Một con số kỷ lục đang gây sức ép lên thị trường chứng khoán Việt Nam, chuyên gia lo ngại 'hiệu ứng domino'

Trong báo cáo triển vọng thị trường chứng khoán tháng 11/2026, SGI Capital đưa ra cảnh báo đáng chú ý về tình trạng gia tăng đòn bẩy tài chính trên thị trường, trong bối cảnh thanh khoản suy yếu và nhiều cổ phiếu đã trải qua giai đoạn điều chỉnh kéo dài.

Theo nhóm phân tích, tính đến cuối quý III/2026, dư nợ cho vay giao dịch ký quỹ (margin) đã đạt 457.500 tỷ đồng, tương đương hơn 5,3% tổng vốn hóa thị trường và 14,2% giá trị cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float).

Đáng chú ý, đây đều là những tỷ lệ được SGI Capital đánh giá ở mức kỷ lục, phản ánh quy mô sử dụng đòn bẩy trên thị trường chứng khoán Việt Nam đang ở mức rất cao.

Với lượng dư nợ trên, SGI Capital ước tính các nhà đầu tư sử dụng margin đang phải gánh chi phí lãi vay khoảng 13.000 tỷ đồng mỗi quý, tương đương khoảng 52.000 tỷ đồng nếu duy trì cùng mức chi phí trong một năm.

Áp lực tài chính càng đáng chú ý khi lượng tiền mặt của nhà đầu tư tại các công ty chứng khoán đang có xu hướng thu hẹp.

Theo báo cáo, số dư tiền mặt cuối quý III chỉ còn khoảng 71.500 tỷ đồng, giảm 15% so với trước đó. Trong khi đó, quy mô dư nợ margin tuyệt đối và tỷ lệ dư nợ trên lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng đã cao gấp 2,5 lần so với vùng đỉnh quý I/2022.

SGI Capital đặc biệt lưu ý rủi ro từ việc một bộ phận cổ đông sử dụng cổ phiếu làm tài sản bảo đảm để vay margin, sau đó rút vốn ra ngoài thị trường chứng khoán nhằm phục vụ các mục đích khác.

Theo tính toán giả định của nhóm phân tích, nếu tỷ lệ cho vay bình quân của các công ty chứng khoán bằng 40% thị giá cổ phiếu, lượng cổ phiếu được sử dụng làm tài sản bảo đảm có thể tương đương khoảng một phần ba số cổ phiếu tự do chuyển nhượng trên hai sàn HoSE và HNX.

Trong trường hợp nguồn vốn vay được sử dụng kém hiệu quả hoặc không thể quay vòng để thanh toán đúng hạn, áp lực bán giải chấp có nguy cơ xuất hiện khi giá cổ phiếu suy giảm.

Đáng chú ý, nhóm phân tích cho biết thị trường đã ghi nhận một số trường hợp cổ phiếu giảm sàn liên tiếp trong những tháng gần đây, với lượng cổ phiếu bị bán ra ở quy mô lớn so với vốn hóa doanh nghiệp.

Theo SGI Capital, rủi ro đáng lo ngại không chỉ nằm ở từng khoản vay riêng lẻ mà còn ở khả năng hình thành hiệu ứng dây chuyền. Khi một lượng lớn cổ phiếu bị bán giải chấp cùng lúc, áp lực cung có thể lan sang những mã khác, đặc biệt trong điều kiện thanh khoản thị trường suy yếu.

Dù vậy, SGI Capital nhấn mạnh đây vẫn là rủi ro tiềm ẩn, không đồng nghĩa một đợt bán tháo diện rộng chắc chắn sẽ xảy ra.

Ở chiều tích cực, sau nhiều tháng điều chỉnh và tích lũy, định giá của nhiều cổ phiếu đang dần trở nên hấp dẫn hơn, lịch sử 20 năm
qua đầy biến động trên thị trường đã nhiều lần chứng tỏ điều này.

Tuy nhiên, nhóm phân tích cho rằng định giá thấp mới chỉ là điều kiện cần, trong khi quá trình giảm đòn bẩy tài chính là yếu tố quan trọng để hình thành biên an toàn cho các vị thế đầu tư mới.

Theo đó, SGI Capital khuyến nghị nhà đầu tư kiên nhẫn chờ đợi những cơ hội có biên an toàn đủ lớn, thay vì vội vàng giải ngân khi áp lực nợ vay trên thị trường chưa được giải tỏa.