Chính phủ ban hành Nghị định quan trọng về sàn giao dịch tín chỉ carbon

Sau nhiều năm chuẩn bị khung pháp lý, ngày 19/1/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức và vận hành sàn giao dịch carbon. Nghị định đánh dấu bước chuyển quan trọng từ quản lý phát thải bằng mệnh lệnh hành chính sang cơ chế thị trường có kiểm soát.

Nghị định đã đặt nền móng pháp lý cho việc hình thành, vận hành và giám sát thị trường giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon tại Việt Nam

Theo Nghị định, sàn giao dịch carbon trong nước sẽ là nơi mua bán, chuyển nhượng, lưu ký và thanh toán các hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon đủ điều kiện giao dịch. Đây được xem là công cụ trung tâm để thực thi lộ trình giảm phát thải, thực hiện cam kết Net Zero của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Giao dịch carbon vận hành theo mô hình thị trường chứng khoán

Một điểm đáng chú ý tại Nghị định là hạ tầng thị trường carbon được thiết kế dựa trên hệ thống chứng khoán hiện hành. Theo đó:

- Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam thực hiện đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán các giao dịch carbon;

- Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội tổ chức hệ thống giao dịch carbon, ban hành quy chế giao dịch và giám sát thành viên sau khi được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chấp thuận.

Việc “đặt” thị trường carbon vào hạ tầng chứng khoán cho thấy định hướng chuẩn hóa, minh bạch và kiểm soát rủi ro, tránh tình trạng giao dịch tự phát hoặc hình thành “chợ carbon ngầm”.

Doanh nghiệp phát thải chính thức bước vào cuộc chơi mua – bán hạn ngạch

Theo Nghị định, các doanh nghiệp thuộc diện bị phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính sẽ không chỉ thực hiện nghĩa vụ báo cáo, mà còn có thể mua hoặc bán hạn ngạch và tín chỉ carbon thông qua sàn giao dịch.

Điều này đồng nghĩa:

• Doanh nghiệp phát thải thấp có thể bán phần hạn ngạch dư thừa để tạo thêm nguồn thu;
• Doanh nghiệp phát thải cao buộc phải mua hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon, thay vì chỉ nộp phạt hành chính như trước.

Cơ chế này được kỳ vọng sẽ tạo động lực kinh tế thực chất để doanh nghiệp đầu tư công nghệ xanh, tối ưu sản xuất và giảm phát thải.

Siết chặt quản lý, tránh đầu cơ và thao túng

Nghị định cũng dành dung lượng lớn để quy định nguyên tắc giao dịch và giám sát, trong đó nhấn mạnh yêu cầu công khai, minh bạch, nghiêm cấm các hành vi thao túng, gian lận, cung cấp thông tin sai lệch trên thị trường carbon.

Các thành viên giao dịch, thành viên lưu ký và ngân hàng thanh toán đều phải đáp ứng điều kiện chặt chẽ về vốn, công nghệ, quản trị rủi ro, tương tự thị trường chứng khoán. Trường hợp vi phạm, cơ quan quản lý có thể đình chỉ hoặc chấm dứt quyền tham gia thị trường carbon.

Việc ban hành Nghị định về sàn giao dịch carbon được đánh giá là bước đi bản lề, tạo nền móng pháp lý cho một thị trường hoàn toàn mới tại Việt Nam. Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn như EU, Mỹ ngày càng siết tiêu chuẩn carbon, sàn giao dịch carbon không chỉ là công cụ môi trường, mà còn trở thành yếu tố cạnh tranh sống còn đối với nhiều doanh nghiệp.

Tín chỉ carbon là gì?

Tín chỉ carbon không còn là khái niệm mới, đã xuất hiện trên thị trường từ khá lâu. Thực tế tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp, nhà đầu tư cũng đang chờ đợi sự ra đời của sàn giao dịch tín chỉ carbon.

Theo định nghĩa, tín chỉ carbon (carbon credit) là một chứng nhận thương mại, đại diện cho quyền phát thải 1 tấn carbon dioxide (CO₂) hoặc lượng khí nhà kính tương đương, dùng để quản lý và bù đắp khí thải nhà kính. Chúng được tạo ra từ các dự án giảm phát thải (như trồng rừng, năng lượng tái tạo) và cho phép các công ty mua/bán để tuân thủ quy định pháp lý hoặc đạt mục tiêu phát triển bền vững, tạo ra một thị trường cho các hoạt động xanh

Theo Hiệp hội Giao dịch phát thải quốc tế, thị trường do Liên hợp quốc hậu thuẫn có thể đạt tổng giá trị giao dịch 250 tỷ USD mỗi năm vào năm 2030 và cắt giảm 5 tỷ tấn carbon mỗi năm.

Thị trường tín chỉ carbon toàn cầu đang phát triển mạnh mẽ, trở thành một trong những lĩnh vực giao dịch sôi động nhất. Tín chỉ carbon không chỉ được xem như một loại hàng hóa mà còn là công cụ thiết yếu để thực hiện cam kết giảm phát thải toàn cầu.

Trên thị trường, giá tín chỉ carbon dao động từ 1-2 USD/tín chỉ, và có thể lên đến hàng trăm USD/tín chỉ tùy vào loại hình dự án tạo ra tín chỉ carbon, tiêu chuẩn áp dụng hay các lợi ích đi kèm và địa điểm giao dịch. Việt Nam nằm trong nhóm 5 quốc gia triển vọng nhất về tín chỉ carbon.

Năm 2024, Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở khu vực Đông Á - Thái Bình Dương nhận được khoản thanh toán dựa trên kết quả giảm phát thải từ Quỹ Đối tác Carbon Lâm nghiệp (FCPF) của Ngân hàng Thế giới.

Số tiền nhận về 51,5 triệu USD (khoảng 1.200 tỷ đồng lúc đó). Khoản chi trả này đã được chuyển cho Việt Nam do giảm được 10,3 triệu tấn phát thải Carbon cho giai đoạn từ ngày 1/2/2018-31/12/2019.