Đại biểu đề xuất người từ 18 đến 25 tuổi chỉ được hiến mô, tạng cho người cùng huyết thống

Sáng 2/11, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm là quy định về hiến mô, tạng ở người dưới 18 tuổi, vấn đề từng gây nhiều tranh luận trong quá trình xây dựng dự thảo luật.

Theo thông tin mới nhất từ Bộ Y tế, dự thảo luật đã được tiếp thu, chỉnh lý theo hướng chặt chẽ hơn đối với các trường hợp hiến mô ở người chưa thành niên. Đáng chú ý, người dưới 18 tuổi chỉ được đề xuất hiến mô tái sinh thuộc danh mục mô được hiến do Bộ Y tế ban hành và phải đáp ứng đồng thời 4 điều kiện.

Cụ thể, việc hiến mô chỉ được xem xét khi không có người hiến trưởng thành phù hợp; người hiến đã được tư vấn độc lập để bảo đảm không bị ép buộc, lừa dối; người nhận chỉ được là anh ruột, chị ruột hoặc em ruột của người hiến. Đồng thời, việc hiến phải có sự đồng ý của cả cha đẻ và mẹ đẻ hoặc người còn lại trong trường hợp một trong hai người đã mất.

Đây là nội dung được điều chỉnh so với đề xuất trước đó. Theo phương án cũ, người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến cho thành viên gia đình, còn người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột. Với đề xuất mới, cha mẹ ruột không thuộc nhóm đối tượng được nhận mô hiến từ con dưới 18 tuổi.

Bộ Y tế cũng đề xuất quy định rõ hơn về đăng ký hiến. Theo đó, người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền bày tỏ nguyện vọng và đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, hiến xác của mình. Dự thảo không còn quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến như phương án trước đó.

Trường hợp người từ đủ 18 tuổi trở lên không có đăng ký hiến, việc hiến vẫn phải có văn bản đồng ý và chỉ được hiến mô tái sinh cho cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, anh ruột, chị ruột, em ruột hoặc con ruột.

Đối với việc hiến, lấy bộ phận cơ thể từ người sống, dự thảo tiếp tục quy định cấm tuyệt đối đối với người dưới 18 tuổi. Những đề xuất mới được đưa ra sau quá trình tiếp thu ý kiến đóng góp đối với dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề xuất: Người từ 18 đến 25 tuổi chỉ được hiến mô, tạng cho người cùng huyết thống

Thảo luận tại hội trường sáng 2/11, đại biểu Quốc hội Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho rằng sự quan tâm và phản biện của xã hội đối với quy định hiến tặng mô, tạng ở người dưới 18 tuổi là điều dễ hiểu. Đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến trẻ em, trong bối cảnh nguy cơ tiêu cực từ tội phạm xuyên quốc gia và các hành vi trục lợi bất chính liên quan đến mô, tạng vẫn hiện hữu.

Theo đại biểu, chính vì còn những bất cập nên cần sửa đổi luật, với mục tiêu quan trọng nhất là bảo vệ tốt hơn những người hiến tặng, đặc biệt là trẻ em.

Dù Bệnh viện Đại học Y Hà Nội không phải cơ sở ghép tạng, ông Nguyễn Lân Hiếu chia sẻ sự thấu hiểu với những bệnh nhân nặng đang chờ đợi cơ hội cuối cùng và duy nhất. Đồng thời, ông cũng hiểu những lo lắng của người dân khi trên thực tế vẫn xảy ra tình trạng mua bán tạng, bắt cóc tại khu vực và trên thế giới.

Từ thực tế đó, đại biểu cho rằng thay vì né tránh hoặc nhìn nhận vấn đề theo hướng cực đoan, cần hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng chặt chẽ hơn, vừa bịt các kẽ hở để ngăn chặn hành vi vi phạm đạo đức và pháp luật, vừa không khép lại cánh cửa hy vọng sống của nhiều người bệnh.

Góp ý dưới góc độ chuyên môn, ông Nguyễn Lân Hiếu đề nghị chia người hiến thành hai nhóm để xây dựng quy định cụ thể.

- Với nhóm thứ nhất là người hiến khỏe mạnh đang sống, đại biểu đề nghị không cho phép hiến tạng, mô không có khả năng tái tạo và việc lấy đi có nguy cơ đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người.

Đối với mô có khả năng tái tạo hoặc không ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và sự phát triển, cần chia thành từng nhóm để có quy định riêng. Trong đó, trẻ dưới 18 tuổi chưa phát triển cơ thể hoàn chỉnh cũng nên bị cấm hiến, ngoại trừ những trường hợp đặc biệt trong chuyên khoa được đánh giá là không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ, chẳng hạn mô tái sinh là máu, tế bào gốc tạo máu.

