảng 10% mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030 và khoảng 7,5% giai đoạn 2031-2050. Theo quy hoạch, đến năm 2030, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu dự kiến đạt 560,4-624,6 tỷ kWh, tăng lên 1.360,1-1.511,1 tỷ kWh vào năm 2050.

Quy hoạch cũng đặt mục tiêu năng lượng tái tạo (không bao gồm thủy điện) chiếm 28-36% tổng công suất hệ thống vào năm 2030 và 74-75% vào năm 2050. Đồng thời, hai nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 dự kiến được đưa vào vận hành trong giai đoạn 2030-2035 với tổng công suất từ 4.000-6.400 MW, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn.