Eo biển Hormuz nóng trở lại: Mỹ ép 55 tàu quay đầu, đàm phán bế tắc

Quân đội Mỹ đã buộc thêm 20 tàu thương mại chuyển hướng khỏi các cảng Iran trong tuần qua, trong khuôn khổ chiến dịch phong tỏa đường biển. Diễn biến này cho thấy áp lực hàng hải không hề suy giảm trong bối cảnh thỏa thuận tái mở eo biển Hormuz vẫn chưa đạt được.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết tính đến Chủ nhật (9/8), lực lượng Mỹ đã buộc tổng cộng 55 tàu thương mại đổi hướng, tăng so với 35 tàu ghi nhận vào ngày 2/8. Ngoài ra, quân đội Mỹ cũng đã vô hiệu hóa 2 tàu và kiểm tra, lên kiểm tra trực tiếp 2 tàu để buộc tuân thủ quy định, theo thông cáo công bố cùng ngày.

Số liệu gia tăng này cho thấy khoảng cách lớn giữa hai bên trong việc giải quyết cuộc khủng hoảng đã làm tê liệt eo biển Hormuz suốt hơn 5 tháng qua.

Trước khi xung đột bùng phát vào tháng 2, tuyến hàng hải này vận chuyển khoảng 1/4 lượng dầu giao dịch bằng đường biển toàn cầu và 1/5 nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố hôm Chủ nhật rằng “không có khả năng nối lại đàm phán” chừng nào Mỹ còn tiếp tục vi phạm biên bản ghi nhớ ký tháng 6 mà không có bồi thường thích đáng. Thông tin được hãng Tasnim - cơ quan truyền thông bán chính thức có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo - dẫn lại.

Tuy nhiên, ông Araghchi cũng cho biết “các bên trung gian vẫn đang nỗ lực tìm cách khôi phục đàm phán”.

Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump - người tuần trước bày tỏ lạc quan về khả năng đạt thỏa thuận với Tehran - cho biết Washington sẵn sàng chờ đợi cho đến khi áp lực kinh tế tại Iran gia tăng, thay vì phát động chiến dịch quân sự mới.

“Chúng tôi đang giảm mức độ căng thẳng. Hiện chỉ đàm phán ở mức bán chính thức. Chúng tôi đang quan sát Iran với tình trạng lạm phát cao và việc họ cạn kiệt nguồn tiền”, ông Trump nói.

Nhà lãnh đạo Mỹ cũng đăng tải biểu đồ trên mạng xã hội Truth Social, cho thấy giá trị đồng rial Iran lao dốc từ năm 2025 đến nay, kèm theo dòng chú thích: “Iran không còn tiền” và “đồng tiền vô giá trị”.

Về phía Iran, các quan chức nước này đã đưa ra loạt yêu cầu sâu rộng đối với Mỹ nhằm tái mở eo biển Hormuz, bao gồm dỡ bỏ phong tỏa hải quân và các lệnh trừng phạt, rút quân Mỹ khỏi khu vực, chi trả bồi thường chiến tranh và giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran.

Iran đồng thời đang đàm phán với Oman để xây dựng thỏa thuận xác định các tuyến vận chuyển qua eo biển. Theo ông Araghchi, tiến trình này đã đạt giai đoạn cuối và diễn ra thuận lợi, song ông khẳng định thỏa thuận đó không đồng nghĩa với việc mở lại tuyến đường thủy.

Oman xác nhận các cuộc đàm phán với Tehran đang tiến triển trong “bầu không khí tích cực và mang tính xây dựng”, đồng thời kêu gọi chấm dứt các cuộc tấn công lặp lại nhằm vào tàu thuyền qua eo biển để tạo điều kiện cho ngoại giao.

Tình hình an ninh hàng hải vẫn căng thẳng khi các cuộc tấn công của Iran tại Hormuz và lực lượng Houthi ở Biển Đỏ tiếp tục khiến tàu thuyền né tránh khu vực. Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cho biết Iran đã phóng tên lửa vào một tàu chở dầu thuộc Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi khi tàu này đang cố gắng đi qua eo biển vào sáng sớm thứ Bảy (8/8), tuy không gây thương vong.

Trong khi đó, lực lượng Houthi tại Yemen - được Iran hậu thuẫn - nhận trách nhiệm về vụ tấn công nhằm vào một nhà máy lọc dầu tại Saudi Arabia và thiết bị tại thành phố cảng al-Makha bên bờ Biển Đỏ.

Lập trường ngày càng cứng rắn

Ông Warren Patterson, Trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa tại ngân hàng ING, nhận định: “Dường như không có nhiều dư địa cho thỏa hiệp, điều này khiến việc đạt được một thỏa thuận bền vững trở nên khó khăn hơn”.

Ngân hàng này giữ nguyên dự báo giá dầu Brent trung bình ở mức 80 USD/thùng trong quý hiện tại, kỳ vọng dòng chảy thương mại sẽ dần bình thường hóa trong quý III, nhưng cảnh báo rủi ro và bất ổn vẫn ở mức đáng kể.

Dù có một số tiến triển gần đây, giọng điệu cứng rắn và sự thiếu tin cậy ngày càng gia tăng giữa Washington và Tehran có thể khiến tình hình xấu đi trở lại, ông Patterson nhận định: “Mọi thứ có thể tiếp tục leo thang theo chiều hướng tiêu cực”.

Lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz đã giảm xuống chỉ còn 8 chuyến được xác nhận vào ngày thứ Sáu tuần trước (7/8), giảm 33% so với ngày trước đó, theo dữ liệu từ công ty theo dõi vận tải biển Kpler.

Giá dầu tăng trong phiên giao dịch đầu tuần, với dầu Brent chuẩn quốc tế tăng gần 1% lên 84,22 USD/thùng, trong khi dầu WTI của Mỹ tăng 0,6% lên 78,63 USD/thùng.

Truyền thông nhà nước Iran tuần trước công bố dự thảo kế hoạch hạn chế lưu thông qua Hormuz, trong đó cấm tàu Mỹ và Israel đi qua, đồng thời yêu cầu các quốc gia bị coi là thù địch phải bồi thường trước khi được phép quá cảnh. Kế hoạch này hiện đang được quốc hội Iran xem xét, theo hãng Fars.

Theo dự thảo ban đầu, Tehran sẽ áp dụng mức phạt đối với các vi phạm tương đương 20% giá trị hàng hóa trên tàu.