Giám đốc H&M Production chỉ ra 3 ‘trụ cột vàng’ quyết định vị thế mới của nền sản xuất Việt Nam

Tại Diễn đàn Xuất khẩu năm 2026 với chủ đề “Kết nối chuỗi cung ứng hàng hóa quốc tế”, ông Allan Wheeler, Giám đốc Tài chính H&M Production khu vực Trung Quốc và Đông Nam Á, cho rằng những kết quả đạt được đang cho thấy bước tiến đáng kể của nền sản xuất Việt Nam.

Tuy nhiên, theo ông, câu hỏi quan trọng hơn lúc này là Việt Nam sẽ viết gì cho “chương tiếp theo” của năng lực cạnh tranh?

Theo đại diện H&M, ba trụ cột sẽ quyết định giai đoạn phát triển mới gồm tính bền vững, năng lượng tái tạo và nâng cấp công nghiệp. Đây không còn là câu chuyện riêng của ngành dệt may mà liên quan trực tiếp đến khả năng Việt Nam chuyển từ một cứ điểm sản xuất có lợi thế chi phí thành một nhà cung ứng có năng lực, đáng tin cậy và nắm giữ nhiều giá trị hơn.

Từ sản xuất nhiều sang giữ lại nhiều giá trị

Trong nhiều năm, lợi thế về nhân công, năng lực sản xuất, vị trí địa lý, độ mở kinh tế và mạng lưới FTA đã giúp Việt Nam thu hút mạnh đơn hàng cũng như dòng vốn sản xuất quốc tế. Nhưng cách các tập đoàn toàn cầu lựa chọn nhà cung ứng đang thay đổi.

Theo ông Allan Wheeler, các thương hiệu ngày càng tìm kiếm nhữngchuỗi cung ứng có khả năng kết hợp hiệu quả thương mại với tính bền vững, đổi mới sáng tạo, khả năng chống chịu và tạo giá trị dài hạn. Với H&M, những yếu tố này ngày càng gắn chặt với chất lượng, giá cả, năng suất và hiệu quả kinh doanh.

Điều đó đang làm thay đổi bản chất cuộc cạnh tranh. Câu hỏi không còn đơn thuần là “ai sản xuất rẻ hơn”, mà là “ai có thể cung ứng tốt hơn và bền vững hơn”.

Với Việt Nam, bài toán này đặc biệt đáng chú ý khi nhiều ngành xuất khẩu đã đạt quy mô lớn nhưng giá trị giữ lại trong nước vẫn phụ thuộc đáng kể vào khả năng phát triển công nghiệp hỗ trợ, các công đoạn thượng nguồn, công nghệ và năng lực thiết kế.

Dệt may là một ví dụ. Theo đại diện H&M, Việt Nam đã khẳng định vị thế trong nhóm những quốc gia sản xuất dệt may hàng đầu thế giới. Nhưng cơ hội tiếp theo không chỉ nằm ở việc sản xuất nhiều hơn mà là nắm bắt nhiều giá trị hơn trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Nếu trước đây kim ngạch xuất khẩu và quy mô sản xuất là những thước đo quan trọng, thì ở giai đoạn mới, Việt Nam cần quan tâm hơn đến tỷ lệ giá trị do doanh nghiệp trong nước nắm giữ, mức độ chủ động của chuỗi cung ứng và khả năng trở thành mắt xích khó thay thế.

Điều này đòi hỏi phát triển mạnh hơn công nghiệp thượng nguồn. Chẳng hạn, việc chủ động nguồn vải có thể giúp doanh nghiệp dệt may linh hoạt hơn, giảm phụ thuộc bên ngoài và tận dụng tốt hơn các FTA. Nhưng để làm được điều đó, doanh nghiệp cuối chuỗi không thể tự giải quyết một mình.

“Trụ cột” thứ hai: Năng lượng tái tạo

Một thay đổi lớn khác là tiêu chuẩn môi trường đang đi thẳng vào bài toán thương mại. Theo ông Allan Wheeler, khả năng tiếp cận nguồn năng lượng tái tạo ổn định, đáng tin cậy và có chi phí hợp lý đang trở thành một yếu tố quan trọng trong quyết định tìm nguồn cung và đầu tư.

“Điện tái tạo không còn đơn thuần là vấn đề chính sách năng lượng mà ngày càng gắn trực tiếp với chính sách công nghiệp và xuất khẩu”, ông Allan Wheeler đánh giá.

Theo ông, việc phát triển Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) tại Việt Nam là bước đi quan trọng nhằm mở rộng khả năng tiếp cận điện tái tạo cho khu vực công nghiệp.

Những quốc gia có thể kết hợp thành công giữa tăng trưởng công nghiệp và hiện đại hóa năng lượng sẽ có lợi thế hơn trong thu hút đầu tư và duy trì vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Nói cách khác, xanh hóa sản xuất không còn chỉ để đáp ứng yêu cầu môi trường. Nó đang trở thành một phần của năng lực cạnh tranh.

“Trụ cột” quyết định: Nâng cấp công nghiệp

Nếu tính bền vững là điều kiện cần và năng lượng xanh là nền tảng, thì nâng cấp công nghiệp mới là yếu tố quyết định khả năng bứt phá.

Theo đại diện H&M, Việt Nam cần tập trung phát triển công nghiệp thượng nguồn, ứng dụng công nghệ cao và tạo ra những sản phẩm có giá trị lớn hơn.

Thay vì chỉ hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm đơn hàng, chính sách cần hướng tới phát triển các cụm liên kết ngành, kết nối nhà cung cấp trong nước với các thương hiệu đầu chuỗi và lấp đầy những khoảng trống về năng lực.

Từ góc độ địa phương, ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, cho rằng cần đẩy mạnh liên kết vùng, phát triển cụm liên kết ngành và chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp thành phố với các địa phương.

Một nhiệm vụ khác là xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp cung ứng theo ngành hàng để kết nối với các tập đoàn mua hàng và hệ thống phân phối quốc tế.

Điểm cốt lõi là chuyển từ “xúc tiến một sản phẩm” sang “xúc tiến năng lực của cả chuỗi”.

Bởi với các nhà mua hàng lớn, năng lực cạnh tranh không chỉ nằm ở sản phẩm mà còn ở nguồn nguyên liệu, công nghệ, logistics, năng lượng và khả năng chống chịu trước biến động.

Vì vậy, để trở thành điểm đến cung ứng chiến lược, Việt Nam cần xây dựng một “bản đồ năng lực” kết nối doanh nghiệp với toàn bộ hệ sinh thái từ nguyên liệu, sản xuất đến logistics, năng lượng và công nghệ.

Đây cũng là cuộc cạnh tranh giữa các hệ sinh thái quốc gia để giành dòng vốn và đơn hàng toàn cầu. “Chương tiếp theo” của Việt Nam vì thế không chỉ là xuất khẩu nhiều hơn, mà phải xanh hơn, công nghệ cao hơn, chủ động hơn và giữ lại nhiều giá trị hơn.