Nhiều quán cà phê bật truyện audio, phim hoạt hình... để né phí bản quyền, nhưng chạy trời không khỏi nắng

Theo quy định tại Nghị định 17/2023/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP, các cơ sở kinh doanh sử dụng âm nhạc công khai phục vụ khách hàng phải thực hiện nghĩa vụ chi trả tiền bản quyền cho chủ sở hữu quyền tác giả hoặc tổ chức được ủy quyền. Tiền bản quyền được tính theo công thức dựa trên mức lương cơ sở và hệ số điều chỉnh theo quy mô, diện tích kinh doanh. Từ ngày 1/7, khi mức lương cơ sở được điều chỉnh lên 2,53 triệu đồng/tháng, chi phí bản quyền tương ứng cũng tăng theo.

Trước thay đổi này, chị Hương, chủ một chuỗi quán cà phê tại Hà Nội, đã quyết định thay đổi toàn bộ nội dung phát tại ba cơ sở kinh doanh. Những bản nhạc vốn được mở xuyên suốt trong ngày được thay bằng truyện audio, còn màn hình tivi chuyển sang phát phim hoạt hình hoặc livestream chơi game.

Theo chị Hương, cơ sở có diện tích khoảng 150 m² trên phố Phạm Ngọc Thạch nếu tiếp tục mở nhạc sẽ phải chi gần 9,5 triệu đồng mỗi năm cho tiền bản quyền. Trong bối cảnh chi phí nguyên liệu, bảo hiểm, thuế và nhiều khoản vận hành khác đều tăng, việc cắt giảm một khoản chi được xem là giải pháp giúp giữ ổn định giá bán.

Ngày đầu tiên áp dụng phương án mới, phản ứng của khách hàng khá tích cực. Một số người đến học tập, làm việc góp ý truyện audio hơi lớn nên quán đã điều chỉnh âm lượng. Phần lớn khách còn lại cho rằng chất lượng đồ uống, không gian và thái độ phục vụ vẫn là những yếu tố quyết định trải nghiệm.

Không chỉ riêng quán của chị Hương, nhiều chủ cơ sở kinh doanh cũng đang cân nhắc các phương án thay thế như sử dụng nhạc miễn phí bản quyền, nhạc AI có giấy phép thương mại hoặc thậm chí xây dựng không gian yên tĩnh để giảm chi phí vận hành. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng việc thay thế âm nhạc bằng nội dung khác không đồng nghĩa với việc chắc chắn không phát sinh nghĩa vụ bản quyền.

Luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP.HCM) phân tích: "Truyện audio có thể liên quan đến quyền tác giả của tác phẩm văn học, quyền của người đọc và đơn vị sản xuất bản ghi. Phim hoạt hình còn liên quan đến nhiều loại quyền như kịch bản, hình ảnh, âm nhạc, giọng lồng tiếng, bản ghi hình và quyền của nhà sản xuất”.

Theo luật sư, nếu các nội dung này được phát công khai nhằm phục vụ khách hàng trong hoạt động kinh doanh thì vẫn có thể phát sinh nghĩa vụ về bản quyền. Việc người dùng được phép xem nội dung trên YouTube bằng tài khoản cá nhân không đồng nghĩa cơ sở kinh doanh có quyền trình chiếu công khai cho khách.

Ông khuyến nghị: "Muốn hạn chế rủi ro, các cơ sở nên sử dụng nội dung có giấy phép thương mại rõ ràng, nội dung do mình sở hữu hoặc tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ".

Trong khi đó, ghi nhận tại một số chuỗi cà phê lớn cho thấy hoạt động kinh doanh vẫn diễn ra bình thường, các quán tiếp tục phát nhạc như trước. Điều này cho thấy mỗi doanh nghiệp đang lựa chọn cách thích ứng khác nhau tùy theo quy mô, khả năng tài chính và chiến lược vận hành.

Việc chuẩn hóa cơ chế thu tiền bản quyền được đánh giá là bước đi nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả cũng như đưa hoạt động khai thác tác phẩm trong kinh doanh vào khuôn khổ pháp luật. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu triển khai, không ít hộ kinh doanh nhỏ vẫn phải tính toán lại mô hình hoạt động để cân bằng giữa việc tuân thủ quy định, kiểm soát chi phí và duy trì sức cạnh tranh trên thị trường.