Làm sạch mã số thuế: Xử lý xong hôm nay, làm sao không 'bẩn' trở lại ngày mai?

Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” được triển khai trên phạm vi toàn quốc, với mục tiêu không chỉ xử lý các hồ sơ tồn đọng mà còn chuẩn hóa dữ liệu người nộp thuế, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và hướng tới môi trường kinh doanh minh bạch hơn.

Xung quanh vấn đề này, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với Luật Sư Nguyễn Văn Tuấn - Giám Đốc, Công Ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật Sư T.P Hà Nội).

Tạo dựng nền tảng thuế minh bạch

-Một điểm đáng chú ý của chiến dịch là cách tiếp cận vừa hỗ trợ người nộp thuế có thiện chí hoàn thiện thủ tục, tháo gỡ vướng mắc, vừa rà soát, phân loại những trường hợp có rủi ro liên quan đến pháp nhân, hóa đơn và nghĩa vụ thuế. Cách tiếp cận này có ý nghĩa như thế nào trong việc hài hòa giữa tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh và nâng cao hiệu quả quản lý thuế, qua đó bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng cho những doanh nghiệp tuân thủ tốt?

Luật Sư Nguyễn Văn Tuấn: Theo tôi, giá trị lớn nhất của chiến dịch “ Làm sạch mã số thuế– Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” không chỉ nằm ở việc xử lý các hồ sơ tồn đọng hay cập nhật lại thông tin người nộp thuế, mà sâu xa hơn là tạo dựng một nền tảng dữ liệu thuế chính xác, thống nhất và minh bạch – tiền đề quan trọng cho quá trình hiện đại hóa quản lý nhà nước và cải thiện môi trường kinh doanh.

Theo tôi, cách tiếp cận này có ý nghĩa ở chỗ quản lý thuế không chỉ nhằm kiểm soát mà còn phải tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh.

Việc hỗ trợ những người nộp thuế có thiện chí giúp họ nhanh chóng hoàn thiện thủ tục, giảm chi phí và rủi ro tuân thủ; trong khi việc phân loại, rà soát các trường hợp có dấu hiệu rủi ro giúp cơ quan thuế tập trung nguồn lực đúng đối tượng, ngăn ngừa gian lận và thất thu thuế.

Quan trọng nhất, cách tiếp cận này tạo ra một thông điệp rõ ràng: doanh nghiệp tuân thủ sẽ được tạo thuận lợi, còn hành vi cố tình lợi dụng chính sách để trục lợi phải được kiểm soát và xử lý. Đây chính là nền tảng để xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh bình đẳng và khuyến khích doanh nghiệp tuân thủ pháp luật một cách chủ động.

Theo ông, sau giai đoạn xử lý các hồ sơ tồn đọng, ngành Thuế cần ưu tiên những giải pháp nào để duy trì dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”, chủ động ngăn ngừa phát sinh những điểm nghẽn mới, đồng thời tiếp tục giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp?

Luật Sư Nguyễn Văn Tuấn: Theo tôi, sau khi xử lý hồ sơ tồn đọng, vấn đề quan trọng hơn là không để dữ liệu lại “bẩn” trở lại. Muốn duy trì dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”, ngành Thuế cần chuyển từ tư duy rà soát theo chiến dịch sang cơ chế cập nhật và kiểm soát dữ liệu thường xuyên, theo thời gian thực. Ngành Thuế cần tập trung vào ba việc cốt lõi: duy trì dữ liệu chính xác, chủ động phát hiện rủi ro và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Trước hết, phải duy trì cơ chế kết nối, đối soát và cập nhật dữ liệu thường xuyên giữa cơ quan Thuế với đăng ký kinh doanh, công an, hải quan và các cơ quan liên quan, để mọi thay đổi về pháp nhân, tình trạng hoạt động, người đại diện, hóa đơn và nghĩa vụ thuế được cập nhật kịp thời.

Thứ hai, chuyển mạnh sang quản lý dựa trên dữ liệu và rủi ro, ứng dụng công nghệ để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, từ đó xử lý ngay từ đầu thay vì để phát sinh hồ sơ tồn đọng hoặc vi phạm mới can thiệp.

Thứ ba, lấy giảm thời gian và chi phí tuân thủ làm thước đo hiệu quả. Dữ liệu Nhà nước đã có thì không nên yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại nhiều lần; thủ tục cần được số hóa, liên thông và xử lý theo nguyên tắc “một lần khai báo, nhiều lần sử dụng”.

