Ông Đào Minh Tú chỉ ra loạt nguồn vốn cần khơi thông để giảm áp lực cho ngân hàng, tạo dư địa kéo lãi suất xuống

Ngân hàng không thể tiếp tục gánh phần lớn nhu cầu vốn

Tại tọa đàm “Giảm lãi suất - Dư địa và giải pháp hỗ trợ tăng trưởng hai con số”, theo ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA), một trong những nguyên nhân khiến lãi suất chịu áp lực là sự mất cân đối cung - cầu vốn.

Nhu cầu vốn cho đầu tư dài hạn, sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và tiêu dùng của người dân đều lớn, trong khi nguồn cung còn hạn chế. Điều này buộc các ngân hàng phải tăng lãi suất huy động để bảo đảm thanh khoản, kéo theo áp lực tăng lãi suất cho vay.

Bên cạnh đó, chi phí dự phòng rủi ro đối với các khoản nợ tồn đọng cũng làm gia tăng chi phí vốn của ngân hàng. Đáng chú ý, ông Tú cho rằng dòng vốn trong nền kinh tế đang luân chuyển chậm, một phần không nhỏ bị đọng lại trong lĩnh vực bất động sản.

"25% vốn tín dụng ngân hàng đang đổ vào bất động sản rồi", ông Tú dẫn số liệu và nhận định vòng quay vốn chậm khiến ngân hàng thu hồi vốn chậm hơn, hạn chế khả năng tiếp tục cho vay. Tình trạng này cũng có thể làm gia tăng nợ xấu, chi phí dự phòng và tạo thêm sức ép lên lãi suất.

Từ thực tế đó, ông Tú nhấn mạnh yêu cầu phát triển các kênh dẫn vốn khác để giảm gánh nặng cho hệ thống ngân hàng.

“Để giảm bớt áp lực cho nguồn vốn mà ngành ngân hàng đang phải gánh vác, phải phát triển được thị trường tài chính, thị trường vốn, trong đó có thị trường chứng khoán, thị trường trái phiếu, các quỹ đầu tư rồi vay nước ngoài”, ông nói.

Theo ông, khi những kênh huy động này phát triển thực chất, nền kinh tế sẽ có thêm nguồn lực tài chính, qua đó giảm phần vốn mà ngân hàng thương mại đang phải đảm nhiệm.

Doanh nghiệp không thể quá phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng

Một vấn đề khác được ông Đào Minh Tú nhấn mạnh là năng lực vốn tự có của doanh nghiệp. Theo ông, mức độ phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng quyết định đáng kể khả năng chống chịu của doanh nghiệp khi lãi suất biến động.

“Nếu doanh nghiệp vay ngân hàng chỉ 30% vốn thì dù lãi suất ngân hàng có lên cao mấy cũng chưa chắc đã bị khó khăn lắm”, ông Tú phân tích.

Ngược lại, nếu doanh nghiệp vay tới 50–70%, thậm chí 100% vốn từ ngân hàng, lãi suất tăng sẽ tạo ra áp lực rất lớn. Khi chi phí vốn tăng, giá thành sản phẩm cũng tăng theo, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh và khả năng tồn tại của doanh nghiệp.

Ông Tú cho rằng doanh nghiệp cần chủ động xây dựng nền tảng vốn ngay từ đầu, thông qua vốn tự có khi thành lập, vốn bổ sung trong quá trình hoạt động và phát hành trái phiếu để huy động nguồn lực.

Tuy nhiên, dù chính sách phát triển thị trường trái phiếu và chứng khoán đã được thúc đẩy, các kênh này vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng. Theo ông, vấn đề không chỉ nằm ở cơ chế, chính sách mà còn ở niềm tin của nhà đầu tư đối với doanh nghiệp phát hành.

Ông dẫn thực tế trái phiếu do ngân hàng phát hành thường được nhà đầu tư đón nhận tốt hơn, trong khi nhiều doanh nghiệp muốn phát hành trái phiếu lại phải dựa vào ngân hàng hỗ trợ phân phối, thậm chí bảo lãnh mua lại.

Điều đó cho thấy doanh nghiệp cần chứng minh rõ hơn năng lực tài chính, khả năng tạo lợi nhuận và khả năng trả nợ để tạo dựng niềm tin trên thị trường.

Bên cạnh niềm tin, ông Tú cho rằng cần phát triển thị trường thứ cấp để trái phiếu có thể được mua đi bán lại linh hoạt sau khi phát hành. Khi nhà đầu tư có thể chuyển nhượng trái phiếu khi cần thiết, thanh khoản thị trường sẽ được cải thiện, tạo động lực thu hút thêm dòng tiền.

Đối với thị trường chứng khoán, ông lưu ý cần chú trọng hoạt động phát hành lần đầu, tăng vốn và huy động vốn mới cho doanh nghiệp, thay vì chỉ tập trung vào giao dịch mua đi bán lại. Bởi theo ông, giao dịch thứ cấp chủ yếu là sự dịch chuyển tiền giữa người mua và người bán, không trực tiếp tạo thêm nguồn vốn mới cho doanh nghiệp.

Khơi thông vốn Kho bạc, bảo hiểm, quỹ đầu tư

Về giải pháp dài hạn, ông Đào Minh Tú đề xuất khai thác hiệu quả hơn các nguồn vốn nhàn rỗi ngoài hệ thống ngân hàng.

Cụ thể, nguồn vốn nhàn rỗi của Kho bạc, vốn từ các quỹ đầu tư, tổ chức bảo hiểm cần được huy động và đưa vào nền kinh tế tích cực hơn. Cùng với đó, cần đẩy mạnh giải ngân đầu tư công để nguồn vốn ngân sách thực sự đi vào các hoạt động đầu tư, sản xuất và kinh doanh.

Theo ông, tất cả các nguồn lực này cần được khai thác trên nguyên tắc bảo đảm an toàn, qua đó giảm áp lực cho tín dụng ngân hàng.

Ở phía các ngân hàng thương mại, ông Tú cho rằng trong bối cảnh nguồn vốn còn khó khăn, việc phân bổ tín dụng cần có trọng tâm, tránh dàn trải. Dòng vốn nên ưu tiên các lĩnh vực quan trọng như xuất khẩu, doanh nghiệp nhỏ và vừa, nông nghiệp, nông thôn và những dự án có hiệu quả, cấp bách.

Đối với giải pháp trước mắt, ông cho biết các ngân hàng cần thực hiện cam kết giảm lãi suất một cách thực chất. Hiện 28 ngân hàng đã đồng thuận giảm lãi suất, song điều quan trọng là phải có sự giám sát, đánh giá để bảo đảm cam kết được triển khai trên thực tế.

Ông cũng kêu gọi các ngân hàng chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp theo tinh thần cộng sinh: Khi doanh nghiệp khó khăn, ngân hàng cần hỗ trợ để giữ chân khách hàng; khi doanh nghiệp phục hồi và phát triển, chính họ sẽ tiếp tục tạo ra nguồn khách hàng và lợi ích cho ngân hàng.

Ngoài ra, các ngân hàng có thể xem xét tiết giảm chi phí quản lý, giảm lợi nhuận hoặc rà soát chi phí dự phòng rủi ro trên cơ sở đánh giá sát thực tế để tạo thêm dư địa hạ lãi suất.

Theo ông Tú, giảm lãi suất không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là điều kiện để mở rộng dư địa đầu tư, tạo việc làm và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.