Chủ tịch Đèo Cả: Mở rộng cao tốc Bắc - Nam, có đoạn không cần vốn Nhà nước, doanh nghiệp có thể tự làm?

Chia sẻ tại Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026 - 2030 do Bộ Xây Dựng tổ chức sáng 29/9, ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả, cho rằng việc khuyến khích khu vực tư nhân tham gia đầu tư kết cấu hạ tầng là chủ trương đúng đắn.

Đáng chú ý, khi đề cập phương án mở rộng các đoạn cao tốc Bắc - Nam phía Đông trong giai đoạn tới, ông Hoàng cho rằng không nhất thiết tất cả các dự án đều phải sử dụng vốn Nhà nước. Những đoạn tuyến có lưu lượng và doanh thu tốt, đủ khả năng tự hoàn vốn có thể huy động tối đa nguồn lực tư nhân, thậm chí không cần Nhà nước tham gia vốn.

Theo ông, đây là một trong những cách cần được nghiên cứu khi triển khai mở rộng tuyến cao tốc Bắc - Nam, thay vì áp dụng một công thức tài chính chung cho toàn bộ dự án.

Có đoạn cao tốc không cần Nhà nước tham gia vốn

Theo ông Hồ Minh Hoàng, để PPP thành công, việc đầu tiên là phải phân loại từng đoạn tuyến dựa trên dữ liệu thực tế.

Nhiều tuyến cao tốc hiện đã được đưa vào khai thác trong một thời gian, cơ quan quản lý có dữ liệu tương đối đầy đủ về lưu lượng phương tiện và doanh thu. Đây là cơ sở để đánh giá khả năng tài chính của từng đoạn tuyến trước khi quyết định phương án đầu tư.

“Đoạn nào có lưu lượng tốt, doanh thu tốt, có khả năng tự hoàn vốn thì nên huy động tối đa nguồn lực tư nhân, thậm chí không cần Nhà nước tham gia vốn”, ông Hoàng nói.

Với những đoạn có lưu lượng thấp hơn, theo ông, Nhà nước cần tham gia một tỷ lệ phù hợp để tạo tính khả thi cho dự án.

Đặc biệt, những đoạn mở rộng có liên quan đến các dự án BOT, PPP đã đầu tư trước đây cần được tính toán kỹ tác động tới lưu lượng, doanh thu và phương án tài chính hiện hữu.

“Không thể giải quyết một dự án mới bằng cách tạo ra khó khăn cho một dự án PPP cũ. Đây là bài học rất thực tế mà chúng tôi đã trải qua”, ông Hoàng chia sẻ.

Quan điểm này cũng cho thấy cách tiếp cận PPP được đề xuất không đơn thuần là Nhà nước đưa ra một dự án, sau đó giao cho doanh nghiệp nghiên cứu và tự thu xếp vốn.

Theo Chủ tịch Đèo Cả, Nhà nước và doanh nghiệp phải cùng thiết kế cấu trúc dự án ngay từ đầu, trong đó xác định rõ nguồn vốn, cách phân bổ rủi ro và trách nhiệm của từng bên.

Chủ tịch Đèo Cả: Không nên áp một công thức tài chính cho mọi dự án

Vấn đề thứ hai được ông Hồ Minh Hoàng nhấn mạnh là không nên áp dụng một công thức tài chính chung cho tất cả các dự án PPP.

Có dự án Nhà nước không cần bỏ vốn. Có dự án Nhà nước cần tham gia 20%, 30% hoặc một tỷ lệ phù hợp. Cũng có dự án Nhà nước thực hiện giải phóng mặt bằng, trong khi một số dự án khác cần đầu tư thêm các hạng mục kết nối.

Theo ông Hoàng, ngoài Nhà nước, nhà đầu tư và ngân hàng, cần tạo điều kiện để nhiều chủ thể khác cùng tham gia vào chuỗi giá trị của dự án, từ doanh nghiệp xây dựng, nhà đầu tư tài chính đến các đối tác cung cấp vật liệu, thiết bị và công nghệ.

Đèo Cả gọi cách tiếp cận này là “PPP++”.

Mục tiêu là mở rộng nguồn lực tham gia dự án, thay vì chỉ tập trung vào quan hệ giữa Nhà nước và một nhà đầu tư tư nhân. Với cách làm này, từng dự án có thể được thiết kế theo điều kiện thực tế, từ tỷ lệ vốn Nhà nước đến phương án huy động các nguồn lực xã hội.

Ông Hoàng cho rằng chủ trương tại Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị cũng đang mở ra cách nhìn mới đối với kinh tế tư nhân. Theo đó, khu vực tư nhân không chỉ tham gia thị trường mà còn được định hướng trở thành lực lượng cùng Nhà nước tổ chức và phát triển nền kinh tế.

