Chỉ dưới 20% doanh nghiệp hiểu rõ FTA

Trong khuôn khổ Năm Chủ tịch CPTPP 2026, tại phiên thảo luận "Hiện thực hóa cơ hội CPTPP - Từ nguyên tắc đến quan hệ đối tác", các chuyên gia cho rằng dư địa khai thác Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) vẫn còn rất lớn, song nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa tận dụng tương xứng với tiềm năng.

Theo bà Phùng Thị Lan Phương, chuyên gia về chính sách thương mại quốc tế, trước khi CPTPP có hiệu lực, Việt Nam đã có FTA với phần lớn các thành viên của hiệp định, ngoại trừ Canada, Mexico và Peru.

Vì vậy, nhiều doanh nghiệp vẫn ưu tiên sử dụng các FTA quen thuộc, trong khi CPTPP có hệ thống quy tắc mới, đòi hỏi thời gian để tìm hiểu và thích ứng.

Hiện hiệu quả của CPTPP chủ yếu thể hiện ở thương mại hàng hóa, còn lĩnh vực dịch vụ và đầu tư chưa ghi nhận nhiều chuyển biến.

Bên cạnh ưu đãi thuế quan, doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng hàng loạt yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, kiểm dịch và an toàn thực phẩm của thị trường nhập khẩu, làm gia tăng chi phí tuân thủ, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo kết quả khảo sát Chỉ số FTA (FTA Index) do VCCI phối hợp với Bộ Công Thương thực hiện, tỷ lệ doanh nghiệp thực sự hiểu rõ các cam kết của FTA hiện vẫn dưới 20%. Đây được xem là một trong những nguyên nhân khiến việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do, trong đó có CPTPP, chưa đạt kỳ vọng.

Để nâng cao hiệu quả thực thi, bà Phùng Thị Lan Phương đề xuất rà soát quá trình triển khai CPTPP tại các nước thành viên, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số trong tạo thuận lợi thương mại, nghiên cứu Cơ chế một cửa CPTPP và tăng cường hài hòa các tiêu chuẩn giữa các FTA nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Theo bà, sáng kiến xây dựng Hệ sinh thái FTA do Bộ Công Thương khởi xướng được kỳ vọng trở thành đầu mối kết nối các tổ chức hỗ trợ, cung cấp thông tin và tư vấn cho doanh nghiệp trong quá trình tận dụng các hiệp định thương mại tự do.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Jean-Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham, cho rằng giá trị của các FTA chỉ được phát huy khi các cam kết được thực thi hiệu quả.

Ông nhấn mạnh doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần được hỗ trợ để hiểu và áp dụng đúng các cam kết, trong khi các cơ quan quản lý, hiệp hội doanh nghiệp và phòng thương mại cần tăng cường phối hợp nhằm tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực thi.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động, việc thực thi hiệu quả CPTPP và các FTA không chỉ giúp doanh nghiệp tận dụng ưu đãi mà còn góp phần thúc đẩy thương mại, đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.