Cứ 3 doanh nghiệp vào thị trường, 2 đơn vị rút lui: Vì sao làm ăn ngày càng khó?

Chia sẻ tại hội thảo "Mở khóa tăng trưởng - Động lực từ kinh tế tư nhân", ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI, cho hay Việt Nam hiện có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó 96,6% là doanh nghiệp tư nhân. Tuy nhiên, hơn 80% doanh nghiệp có quy mô dưới 50 lao động và trên 70% có vốn điều lệ dưới 10 tỷ đồng.

Quy mô nhỏ khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong tích lũy nguồn lực, mở rộng sản xuất kinh doanh và nâng cao năng suất. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến sức cạnh tranh của khu vực tư nhân chưa tương xứng với tiềm năng.

“Đáng chú ý, làn sóng doanh nghiệp rời bỏ thị trường tiếp tục gia tăng. Năm 2025 ghi nhận 297.500 doanh nghiệp gia nhập thị trường nhưng đồng thời có tới 227.200 doanh nghiệp rút lui. Con số này cho thấy môi trường kinh doanh vẫn tiềm ẩn nhiều áp lực, khiến không ít doanh nghiệp phải thu hẹp hoạt động hoặc đóng cửa”, ông Tuấn nói.

Hơn 60% doanh nghiệp than không tìm được khách hàng

Ông Đậu Anh Tuấn cho biết bài toán đầu ra đang trở thành thách thức hàng đầu đối với doanh nghiệp tư nhân. Theo khảo sát, hơn 60% doanh nghiệp cho rằng tìm kiếm khách hàng là trở ngại lớn nhất hiện nay. Điều này phản ánh sức ép cạnh tranh ngày càng khốc liệt của thị trường, trong bối cảnh sức mua phục hồi chậm và nhu cầu tiêu dùng chưa thực sự bứt phá.

"Áp lực từ thị trường đang dần lấn át những nút thắt hành chính truyền thống", ông Tuấn nhận định.

Không chỉ đối mặt với khó khăn về đầu ra, doanh nghiệp còn phải vật lộn với bài toán vốn. Dù nhiều năm qua đã có nhiều chính sách hỗ trợ, tiếp cận tín dụng vẫn là điểm nghẽn mang tính cấu trúc đối với khu vực kinh tế tư nhân.

Theo các chuyên gia, hệ thống tín dụng hiện nay vẫn chủ yếu dựa trên tài sản thế chấp thay vì đánh giá dòng tiền, phương án kinh doanh hay tiềm năng tăng trưởng. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, dù có cơ hội phát triển, vẫn khó tiếp cận nguồn vốn cần thiết.

Vì sao doanh nghiệp khó chứng minh dòng tiền?

Lý giải nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn khi tiếp cận vốn vay, TS Bùi Thế Anh, Giám đốc Chiến lược và Thực thi EY Việt Nam, cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở phía ngân hàng mà còn xuất phát từ chính nội lực doanh nghiệp.

Theo ông, có ba điểm yếu cốt lõi đang làm suy giảm khả năng huy động vốn của khu vực tư nhân.

Thứ nhất là tính minh bạch tài chính. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa xây dựng được hệ thống kế toán và báo cáo tài chính theo chuẩn mực. Các số liệu tài chính thiếu nhất quán hoặc chưa phản ánh đầy đủ thực trạng hoạt động khiến hồ sơ vay vốn không đủ sức thuyết phục đối với ngân hàng, quỹ đầu tư hay các nhà đầu tư bên ngoài.

Thứ hai là năng lực quản trị tài chính. Trong khi một số doanh nghiệp lớn đã xây dựng được hệ thống quản trị bài bản, phần đông doanh nghiệp còn lại vẫn quản lý tài chính theo kinh nghiệm. Việc thiếu kế hoạch dòng tiền, dự báo tài chính và chiến lược sử dụng vốn rõ ràng khiến quá trình gọi vốn trở nên khó khăn hơn.

Thứ ba là cấu trúc nợ chưa hợp lý. Theo TS Bùi Thế Anh, không ít doanh nghiệp đang rơi vào tình trạng "lấy ngắn nuôi dài", sử dụng vốn ngắn hạn cho các mục tiêu đầu tư dài hạn. Khi nền tảng kế toán, quản trị và kế hoạch tài chính chưa minh bạch, việc sử dụng vốn dễ thiếu hiệu quả, từ đó làm gia tăng rủi ro tài chính và giảm niềm tin từ các tổ chức cấp vốn.

"Những vấn đề này có mối liên hệ chặt chẽ với nhau và tạo thành vòng xoáy khiến doanh nghiệp ngày càng khó tiếp cận các nguồn vốn mới", ông Thế Anh nhận định.

Chi phí tuân thủ "đè bẹp" động lực vươn lên

Một điểm đáng chú ý khác được nêu trong báo cáo là vai trò ngày càng lớn của khu vực hộ kinh doanh. Theo ông Đậu Anh Tuấn, hộ kinh doanh không phải là một thành phần kinh tế thứ yếu mà đang tạo ra mạng lưới sinh kế khổng lồ cho nền kinh tế. Tuy nhiên, phần lớn hộ kinh doanh vẫn hoạt động với biên lợi nhuận mỏng và tâm thế phòng thủ, cho thấy sức chống chịu đang dần bị bào mòn.

Dù chủ trương khuyến khích chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp đã được triển khai nhiều năm, tiến trình này vẫn diễn ra chậm hơn kỳ vọng.

Nguyên nhân chủ yếu không nằm ở việc thiếu khát vọng phát triển, mà xuất phát từ nỗi lo về chi phí tuân thủ sau khi chính thức hóa hoạt động kinh doanh. Các nghĩa vụ liên quan đến thuế, kế toán, bảo hiểm và nguy cơ gia tăng thanh tra, kiểm tra vẫn là những rào cản lớn đối với nhiều hộ kinh doanh.

Trong bối cảnh kinh tế tư nhân được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế, việc tháo gỡ đồng thời các điểm nghẽn về thị trường, vốn, quản trị và thể chế được xem là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp có thể lớn lên, thay vì tiếp tục mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn "nhỏ - yếu - khó tiếp cận nguồn lực".