Nhà máy Lọc dầu Dung Quất giữ vai trò gì mà BSR gọi là 'mắt xích đặc biệt quan trọng' của an ninh năng lượng?

Nhà máy Lọc dầu Dung Quất không chỉ là cơ sở sản xuất xăng dầu, mà còn là mắt xích đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trước những rủi ro phi truyền thống ngày càng phức tạp. Theo ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR), yếu tố then chốt hiện nay không còn chỉ là bảo đảm nguồn cung dầu khí hay khả năng nhập khẩu dầu thô, mà là năng lực chủ động chuyển hóa nguồn nguyên liệu thành các sản phẩm năng lượng thiết yếu, qua đó nâng cao sức chống chịu của toàn bộ hệ thống năng lượng quốc gia.

Phát biểu tại Tọa đàm "An ninh năng lượng - trụ cột của an ninh quốc gia trong bối cảnh rủi ro an ninh phi truyền thống" diễn ra sáng 22/7, ông Mai Tuấn Đạt cho rằng trong nhiều năm qua, khi đề cập đến an ninh năng lượng, các vấn đề thường được quan tâm là trữ lượng dầu khí còn lại, khả năng nhập khẩu dầu thô hay biến động giá xăng dầu trên thị trường thế giới.

Tuy nhiên, trong bối cảnh xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, các nguy cơ an ninh mạng và quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu diễn biến ngày càng phức tạp, câu hỏi quan trọng hơn cần được đặt ra là nếu nguồn cung quốc tế bị gián đoạn, Việt Nam có đủ năng lực để chủ động chuyển hóa các nguồn nguyên liệu thành những sản phẩm năng lượng phục vụ nền kinh tế hay không.

Theo ông Mai Tuấn Đạt, từ góc nhìn đó, an ninh năng lượng hiện đại không chỉ là an ninh nguồn cung mà còn là an ninh của năng lực chế biến và khả năng chống chịu của toàn bộ hệ thống năng lượng quốc gia. Đây cũng chính là vai trò đặc biệt quan trọng của BSR và Nhà máy Lọc dầu Dung Quất trong hệ thống năng lượng quốc gia.

Ông cho rằng để đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh mới, trước hết cần khẳng định vai trò của các công trình năng lượng trọng điểm quốc gia, trong đó Nhà máy Lọc dầu Dung Quất là một mắt xích đặc biệt quan trọng.

Những năm gần đây, môi trường an ninh quốc tế đã có nhiều thay đổi căn bản, các mối đe dọa phi truyền thống gia tăng cả về quy mô, mức độ phức tạp lẫn tính khó dự báo. Đối với các công trình năng lượng trọng điểm như Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, những rủi ro này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng, an ninh kinh tế và năng lực bảo đảm hậu cần của quốc gia.

Từ thực tiễn đó, BSR xác định việc bảo đảm an ninh năng lượng không thể chỉ dựa vào các biện pháp bảo vệ truyền thống mà phải được tiếp cận theo tư duy quản trị rủi ro tổng thể, kết hợp giữa công nghệ, con người, quy trình và cơ chế phối hợp liên ngành. Doanh nghiệp đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp theo nguyên tắc "nhận diện từ sớm, ứng phó từ xa, không để xảy ra sự cố" nhằm nâng cao năng lực phòng ngừa, phát hiện và ứng phó với các nguy cơ mới.

Phân tích các thách thức hiện nay, ông Mai Tuấn Đạt cho biết trước hết là rủi ro phi truyền thống đang làm thay đổi căn bản bài toán an ninh năng lượng. Những diễn biến gần đây trên thế giới cho thấy các xung đột khu vực, căng thẳng thương mại, các biện pháp trừng phạt hay sự gián đoạn trên các tuyến hàng hải chiến lược có thể tác động trực tiếp đến nguồn cung dầu thô, giá năng lượng, chi phí logistics và hoạt động thương mại toàn cầu.

