TS. Cấn Văn Lực: Việt Nam đã bước vào chu kỳ tăng trưởng mới, nhưng doanh nghiệp nội vẫn là điểm nghẽn

Phát biểu tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027, TS. Cấn Văn Lực cho rằng kinh tế Việt Nam đang có những tín hiệu bứt phá đáng chú ý. Trong khi tăng trưởng kinh tế thế giới năm nay dự kiến chỉ thấp hơn mức 3,4 -3,5%, Việt Nam được dự báo có thể đạt mức 9,5-9,7%, cao hơn đáng kể so với mức khoảng 8% của năm trước.

Theo ông, đây là dấu hiệu cho thấy nền kinh tế đã bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới. Dù vậy, khả năng đạt tăng trưởng hai con số ngay trong năm đầu tiên của giai đoạn phát triển mới là rất khó, bởi nhiều động lực và chính sách mới vẫn đang trong quá trình chuyển đổi, cần thời gian để phát huy hiệu quả.

Phân tích từ phía cung, chuyên gia BIDV cho biết nông nghiệp có thể duy trì mức tăng trưởng khoảng 4-4,5%. Trong 9 tháng đầu năm, khu vực này đã tăng khoảng 4,2%, cho thấy khả năng duy trì đà tăng trưởng tương đối ổn định.

Trong khi đó, công nghiệp và xây dựng tiếp tục là động lực nổi bật của nền kinh tế. Tăng trưởng của khu vực này trong 9 tháng đầu năm đạt khoảng 10,2%, cho thấy sức bật đáng kể của hoạt động sản xuất và đầu tư.

Ngược lại, khu vực dịch vụ vẫn chưa thực sự phát huy hết tiềm năng. Tăng trưởng dịch vụ trong 9 tháng đầu năm đạt khoảng 9,39%. Theo TS. Cấn Văn Lực, đây là lĩnh vực còn dư địa cải thiện, nhất là khi dịch vụ có vai trò quan trọng trong cơ cấu nền kinh tế và đóng góp lớn vào tăng trưởng.

Nhìn từ phía cầu, ông cho rằng ba động lực quan trọng của nền kinh tế gồm xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng đều đang có những chuyển biến tích cực, dù mức độ đóng góp và khả năng bứt phá của từng động lực vẫn khác nhau.

Đầu tư và tiêu dùng phục hồi, nhưng nhập siêu cần được nhìn nhận thận trọng

Theo TS. Cấn Văn Lực, đầu tư đang là một trong những động lực tăng trưởng nổi bật trong năm nay. Trong 9 tháng đầu năm, tổng vốn đầu tư toàn xã hội tăng khoảng 15%. Đáng chú ý, đầu tư công tăng khoảng 10,5%, trong khi đầu tư tư nhân tăng khoảng 15%.

Diễn biến này cho thấy cả khu vực nhà nước và tư nhân đều đang gia tăng hoạt động đầu tư, tạo thêm nguồn lực cho tăng trưởng. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục mở rộng quy mô đầu tư, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Một động lực khác là tiêu dùng. Theo chuyên gia BIDV, tiêu dùng hiện đóng góp khoảng 60-62% vào quy mô nền kinh tế, do đó có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với triển vọng tăng trưởng.

Tuy nhiên, tăng trưởng tiêu dùng cuối cùng trong 9 tháng đầu năm mới đạt khoảng 8,3-8,4%. Mức tăng này đã thực chất và cải thiện đáng kể so với giai đoạn trước, nhưng vẫn chưa đạt kỳ vọng.

Ông cho rằng cần thúc đẩy tiêu dùng tăng trưởng mạnh hơn, hướng tới mức khoảng 9-10% để tạo đóng góp lớn hơn cho nền kinh tế. Khi sức mua trong nước được cải thiện, khu vực sản xuất, thương mại và dịch vụ cũng có thêm động lực mở rộng hoạt động.

