Chính thức đóng cửa mỏ sắt lớn nhất Đông Nam Á của Việt Nam sau 15 năm 'đắp chiếu'

Mới đây, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh Hồ Huy Thành vừa ký Quyết định số 2244/QĐ-UBND về việc đóng cửa mỏ sắt Thạch Khê tại xã Thạch Khê.

Theo quyết định, toàn bộ khu vực mỏ rộng 527ha sẽ được đóng cửa và bàn giao nguyên trạng cho cơ quan có thẩm quyền quản lý theo quy định.

Mỏ sắt Thạch Khê được Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp giấy phép khai thác cho CTCP Sắt Thạch Khê vào ngày 24/2/2009. Dự án nằm trên địa bàn các xã ven biển thuộc huyện Thạch Hà trước đây, nay thuộc xã Thạch Khê.

Được phát hiện từ năm 1960 và nằm cách bờ biển Hà Tĩnh khoảng 7km, Thạch Khê có trữ lượng ước tính khoảng 500 triệu tấn, được đánh giá là mỏ quặng sắt lớn nhất Đông Nam Á.

Dự án khai thác mỏ được khởi động từ năm 2008 với tổng vốn đầu tư khoảng 14.500 tỷ đồng. Một năm sau, chủ đầu tư tiến hành bóc đất tầng phủ và thử nghiệm công nghệ khai thác, tuyển quặng.

Tuy nhiên, dự án phải tạm dừng từ năm 2011 trong bối cảnh phát sinh nhiều vướng mắc liên quan đến công nghệ, điều kiện địa chất, phương án vận chuyển quặng, hiệu quả kinh tế và những lo ngại về tác động môi trường.

Việc đình trệ kéo dài khiến lượng vốn lớn đã đầu tư vào dự án chưa thể phát huy hiệu quả, đồng thời để lại nhiều vấn đề về đất đai, môi trường và đời sống người dân tại khu vực chịu ảnh hưởng.

Trước khi Hà Tĩnh ban hành quyết định đóng cửa mỏ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã thông báo chấm dứt hiệu lực giấy phép khai thác khoáng sản. Tỉnh Hà Tĩnh sau đó phê duyệt đề án đóng cửa mỏ, tạo cơ sở để xử lý các tồn tại của dự án.

Theo quyết định, việc đóng cửa mỏ nhằm xác nhận trữ lượng và khối lượng khoáng sản đã khai thác, đồng thời bảo vệ phần tài nguyên còn lại tại khu vực Thạch Khê.

Sau nhiều năm dự án dừng hoạt động, khu vực khai trường vẫn còn các hố đào, moong khai thác và một số hạng mục hình thành trong quá trình bóc đất tầng phủ. Do đó, quá trình đóng cửa mỏ gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn môi trường, tiêu thoát lũ, phòng ngừa sạt lở và bảo vệ người dân trong khu vực.

Cùng với các vấn đề về môi trường, những nghĩa vụ tài chính của dự án cũng phải tiếp tục được xử lý. CTCP Sắt Thạch Khê có trách nhiệm hoàn thành các nghĩa vụ tài chính phát sinh theo quy định, đồng thời thực hiện thủ tục liên quan đến khoản tiền ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường đã nộp trước đó.

Doanh nghiệp cũng phải phối hợp với địa phương bảo vệ môi trường, duy trì tiêu thoát lũ, bảo vệ phần tài nguyên khoáng sản chưa khai thác và bảo đảm an toàn tại khu vực mỏ cho đến khi hoàn tất bàn giao.

Một nội dung đáng chú ý là diện tích 527ha thuộc khu vực mỏ sẽ được bàn giao nguyên trạng để phục vụ nghiên cứu triển khai các dự án mới, phù hợp với chủ trương của Bộ Chính trị và chỉ đạo của Chính phủ về phát huy giá trị khu vực mỏ sắt Thạch Khê trong giai đoạn mới.

Như vậy, việc đóng cửa mỏ chủ yếu khép lại dự án khai thác theo mô hình trước đây, trong khi quỹ đất hàng trăm hecta tại khu vực này vẫn có thể được nghiên cứu cho những định hướng phát triển khác.

Quyết định cũng phân định trách nhiệm giữa các bên trong giai đoạn chuyển tiếp nhằm tránh khoảng trống quản lý sau khi dự án kết thúc. CTCP Sắt Thạch Khê phải thực hiện thủ tục bàn giao khu vực mỏ và phối hợp với chính quyền địa phương xử lý các vấn đề liên quan cho đến khi quá trình này hoàn tất.

Sau gần hai thập kỷ kể từ khi dự án được khởi động, quyết định đóng cửa mỏ sắt Thạch Khê đánh dấu bước chuyển sang giai đoạn xử lý các tồn tại về môi trường, tài chính và đất đai, đồng thời đặt ra bài toán khai thác hiệu quả quỹ đất 527ha trong thời gian tới.