Trong lĩnh vực giao thông, việc huy động tốt nguồn lực tư nhân có thể giảm áp lực đáng kể lên ngân sách Nhà nước.

Một ví dụ được ông Hoàng dẫn chứng là dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận hiện có tổng mức đầu tư hơn 36.000 tỷ đồng, được triển khai bằng nguồn lực của nhà đầu tư và không sử dụng vốn ngân sách Nhà nước.

Theo ông, trường hợp này cho thấy PPP không nên được hiểu theo hướng chỉ có thể triển khai khi Nhà nước bỏ vốn hỗ trợ.

“PPP cần được hiểu là Nhà nước sử dụng ít nguồn lực công hơn nhưng huy động được nhiều nguồn lực xã hội hơn, đồng thời chuyển một phần trách nhiệm về tiến độ, chất lượng, quản trị và hiệu quả sang khu vực doanh nghiệp”, ông Hoàng nói.

Mở rộng cao tốc phải tính cả trách nhiệm với công trình cũ

Vấn đề thứ ba được Chủ tịch Đèo Cả đề cập là chất lượng và trách nhiệm lâu dài đối với công trình.

Theo ông, mở rộng các đoạn cao tốc Bắc - Nam không đơn thuần là thực hiện thêm một gói xây lắp mới. Phần mở rộng sẽ kết nối trực tiếp với công trình đang khai thác, kéo theo các vấn đề về kết cấu, bảo hành, bảo trì, tổ chức giao thông và trách nhiệm chất lượng trong dài hạn.

“Về việc mở rộng các đoạn cao tốc Bắc - Nam, đây không đơn thuần là làm thêm một gói xây lắp mới, bởi giai đoạn mở rộng sẽ kết nối trực tiếp với công trình đang khai thác, liên quan đến kết cấu, bảo hành, bảo trì, tổ chức giao thông và trách nhiệm chất lượng lâu dài”, ông Hoàng nói.

Theo ông Hoàng, Nghị định 349/2026/NĐ-CP vừa được ban hành cũng đã có quy định cho phép chỉ định thầu đối với các gói thầu cần thực hiện ngay để bảo đảm kết nối, đồng bộ giữa các công trình thuộc dự án, đáp ứng yêu cầu quản lý, khai thác và vận hành đồng bộ, liên tục.

Vì vậy, việc mở rộng cao tốc Bắc - Nam cần nghiên cứu vận dụng cơ chế này đối với những đoạn, những gói thực sự cần bảo đảm tính liên tục và đồng bộ. Việc lựa chọn nhà thầu, theo ông, cần dựa trên năng lực đã được chứng minh, đồng thời kiểm soát chặt giá thành, chất lượng và trách nhiệm.

Cách làm này, theo ông Hoàng, có thể vừa đẩy nhanh tiến độ, vừa tránh tình trạng chia cắt trách nhiệm giữa công trình cũ và phần mở rộng mới.

Từ thực tiễn triển khai cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn, Chủ tịch Đèo Cả cũng lưu ý rằng việc hoàn thành xây dựng công trình chưa đồng nghĩa với PPP đã thành công.

Nếu lưu lượng và doanh thu thực tế không đạt phương án ban đầu, dự án vẫn có thể gặp khó khăn trong 20-30 năm tiếp theo.

Do đó, bài toán PPP cần được tính từ trước khi dự án được triển khai, thay vì chỉ tập trung vào việc huy động vốn và hoàn thành xây dựng.

Từ những kinh nghiệm trên, ông Hồ Minh Hoàng cho rằng Nhà nước không nên chỉ đưa ra danh mục dự án rồi chờ nhà đầu tư đề xuất.

Thay vào đó, cơ quan Nhà nước cần chủ động cung cấp dữ liệu, xác định nguyên tắc phân bổ rủi ro, phạm vi vốn Nhà nước tham gia và xây dựng một khung đủ rõ để doanh nghiệp, ngân hàng có thể tính toán bài toán đầu tư.

Ở phía doanh nghiệp, nhà đầu tư cần chứng minh năng lực tổ chức, huy động vốn, xây dựng và khả năng chịu trách nhiệm với dự án trong dài hạn.

Theo ông Hoàng, với cách tiếp cận này, những đoạn cao tốc có khả năng hoàn vốn tốt có thể được nghiên cứu để huy động mạnh hơn nguồn lực tư nhân, trong khi những đoạn khó hơn có thể cần sự tham gia phù hợp của Nhà nước.

“Muốn PPP thành công, Nhà nước và doanh nghiệp phải cùng thiết kế được cấu trúc của dự án ngay từ đầu”, ông Hoàng nói.

Ông cho rằng khi hai phía cùng thực hiện đúng vai trò, chủ trương tại Nghị quyết 68 mới có thể được cụ thể hóa trong thực tiễn đầu tư hạ tầng.