Chợ truyền thống 'đuối sức' trước thương mại điện tử, Bộ Công Thương đề xuất loạt giải pháp vực dậy

Bộ Công Thương đang lấy ý kiến dự thảo Tờ trình Chính phủ ban hành nghị định thay thế Nghị định 60/2024 về phát triển và quản lý chợ. Báo cáo tổng kết quá trình thực hiện nghị định cho thấy, dù vẫn giữ vai trò quan trọng trong lưu thông hàng hóa, hệ thống chợ truyền thống đang đứng trước nhiều thách thức khi mô hình bán lẻ hiện đại phát triển mạnh.

Theo Bộ Công Thương, cả nước hiện có hơn 8.000 chợ, trong đó khoảng 76% là chợ nông thôn, cao gấp hơn ba lần số chợ tại khu vực đô thị. Chợ truyền thống hiện vẫn đảm nhận khoảng 35-40% tổng lượng hàng hóa lưu thông trên cả nước; riêng tại khu vực nông thôn, tỷ lệ này lên tới 50-70%.

Tuy nhiên, lượng khách đến chợ đang có xu hướng giảm do sự cạnh tranh gay gắt từ siêu thị, trung tâm thương mại và đặc biệt là thương mại điện tử. Cùng với đó, nhu cầu và kỳ vọng của người tiêu dùng về chất lượng hàng hóa, dịch vụ và trải nghiệm mua sắm ngày càng cao, khiến nhiều chợ truyền thống mất dần sức hút.

Báo cáo cũng cho thấy phần lớn mạng lưới chợ hiện nay có quy mô nhỏ. Trong hơn 8.000 chợ trên cả nước, chợ hạng III (dưới 200 điểm kinh doanh) chiếm tới 86%, trong khi chợ hạng I chỉ chiếm 2,8% và chợ đầu mối chưa đến 1%. Điều này khiến hệ thống chợ quy mô lớn phục vụ thu gom, phân phối hàng hóa còn thiếu, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển thương mại.

Không chỉ vậy, phương thức kinh doanh tại nhiều chợ vẫn mang tính truyền thống, các dịch vụ hỗ trợ thương nhân và người mua chưa được đầu tư đúng mức. Tình trạng buôn bán hàng giả, hàng lậu, hàng kém chất lượng vẫn còn diễn ra tại một số chợ, trong khi công tác bảo đảm an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường và phòng cháy chữa cháy vẫn còn những hạn chế.

Theo Bộ Công Thương, nhiều chợ hoạt động kém hiệu quả còn xuất phát từ công tác quy hoạch chưa phù hợp. Một số chợ được xây dựng nhưng chưa tính toán đầy đủ về quy mô thị trường, mật độ dân cư và tập quán tiêu dùng. Bên cạnh đó, giá thuê quầy, sạp tại một số chợ còn cao, cách bố trí mặt bằng chưa hợp lý, trong khi tình trạng chợ cóc, chợ tạm kéo dài khiến nhiều hộ kinh doanh rời bỏ điểm bán chính thức.

Nguồn lực đầu tư cho phát triển chợ cũng đang là một điểm nghẽn. Mặc dù Nghị định 60 cho phép các địa phương chủ động bố trí ngân sách đầu tư chợ, nhưng nhiều tỉnh, thành phố chưa cân đối được nguồn lực do phải ưu tiên các lĩnh vực khác. Việc thu hút doanh nghiệp đầu tư theo hình thức xã hội hóa, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa và khu vực khó khăn, cũng gặp nhiều trở ngại do hiệu quả kinh doanh thấp.

Để khắc phục những tồn tại trên, Bộ Công Thương đề xuất bổ sung nhiều chính sách mới trong nghị định thay thế. Trong đó, trọng tâm là thúc đẩy chuyển đổi số, hiện đại hóa và chuyên nghiệp hóa hệ thống chợ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trước sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử.

Theo định hướng này, chợ truyền thống không chỉ là nơi mua bán hàng hóa mà còn được phát triển thành không gian văn hóa, điểm đến du lịch và góp phần tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Bộ Công Thương cũng đề xuất ngân sách Trung ương hỗ trợ đầu tư, nâng cấp các chợ dân sinh và chợ đầu mối tại khu vực biên giới, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Đối với các địa phương còn lại, việc đầu tư sẽ do ngân sách địa phương hoặc huy động từ các nguồn vốn hợp pháp khác.

Ngoài ra, dự thảo nghị định cũng sửa đổi nhiều quy định để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý, khai thác tài sản kết cấu hạ tầng chợ và đơn giản hóa các thủ tục hành chính.