Đối với xuất khẩu, TS. Cấn Văn Lực lưu ý cần nhìn nhận thận trọng diễn biến nhập siêu đang gia tăng. Theo số liệu ông đề cập, nhập siêu hàng hóa trong 9 tháng đầu năm vào khoảng 19 tỷ USD, cao hơn mức khoảng 12 tỷ USD của cùng kỳ năm trước. Nếu tính thêm nhập siêu dịch vụ, cán cân thương mại tổng thể của nền kinh tế chịu áp lực lớn hơn.

Dù vậy, ông cho rằng không nên quá lo ngại về tình trạng nhập siêu trong bối cảnh hiện nay, bởi mức tăng nhập khẩu xuất phát từ một số nguyên nhân có liên quan trực tiếp đến triển vọng phát triển sản xuất và đầu tư.

Thứ nhất, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu và các lĩnh vực công nghệ cao trên thế giới đang diễn ra mạnh mẽ. Xu hướng này kéo theo nhu cầu lớn về máy móc, thiết bị, linh kiện và các sản phẩm công nghệ phục vụ đầu tư.

Việt Nam cũng tham gia vào chuỗi cung ứng này, do đó nhu cầu nhập khẩu thiết bị, nguyên vật liệu phục vụ sản xuất và đầu tư tăng lên. Đáng chú ý, xuất khẩu điện tử của Việt Nam trong 10 tháng đầu năm tăng khoảng 71%. Theo ông, đây là diễn biến tích cực, phản ánh sự mở rộng hoạt động sản xuất và xuất khẩu trong lĩnh vực điện tử, công nghệ.

Thứ hai, trong bối cảnh rủi ro và bất định gia tăng, nhiều doanh nghiệp có xu hướng chủ động nhập khẩu, tích trữ nguyên vật liệu và hàng hóa nhiều hơn để phòng ngừa những biến động có thể xảy ra trong chuỗi cung ứng. Việc gia tăng dự trữ này cũng khiến kim ngạch nhập khẩu tăng lên so với trước.

Thứ ba, giá nhiều mặt hàng trên thị trường quốc tế đang tăng, đặc biệt là năng lượng. Điều này trực tiếp làm tăng giá trị nhập khẩu của Việt Nam. Riêng nhập khẩu xăng dầu trong năm nay, theo ước tính của ông, đã làm tăng thêm hơn 3 tỷ USD so với trước.

Như vậy, theo TS. Cấn Văn Lực, nhập siêu gia tăng không hoàn toàn phản ánh sự suy yếu của hoạt động xuất khẩu hay năng lực sản xuất trong nước. Một phần đáng kể đến từ nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị phục vụ đầu tư, sản xuất và sự gia tăng giá cả hàng hóa đầu vào. Tuy nhiên, diễn biến này vẫn cần được theo dõi, nhất là trong bối cảnh nền kinh tế phải đối mặt với áp lực chi phí và những biến động khó lường của thị trường quốc tế.

Doanh nghiệp nội địa vẫn là mắt xích yếu trong chuỗi xuất khẩu

Dù đánh giá tích cực về triển vọng tăng trưởng, TS. Cấn Văn Lực cho rằng vấn đề đáng lo ngại nhất trong hoạt động ngoại thương hiện nay không nằm ở con số nhập siêu, mà là năng lực cạnh tranh còn hạn chế của khu vực doanh nghiệp trong nước.

Theo ông, hiện khu vực FDI chiếm khoảng 73% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam và cũng đóng góp tỷ trọng lớn trong hoạt động nhập khẩu. Đáng chú ý, khối doanh nghiệp FDI thường xuyên duy trì trạng thái xuất siêu, trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước lại ở trạng thái nhập siêu.

Sự chênh lệch này cho thấy khu vực FDI vẫn đang giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động xuất khẩu, còn doanh nghiệp nội địa chưa có được vị thế tương xứng trong chuỗi giá trị và thương mại quốc tế.

Đây là vấn đề cần được giải quyết nếu Việt Nam muốn duy trì tăng trưởng cao một cách bền vững. Bởi lẽ, nếu năng lực sản xuất, xuất khẩu và khả năng tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp trong nước không được cải thiện, nền kinh tế sẽ tiếp tục phụ thuộc lớn vào khu vực FDI.