Theo ông, với các doanh nghiệp lọc hóa dầu, thách thức không còn đơn thuần là mua được dầu thô mà là phải có khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi của thị trường nguyên liệu. Vì vậy, BSR đã chủ động triển khai chiến lược đa dạng hóa nguồn dầu thô, liên tục nghiên cứu, đánh giá và thử nghiệm các chủng loại dầu mới, mở rộng khả năng tiếp nhận và chế biến nhiều loại dầu, đồng thời thử nghiệm các nguồn dầu chiến lược từ Hoa Kỳ và Mỹ Phi. Giải pháp này giúp Nhà máy Lọc dầu Dung Quất nâng cao tính linh hoạt, giảm phụ thuộc vào một nguồn nguyên liệu cụ thể và tăng khả năng ứng phó trước những biến động bất thường của thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu và thiên tai cũng là một trong những rủi ro lớn đối với an ninh năng lượng. Theo lãnh đạo BSR, các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão mạnh, mưa lớn, ngập lụt, nắng nóng kéo dài và nước biển dâng không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất của một tổ hợp lọc hóa dầu quy mô lớn mà còn tác động tới hệ thống logistics, hạ tầng cảng biển, chuỗi cung ứng, hàng không, công nghiệp, quốc phòng và đời sống dân sinh. Do đó, việc bảo đảm Nhà máy Lọc dầu Dung Quất vận hành an toàn, liên tục và ổn định cần tiếp tục được nâng cao.

Ông Mai Tuấn Đạt cũng nhấn mạnh rủi ro công nghệ và an ninh mạng đang trở thành thách thức ngày càng lớn khi các nhà máy lọc dầu hiện đại phụ thuộc nhiều hơn vào hệ thống điều khiển tự động, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, các nền tảng quản trị số và hệ thống liên thông công nghiệp. Vì vậy, an ninh năng lượng trong thời đại số không chỉ là bảo vệ tài sản vật chất mà còn phải bảo vệ hệ thống điều khiển, hạ tầng số và dữ liệu sản xuất. Đối với BSR, bảo vệ các hệ thống công nghệ trọng yếu cũng chính là bảo vệ dòng chảy năng lượng liên tục cho nền kinh tế.

Một thách thức khác được lãnh đạo BSR đề cập là quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Theo ông, xu hướng giảm phát thải và chuyển đổi năng lượng đang đặt ra yêu cầu tái định vị đối với các doanh nghiệp lọc hóa dầu. Tuy nhiên, BSR xác định chuyển dịch năng lượng không phải là từ bỏ ngành lọc hóa dầu mà là nâng cấp năng lực lọc hóa dầu theo hướng xanh hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn. Trong một thế giới nhiều bất định, lợi thế cạnh tranh của một nhà máy lọc dầu không chỉ nằm ở quy mô mà còn ở khả năng thích ứng nhanh hơn với tốc độ biến động của môi trường bên ngoài.

Từ thực tiễn vận hành Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, ông Mai Tuấn Đạt cho rằng bảo đảm an ninh năng lượng là nhiệm vụ vượt ra ngoài phạm vi của một doanh nghiệp hay một ngành, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, Petrovietnam, các doanh nghiệp năng lượng chiến lược và các lực lượng chức năng.

Để nâng cao năng lực bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn tới, BSR kiến nghị xây dựng mô hình quản trị an ninh năng lượng dựa trên sức chống chịu quốc gia thay vì chỉ dựa trên quy mô nguồn cung; tăng cường cơ chế phối hợp giữa Nhà nước, Petrovietnam và các doanh nghiệp năng lượng chiến lược trong chia sẻ dữ liệu, cảnh báo rủi ro và điều phối ứng phó khủng hoảng; hình thành hệ thống cảnh báo sớm về rủi ro chuỗi cung ứng dầu khí và năng lượng; đồng thời có cơ chế hỗ trợ đầu tư, chuyển đổi công nghệ, phát triển nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), nhiên liệu sinh học, giảm phát thải và các công nghệ tiết kiệm năng lượng tại các cơ sở lọc hóa dầu chiến lược.

Theo ông Mai Tuấn Đạt, trong kỷ nguyên rủi ro phi truyền thống, không quốc gia nào có thể loại bỏ hoàn toàn các cú sốc năng lượng. Điều quan trọng là xây dựng đủ năng lực để hấp thụ các cú sốc, duy trì sản xuất, bảo đảm nguồn cung và phục hồi nhanh khi khủng hoảng xảy ra.

"An ninh năng lượng trong kỷ nguyên mới không chỉ được xây dựng bằng các nguồn tài nguyên, mà còn được xây dựng bằng năng lực chuyển hóa nguồn nguyên liệu thành năng lượng hữu ích một cách an toàn, liên tục và linh hoạt trước mọi biến động. Đó cũng chính là cam kết, trách nhiệm và sứ mệnh của BSR đối với an ninh năng lượng", ông Mai Tuấn Đạt nhấn mạnh.