Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp

Chuẩn bị cơ sở để nghiên cứu sửa đổi tổng thể Hiến pháp

Sáng 6/11, phát biểu tại Lễ kỷ niệm 80 năm ngày Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên (9/11/1946 - 9/11/2026), nhắc lại dấu mốc ngày 9/11/1946, khi Quốc hội khóa I thông qua bản Hiến pháp đầu tiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh giá trị sâu xa của sự kiện lịch sử này là gắn thành quả giải phóng dân tộc với quyền làm chủ của nhân dân trong việc tổ chức chính quyền bằng Hiến pháp.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, sức mạnh của Nhà nước bắt nguồn từ nhân dân và phải được sử dụng để phụng sự nhân dân. Chính quyền có năng lực hành động, đồng thời chịu trách nhiệm là điều kiện bảo vệ quyền dân chủ. Sự tin tưởng, tham gia và giám sát của nhân dân tạo nên sức mạnh để Nhà nước hoàn thành trọng trách.

Những giá trị cốt lõi của Hiến pháp năm 1946 tiếp tục được kế thừa, phát triển qua các giai đoạn cách mạng. Hiến pháp năm 2013 và việc sửa đổi, bổ sung một số điều vào năm 2025 tiếp tục thể chế hóa những bước phát triển trong nhận thức và thực tiễn tổ chức quyền lực Nhà nước. Trong đó, quyền con người, quyền công dân ngày càng được coi trọng; tổ chức và hoạt động của Nhà nước từng bước được đổi mới.

Tuy nhiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng chỉ rõ vẫn còn khoảng cách giữa quy định và thực hiện; giữa thẩm quyền được giao với nguồn lực, năng lực đáp ứng. Có nơi trách nhiệm chưa rõ, phối hợp thiếu chặt chẽ, quyền lợi chính đáng của người dân chậm được giải quyết.

Những hạn chế này đòi hỏi phải hoàn thiện đồng bộ cơ chế thực hiện quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Một trong những yêu cầu trọng tâm được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra là bảo đảm Hiến pháp được tôn trọng và thực hiện nghiêm túc; chủ động nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện Hiến pháp.

“Hiến pháp là luật cơ bản của Nhà nước, có hiệu lực quản lý cao nhất. Mọi hoạt động xây dựng pháp luật, tổ chức bộ máy và thực thi quyền lực Nhà nước phải tuân thủ Hiến pháp”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Theo đó, Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội cần đề cao trách nhiệm bảo đảm tính hợp hiến của hệ thống pháp luật. Việc thẩm tra, thảo luận, quyết định chính sách phải được xem xét đầy đủ trên cơ sở hiến định, nhất là những vấn đề liên quan đến tổ chức quyền lực, quyền con người và quyền công dân.

Đáng chú ý, thực hiện định hướng của Bộ Chính trị tại Kết luận số 17, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tổ chức tốt việc tổng kết thi hành Hiến pháp năm 2013, chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp.

Quá trình này cần đánh giá cả những nội dung đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025, làm rõ những giá trị cần kế thừa và các vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Việc nghiên cứu sửa đổi phải gắn với yêu cầu tiếp tục thực hiện nghiêm Hiến pháp hiện hành, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân và đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài của đất nước.

Kiểm soát quyền lực, ngăn lợi ích cục bộ chi phối chính sách

Bên cạnh yêu cầu hoàn thiện Hiến pháp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

“Nhân dân là chủ thể của quyền lực Nhà nước. Quyền làm chủ phải được bảo đảm trong việc tham gia xây dựng chính sách, giám sát hoạt động công quyền, quyết định những vấn đề theo quy định của Hiến pháp và pháp luật”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định.

Đối với hoạt động của bộ máy Nhà nước, người đứng đầu Đảng, Nhà nước yêu cầu làm rõ trách nhiệm giữa các cơ quan, bảo đảm phối hợp thống nhất, kiểm soát chặt chẽ quyền lực; khắc phục tình trạng vượt thẩm quyền hoặc né tránh trách nhiệm, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của nhân dân.

Một yêu cầu khác là nâng cao chất lượng thể chế và các quyết sách quốc gia trên nền tảng Hiến pháp. Các quy định pháp luật phải bảo đảm tính thống nhất, tránh tình trạng quy định này mở đường nhưng quy định khác lại tạo rào cản. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo có trách nhiệm, kiểm soát rủi ro vì lợi ích chung, không đặt ra những rào cản bất hợp lý đối với phát triển.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý Quốc hội cần nâng cao chất lượng quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, đặt mỗi quyết sách trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia. Các quyết định về ngân sách, đầu tư và sử dụng tài nguyên phải tính toán đầy đủ hiệu quả, khả năng cân đối nguồn lực và tác động đến các nhóm xã hội.

“Phát triển hôm nay phải tạo thêm năng lực cho ngày mai, không để lợi ích trước mắt làm tổn hại môi trường, sự ổn định và cơ hội của các thế hệ tiếp theo”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Đặc biệt, việc trình, thẩm tra và thảo luận chính sách phải dựa trên căn cứ thực tiễn, đánh giá đầy đủ tác động, làm rõ các lựa chọn và điều kiện thực hiện. Chính phủ, các cơ quan trình chính sách và cơ quan thẩm tra phải chịu trách nhiệm về đề xuất, kiến nghị của mình, bảo đảm khách quan, có chính kiến, ngăn ngừa lợi ích cục bộ chi phối, làm sai lệch mục tiêu chính sách.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, trách nhiệm hôm nay là phát huy di sản lập hiến bằng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa liêm chính, có năng lực hành động, kiến tạo phát triển và chịu trách nhiệm trước nhân dân; đưa ra những quyết sách bảo vệ lợi ích quốc gia, mở rộng cơ hội phát triển cho các thế hệ mai sau.