Phó Thủ tướng ký quyết định quan trọng, mở đường cho lộ trình thoái vốn Nhà nước tại doanh nghiệp

Ngày 5/8, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng vừa ký ban hành quyết định số 40/2026/QĐ-TTg quy định chi tiết tiêu chí phân loại doanh nghiệp làm căn cứ thực hiện cơ cấu lại vốn Nhà nước. Văn bản này được xem là bước đi quan trọng nhằm chuẩn hóa công tác quản lý, phân định rõ nét những lĩnh vực Nhà nước cần tiếp tục nắm giữ vai trò chi phối và những ngành nghề sẽ tiến hành tái cơ cấu hoặc thoái vốn theo cơ chế thị trường.

Theo khung tiêu chí mới, Nhà nước tiếp tục duy trì nắm giữ 100% vốn điều lệ đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực độc quyền tự nhiên, cung ứng sản phẩm và dịch vụ công ích thiết yếu, hoặc trực tiếp xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng trọng điểm quốc gia về giao thông, năng lượng, thủy lợi và hạ tầng số. Bên cạnh đó, nhóm các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ cao cũng nằm trong danh mục Nhà nước nắm giữ trọn vẹn nguồn vốn.

Ở nhóm ngành nghề có tính chất chiến lược nhưng cho phép xã hội hóa một phần, Nhà nước định hướng giữ từ 65% vốn điều lệ trở lên. Nhóm này bao gồm các doanh nghiệp quản lý và khai thác cảng hàng không, bến cảng biển đặc biệt, khai thác khoáng sản quy mô lớn, tài chính - ngân hàng, cơ khí chế tạo, cấp thoát nước đô thị, nông thôn...

Trong khi đó, khung tỷ lệ nắm giữ từ trên 50% đến dưới 65% vốn điều lệ được áp dụng cho các doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu chiếm từ 30% thị phần trở lên, các đơn vị cung cấp dịch vụ viễn thông hạ tầng quốc gia hoặc hoạt động thăm dò, đánh giá trữ lượng khoáng sản.

Đối với những doanh nghiệp nằm ngoài khung phân loại chung, quyết định bổ sung các tiêu chí định tính để xem xét duy trì vốn Nhà nước.

Cụ thể, Nhà nước vẫn cân nhắc giữ tỷ lệ nắm giữ thích hợp nếu doanh nghiệp sản xuất xi măng chiếm trên 30% thị phần gắn liền với địa bàn trọng yếu về an ninh quốc phòng, hoặc các đơn vị dịch vụ công ích có tỷ trọng doanh thu công ích đạt từ 50% trở lên trong ba năm liên tiếp. Những doanh nghiệp sở hữu thương hiệu quốc gia, gánh vác giá trị văn hóa, lịch sử, kiến trúc lâu đời hoặc thực hiện nhiệm vụ chính trị quan trọng của địa phương cũng thuộc diện được cân nhắc giữ lại nguồn vốn.

Điểm quan trọng trong phương án sắp xếp lần này là lộ trình xử lý rất cụ thể đối với các doanh nghiệp không thuộc diện Nhà nước cần nắm giữ. Đối với các đơn vị hoạt động ở ngành nghề nằm ngoài tiêu chí ưu tiên, định hướng chung là Nhà nước sẽ không tiếp tục nắm giữ vốn. Với những doanh nghiệp Nhà nước đang nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống, quyền đại diện chủ sở hữu sẽ được chuyển giao về các doanh nghiệp có chức năng đầu tư kinh doanh vốn Nhà nước hoặc doanh nghiệp Nhà nước cùng ngành để tái cơ cấu, bổ sung vốn hoặc thực hiện thoái vốn bảo đảm hiệu quả.

Quyết định ban hành nêu rõ việc tái cơ cấu không chỉ dừng lại ở thoái vốn đơn thuần mà hướng tới mục tiêu lớn hơn là chống dàn trải, lãng phí, thất thoát vốn và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Nhà nước, giúp bảo toàn, phát triển tài sản quốc gia trong giai đoạn mới.