Mỹ áp thuế 12,5%: 'Bản đồ thắng - thua' của 10 ngành xuất khẩu Việt Nam

Từ ngày 24/7, Mỹ chính thức áp thuế nhập khẩu bổ sung 12,5% đối với hàng hóa Việt Nam theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974.

Mức thuế mới được dự báo sẽ tạo ra sự phân hóa rõ nét giữa các nhóm ngành xuất khẩu, khi một số lĩnh vực được miễn trừ và ít chịu tác động, trong khi nhiều ngành chủ lực phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gia tăng.

Theo phân tích của Công ty Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam (MAS), trong tổng số 60 nền kinh tế bị áp thuế theo Điều 301, có 17 nền kinh tế chịu mức thuế 10% và 43 nền kinh tế, trong đó có Việt Nam, chịu mức 12,5%. Tại ASEAN, Malaysia, Indonesia và Campuchia chỉ chịu mức thuế 10%, trong khi Việt Nam có cùng mức thuế với Thái Lan và Philippines.

Việc mức thuế của Việt Nam cao hơn 2,5 điểm phần trăm so với một số đối thủ trong khu vực khiến lợi thế cạnh tranh về giá tại thị trường Mỹ bị thu hẹp, đặc biệt ở các ngành xuất khẩu chủ lực như điện tử, dệt may và da giày. Tuy nhiên, MAS cho rằng tác động sẽ không làm đảo lộn cấu trúc xuất khẩu nhờ nhiều nhóm hàng vẫn thuộc diện miễn trừ theo danh mục Annex A.

Đánh giá tác động theo từng lĩnh vực, MAS cho biết 10 ngành kinh tế của Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng ở các mức độ khác nhau.

Trong nhóm hưởng lợi, điện tử, máy tính, bán dẫn và viễn thông được đánh giá tích cực nhất do nằm trong diện miễn trừ thuế. Đây là nhóm hàng chiếm gần một nửa kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ, chủ yếu do các doanh nghiệp FDI như Samsung, Foxconn hay Intel sản xuất, qua đó tiếp tục duy trì chuỗi cung ứng.

Ba nhóm ngành khác gồm nông sản thô, năng lượng - phân bón và sản xuất phục vụ thị trường nội địa được đánh giá hưởng lợi nhẹ. Các mặt hàng như cà phê, hạt điều, hồ tiêu tiếp tục được miễn thuế do Mỹ thiếu nguồn cung, trong khi doanh nghiệp sản xuất trong nước có thể hưởng lợi từ giá nguyên liệu đầu vào giảm khi nhu cầu tại Mỹ suy yếu.

Ở chiều ngược lại, dệt may, da giày cùng gỗ và nội thất là ba ngành chịu tác động tiêu cực lớn nhất.

Đối với dệt may, biên lợi nhuận vốn chỉ dao động 3-10%, trong khi khoảng 40-50% kim ngạch xuất khẩu phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Việc mất lợi thế giá so với Bangladesh, Campuchia và Indonesia sẽ tạo thêm áp lực lên doanh nghiệp.

Ngành da giày cũng đứng trước nguy cơ đơn hàng dịch chuyển sang các quốc gia có mức thuế thấp hơn. Bên cạnh đó, các thương hiệu lớn như Nike và Adidas có thể gia tăng sức ép giảm giá gia công nhằm bù đắp phần chi phí thuế phát sinh.

Với ngành gỗ và nội thất, hơn một nửa kim ngạch xuất khẩu phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Ngoài mức thuế 12,5%, một số sản phẩm còn phải chịu thêm thuế phòng vệ thương mại theo Điều 232 của Mỹ, khiến áp lực cạnh tranh càng lớn.

Ngành thủy sản được đánh giá chịu tác động tiêu cực ở mức nhẹ. Các sản phẩm như tôm và cá tra phải chịu đồng thời thuế theo Điều 301 và thuế chống bán phá giá, làm gia tăng chi phí xuất khẩu. Những doanh nghiệp có tỷ trọng xuất khẩu lớn sang Mỹ như Vĩnh Hoàn, Minh Phú và Sao Ta sẽ chịu sức ép cạnh tranh mạnh hơn từ các đối thủ như Ấn Độ và Ecuador, vốn chỉ chịu mức thuế 10%.

Trong khi đó, ngành thép, nhôm và đồng được đánh giá chịu tác động trung tính. Các doanh nghiệp trong lĩnh vực này hiện chủ yếu chịu thuế theo Điều 232 và không bị cộng dồn thuế Điều 301, qua đó tránh tình trạng "thuế chồng thuế". Một số doanh nghiệp như Hòa Phát còn được kỳ vọng hưởng lợi từ nhu cầu thép phục vụ đầu tư công trong nước.

Theo MAS, dù mức thuế mới khiến hàng hóa Việt Nam giảm lợi thế cạnh tranh so với một số đối thủ trong khu vực, tác động sẽ phân hóa mạnh giữa các ngành. Những lĩnh vực được miễn trừ hoặc có thị trường đa dạng sẽ ít chịu ảnh hưởng, trong khi các ngành phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ và có biên lợi nhuận thấp sẽ đối mặt với nhiều thách thức hơn trong thời gian tới.