Khó khăn lớn nhất không chỉ nằm ở công nghệ

Làm sạch mã số thuế cũng đặt ra yêu cầu kết nối, đồng bộ dữ liệu giữa cơ quan Thuế với cơ quan đăng ký kinh doanh, công an, hải quan, bảo hiểm và các cơ quan liên quan. Theo ông, đâu là những khó khăn lớn nhất trong việc liên thông dữ liệu hiện nay?

Luật Sư Nguyễn Văn Tuấn: Theo tôi, khó khăn lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ, mà ở sự khác biệt về chuẩn dữ liệu, quy trình cập nhật, trách nhiệm quản lý và cơ chế chia sẻ thông tin giữa các cơ quan.

Khi mỗi hệ thống có cách thu thập, cập nhật và xác định trạng thái dữ liệu khác nhau, rất dễ phát sinh tình trạng cùng một chủ thể nhưng thông tin giữa các cơ quan không đồng nhất.

Để khắc phục, cần xây dựng một cơ chế liên thông dữ liệu thống nhất, trong đó xác định rõ: dữ liệu nào là dữ liệu gốc, cơ quan nào chịu trách nhiệm cập nhật, thời điểm cập nhật, cơ chế đối soát và trách nhiệm khi dữ liệu sai hoặc chậm cập nhật.

Việc kết nối cũng cần thực hiện theo nguyên tắc “một nguồn dữ liệu chuẩn – nhiều cơ quan cùng khai thác”, thay vì mỗi cơ quan tự xây dựng và duy trì một phiên bản dữ liệu riêng.

Bên cạnh đó, cần tăng cường kết nối tự động giữa các hệ thống để khi có thay đổi về đăng ký kinh doanh, tình trạng hoạt động, người đại diện, bảo hiểm, hải quan hoặc các thông tin liên quan thì dữ liệu được cập nhật và cảnh báo kịp thời cho các cơ quan có thẩm quyền.

Quan trọng nhất, phải chuyển từ tư duy “chia sẻ dữ liệu khi có yêu cầu” sang “chia sẻ dữ liệu theo cơ chế thường xuyên, có kiểm soát và có trách nhiệm”. Khi xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm về dữ liệu và có cơ chế đối soát liên tục, mới có thể hạn chế thực chất tình trạng “mỗi nơi một dữ liệu”, đồng thời tạo nền tảng cho quản lý rủi ro và giảm thủ tục cho doanh nghiệp.

Làm sạch dữ liệu là một quá trình liên tục, trong khi hoạt động kinh doanh và thông tin của người nộp thuế luôn thay đổi. Theo ông, sau khi kết thúc chiến dịch, ngành Thuế cần xây dựng cơ chế nào để duy trì dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”, chủ động phát hiện và xử lý những sai lệch ngay từ khi phát sinh?

Theo tôi, sau chiến dịch, ngành Thuế cần chuyển từ “làm sạch theo đợt” sang “làm sạch thường xuyên”. Muốn dữ liệu luôn “đúng, đủ, sạch, sống”, cần thiết lập cơ chế liên thông, tự động cập nhật và đối soát thường xuyên giữa cơ quan thuế với đăng ký kinh doanh, công an, hải quan, bảo hiểm và các cơ quan liên quan; đồng thời ứng dụng phân tích dữ liệu để phát hiện sớm những thay đổi, sai lệch hoặc dấu hiệu rủi ro ngay khi phát sinh.

Quan trọng là phải xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm về từng nguồn dữ liệu và thời hạn cập nhật, tránh tình trạng sai dữ liệu nhưng không xác định được trách nhiệm xử lý.

Xa hơn, tôi kỳ vọng chiến dịch sẽ tạo nền tảng để ngành Thuế chuyển từ quản lý dựa trên hồ sơ sang quản lý dựa trên dữ liệu và rủi ro.

Dữ liệu không chỉ được sử dụng để xác định đối tượng, chống thất thu hay phát hiện gian lận, mà còn phải được sử dụng để chủ động hỗ trợ doanh nghiệp: tự động nhắc nghĩa vụ thuế, cảnh báo rủi ro, đơn giản hóa thủ tục và hạn chế yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại những thông tin Nhà nước đã có.

Khi dữ liệu được sử dụng đúng cách, doanh nghiệp tuân thủ sẽ được giảm chi phí và thời gian thực hiện nghĩa vụ, trong khi cơ quan thuế có thể tập trung nguồn lực vào những rủi ro thực sự. Đó mới là nền tảng của một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và có khả năng dự báo.

Trân trọng cảm ơn ông!