TS. Cấn Văn Lực cho rằng cần phát triển đồng bộ cả ba khu vực kinh tế, gồm kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài.

Ông nhắc đến một loạt nghị quyết quan trọng của Đảng và Nhà nước nhằm tạo động lực mới cho các khu vực kinh tế. Trong đó, Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng lực của doanh nghiệp tư nhân trong nước, đồng thời hỗ trợ khu vực hộ kinh doanh phát triển.

Bên cạnh đó, Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước đặt ra yêu cầu nâng cao vai trò và hiệu quả hoạt động của khu vực này. Đối với khu vực FDI, các định hướng chính sách cũng cần hướng tới nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư nước ngoài và tăng cường liên kết với nền kinh tế trong nước.

Theo chuyên gia BIDV, không thể chỉ dựa vào một khu vực kinh tế để tạo ra động lực tăng trưởng. Việt Nam cần phát huy vai trò của cả ba khu vực, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp nội địa nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và tận dụng tốt hơn các cơ hội từ dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước.

Bên cạnh những động lực truyền thống, ông cũng kỳ vọng các động lực tăng trưởng mới sẽ phát huy hiệu quả rõ nét hơn trong năm 2027. Đó là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cải cách thể chế và tăng cường liên kết giữa các khu vực kinh tế.

Tuy nhiên, TS. Cấn Văn Lực lưu ý những động lực này không thể tạo ra kết quả ngay lập tức mà cần có độ trễ để thẩm thấu vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và toàn bộ nền kinh tế. Các chính sách về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo hay cải cách thể chế dù đang được triển khai quyết liệt vẫn cần thêm thời gian để chuyển hóa thành năng suất và hiệu quả tăng trưởng thực tế.

Nếu duy trì được đà triển khai hiện nay, ông kỳ vọng các động lực mới sẽ phát huy tốt hơn trong năm tới, qua đó tạo thêm cơ sở để Việt Nam hướng tới tốc độ tăng trưởng khoảng 10%.

Dù vậy, chuyên gia BIDV cũng cảnh báo không nên chỉ nhìn vào những tín hiệu tích cực mà bỏ qua các rủi ro đang hiện hữu.

Trước hết là áp lực đối với hệ thống tài chính. Theo ông, hệ thống tài chính Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt là bài toán cân đối nguồn vốn và khả năng đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng lớn của nền kinh tế. Khi mục tiêu tăng trưởng được đặt ở mức cao, nhu cầu vốn cho đầu tư, sản xuất và kinh doanh cũng gia tăng, tạo thêm sức ép đối với việc huy động và phân bổ nguồn lực tài chính.

Thứ hai là thị trường bất động sản. Ông nhận định thị trường này đang phục hồi tương đối chậm, thậm chí vẫn trong quá trình sàng lọc và tái cơ cấu. Đây là lĩnh vực có mối liên hệ chặt chẽ với nhiều ngành kinh tế và hệ thống tài chính, do đó quá trình phục hồi chậm có thể ảnh hưởng đến dòng vốn, hoạt động đầu tư và sức cầu của nền kinh tế.

Cuối cùng là những rủi ro đến từ bên ngoài. TS. Cấn Văn Lực cho rằng môi trường kinh tế quốc tế ngày càng bất định, các biến động về thương mại, địa chính trị, giá năng lượng và chuỗi cung ứng có thể tác động lớn hơn đến triển vọng tăng trưởng của Việt Nam.

Trong bối cảnh độ mở của nền kinh tế lớn, những cú sốc từ bên ngoài có thể nhanh chóng truyền dẫn vào hoạt động xuất nhập khẩu, đầu tư, tỷ giá và thị trường tài chính trong nước. Vì vậy, Việt Nam cần chủ động nhận diện và xây dựng các phương án ứng phó với những rủi ro này, thay vì chỉ tập trung vào các chỉ tiêu tăng trưởng.