Quá trình lấy mô chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của bản thân người hiến và gia đình, đồng thời chỉ được hiến cho người cùng huyết thống gần, có giám định ADN và khi không còn phương án khả thi khác.

Đại biểu nhấn mạnh đây chính là cơ chế ngăn chặn nguy cơ kẻ xấu lợi dụng kẽ hở pháp luật để bắt cóc, tấn công trẻ mồ côi hoặc giả dạng con nuôi.

Đối với người từ 18 đến 25 tuổi, ông đề nghị chỉ được cho, tặng hiến mô, tạng cho người cùng huyết thống.

Với người trưởng thành trên 25 tuổi, ngoài những người trong gia đình, có thể cho, tặng nhưng phải chịu sự giám sát của hội đồng độc lập, không liên quan đến ê-kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.

- Nhóm thứ hai là người hiến không còn khả năng sống, chết não. Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề nghị việc xác định chết não phải được hội đồng độc lập đánh giá theo các tiêu chuẩn chặt chẽ của thông lệ quốc tế.

Đối với những trường hợp tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn, nghi ngờ bạo hành, người lang thang hoặc không có gia đình, ông cho rằng bắt buộc phải có kết luận của cơ quan pháp y và cơ quan điều tra, khẳng định không có dấu hiệu hình sự trước khi được xem xét hiến.

Riêng với trẻ dưới 18 tuổi thuộc nhóm này, đại biểu đề nghị hạn chế hiến tạng, ngoại trừ những trường hợp đặc biệt có sự đồng ý của gia đình và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.

Đối với người trên 18 tuổi, cần cấm tuyệt đối việc lấy tạng của người đã có văn bản từ chối hiến. Những trường hợp không có văn bản từ chối phải bảo đảm đã được gia đình đồng ý và được thực hiện dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.

Bên cạnh các quy định về hiến, ghép tạng, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu cũng đề cập đến bất cập trong việc hiến giác mạc tại Việt Nam. Theo ông, đây là mô duy nhất có thể sử dụng khi người hiến đã mất, do đó việc hiến giác mạc hầu như không liên quan đến vấn đề đạo đức của hệ thống y tế đang điều trị cho bệnh nhân. Vì vậy, việc hiến tặng giác mạc được coi là nhân đạo và minh bạch nhất.

Tuy nhiên, ông chỉ ra nghịch lý khi số lượng người chờ ghép giác mạc ở Việt Nam rất lớn, trong khi nguồn giác mạc sử dụng hiện nay chủ yếu phải nhập từ nước ngoài với giá rất đắt đỏ.

Công bằng trong phân bổ tạng ghép và minh bạch chi phí quyết định niềm tin của người dân

Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đặc biệt nhấn mạnh là sự công bằng trong tiếp cận tạng ghép và tính minh bạch trong chi phí. Theo ông, đây là hai yếu tố mang tính quyết định đến niềm tin của người dân đối với hoạt động hiến, lấy và ghép mô, bộ phận cơ thể người.

Về nguyên tắc phân bổ tạng, đại biểu cho biết Tổ chức Y tế Thế giới đã nêu rõ việc phân bổ phải dựa trên các tiêu chí lâm sàng và đạo đức, tuyệt đối không phụ thuộc vào khả năng tài chính của người bệnh. Quá trình này phải bảo đảm công bằng, minh bạch và có thể kiểm chứng.

Theo kinh nghiệm của các nước, dù mô hình tổ chức khác nhau, điểm chung là không để con người tự quyết định việc phân bổ bằng cảm tính. Thay vào đó, các nước sử dụng máy tính với thuật toán tự động chấm điểm dựa trên mức độ cấp cứu, thời gian chờ đợi, sự tương thích miễn dịch và ưu tiên cho trẻ em.

Để ngăn chặn tiêu cực, quy định còn nêu rõ ê-kíp lấy tạng không được biết người nhận là ai. Mọi trường hợp ngoại lệ đều phải được Hội đồng Quốc gia phê duyệt và công khai trên hệ thống.

Đối với chi phí, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh nguyên tắc tạng hiến là vô giá. Những khoản người bệnh phải chi trả chỉ là phí dịch vụ, bao gồm điều phối, vận chuyển, phẫu thuật và thuốc ức chế miễn dịch sau ghép. Toàn bộ chi phí này cần được công khai, minh bạch để làm căn cứ cho Bảo hiểm y tế thanh toán theo tỷ lệ.

Theo đại biểu, chỉ khi bảo đảm được sự công bằng trong phân bổ tạng ghép và minh bạch về chi phí, luật sửa đổi mới thực sự đi vào lòng dân và phát huy hiệu quả.

Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) dự kiến được Quốc hội biểu quyết thông qua vào ngày 21/11 tới.