ĐBQH Phạm Khánh Phong Lan kể chuyện doanh nghiệp 'né' thanh tra 3 lần, bị phát hiện hàng quá hạn rồi... đi kiện

Doanh nghiệp bị phát hiện hàng quá hạn sau thanh tra đột xuất rồi… đi kiện

Góp ý dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) tại phiên thảo luận Quốc hội chiều 11/11, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, cho rằng dự thảo còn mất cân đối giữa tiền kiểm và hậu kiểm.

Theo bà, dự thảo dành nhiều quy định cho tiền kiểm, trong đó bổ sung nhiều nội dung từ Nghị định 46/2026 của Chính phủ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít vụ vi phạm an toàn thực phẩm được cơ quan công an và lực lượng thanh tra phát hiện lại xảy ra tại những cơ sở đã được cấp phép hợp pháp.

Đại biểu cũng đề cập nguy cơ tiêu cực trong quá trình cấp phép khi doanh nghiệp tìm mọi cách để có giấy phép hoặc số đăng ký.

“Tiền kiểm dù cao như thế nào đi chăng nữa nhưng nếu hậu kiểm không thay đổi thì hiệu quả cũng sẽ không cao”, bà Phong Lan nói.

Theo nữ đại biểu, điều quan trọng là phải tăng cường thanh tra, kiểm tra và giám sát trong suốt quá trình sản xuất, kinh doanh. Trong khi đó, dự thảo Luật chỉ dành một mục về hậu kiểm với 2 điều luật, nhưng chưa có thay đổi đáng kể về lực lượng và phương thức kiểm tra.

Bà Phong Lan cho biết trong bối cảnh không còn thanh tra chuyên ngành, cần tăng cường lực lượng kiểm tra và tháo gỡ các ràng buộc để mở rộng kiểm tra đột xuất, thay vì chủ yếu thực hiện theo kế hoạch.

Theo bà, kiểm tra theo kế hoạch phải trải qua nhiều bước, từ lập danh sách, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt đến thông báo trước cho doanh nghiệp.

“Chúng tôi sẽ đến đây, đề nghị anh chuẩn bị vở sạch chữ đẹp mà đón”, bà ví von.

Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM kể một trường hợp đoàn thanh tra đến làm việc theo kế hoạch nhưng doanh nghiệp cố tình đóng cửa, không tiếp đoàn.

Sau 3 lần không thể thực hiện thanh tra, lực lượng chức năng báo cáo sự việc. Với thẩm quyền của mình, bà Phong Lan quyết định cho thanh tra đột xuất. Kết quả, đoàn kiểm tra ngay lập tức phát hiện doanh nghiệp sử dụng hàng quá hạn và tiến hành xử phạt.

Đáng chú ý, thay vì chấp hành, doanh nghiệp lại gửi đơn đến Thanh tra thành phố, đặt vấn đề vì sao cơ quan chức năng không thanh tra theo kế hoạch mà lại kiểm tra đột xuất, dẫn đến việc phát hiện vi phạm.

Từ trường hợp này, bà Phong Lan cho rằng doanh nghiệp cần luôn ý thức rằng có thể bị kiểm tra bất cứ lúc nào. Đây mới là yếu tố tạo sức ép để cơ sở duy trì các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm trong suốt quá trình hoạt động.

Đề nghị bỏ giới hạn kiểm tra không quá một lần mỗi năm

Liên quan tần suất kiểm tra, bà Phong Lan đề nghị bỏ quy định kiểm tra không quá một lần trong năm.

Theo đại biểu, quy định này trước đây chỉ được nêu trong quyết định của Thủ tướng nhưng nay được đưa vào luật. Trong thực tế, có doanh nghiệp cả năm không bị thanh tra, kiểm tra lần nào.

Với số lượng cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm rất lớn tại TP.HCM, ngay cả lực lượng quản lý của thành phố cũng khó bảo đảm kiểm tra tất cả doanh nghiệp mỗi năm một lần.

“Nhưng họ phải luôn luôn ở trong đầu ý nghĩ là chúng tôi có thể bị kiểm tra bất cứ lúc nào, có như vậy việc giữ tiêu chuẩn mới đúng, mới hiệu quả được”, bà nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, bà cho rằng các quy định tiền kiểm hiện nay đang tạo không ít khó khăn cho doanh nghiệp. Nhiều thủ tục, yêu cầu bị phản ánh là quá chặt chẽ, thậm chí cao hơn một số nước, khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian, công sức để đăng ký sản phẩm mới.

“Một đầu mối” phải đi cùng thẩm quyền và nhân lực

Đối với chủ trương quản lý an toàn thực phẩm theo một đầu mối, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan nhận xét dự thảo vẫn còn chung chung.

Theo bà, một đầu mối không chỉ là thống nhất về đơn vị mà còn phải thống nhất về thẩm quyền. Nếu chỉ thay đổi mô hình tổ chức nhưng không trao đủ quyền hạn thì dễ rơi vào tình trạng “bình mới rượu cũ”.

Dẫn thực tế trước đây, bà cho biết trong 63 tỉnh, thành phố, ngoài TP.HCM và Hà Nội, không có địa phương nào có chi cục an toàn vệ sinh thực phẩm vượt quá 20 biên chế.

Với lực lượng mỏng, đại biểu đặt vấn đề về khả năng đáp ứng đồng thời các nhiệm vụ tiền kiểm và hậu kiểm ngày càng lớn.

Đặc biệt, bà đề nghị bổ sung cán bộ chuyên trách về an toàn thực phẩm tại cấp xã, bởi đây là địa bàn trực tiếp diễn ra các hoạt động sản xuất, kinh doanh và cũng là nơi dễ phát sinh vi phạm.

“Hiện nay là ‘trắng’, không hề có biên chế về an toàn thực phẩm tại phường, xã”, bà Phong Lan nêu thực trạng.

Theo nữ đại biểu, cùng với việc rà soát các quy định tiền kiểm để giảm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp, dự thảo Luật cần tạo hành lang pháp lý đủ mạnh cho hậu kiểm, nhất là kiểm tra đột xuất và bố trí lực lượng chuyên trách tại cơ sở. Đây mới là điều kiện để chuyển từ quản lý trên giấy phép sang kiểm soát thực chất an toàn thực phẩm trong quá trình sản xuất, kinh doanh.