TS. Nguyễn Đức Hiển: Không để doanh nghiệp Nhà nước 'giành việc' của doanh nghiệp nhỏ
Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, doanh nghiệp Nhà nước cần giữ vai trò dẫn dắt ở những lĩnh vực then chốt thay vì cạnh tranh trực tiếp với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Muốn đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, cần hình thành hệ sinh thái liên kết giữa doanh nghiệp Nhà nước, khu vực tư nhân và doanh nghiệp FDI.
Đây là quan điểm được TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, đưa ra tại Hội thảo "Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng" do Báo Tiền Phong tổ chức sáng 21/7.
Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị đã đặt ra nhiều tư duy mới đối với khu vực DNNN. Theo đó, doanh nghiệp Nhà nước không chỉ dừng lại ở việc sắp xếp, cơ cấu lại mà phải đổi mới quản trị để thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu của nền kinh tế.
Bên cạnh đó, Kết luận số 18 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV cũng yêu cầu rà soát toàn bộ DNNN và giao mục tiêu tăng trưởng cụ thể nhằm đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Theo ông Hiển, đến nay Chính phủ đã cơ bản hoàn thành các nhiệm vụ lớn liên quan đến sắp xếp khu vực DNNN. Nội dung còn lại là hoàn thiện bộ tiêu chí phân loại DNNN giai đoạn 2026-2030, làm căn cứ cho việc phân loại, cơ cấu lại, cổ phần hóa và thoái vốn trong thời gian tới.
Không để doanh nghiệp lớn "giành việc" của doanh nghiệp nhỏ
Một trong những vấn đề được TS. Nguyễn Đức Hiển đặc biệt nhấn mạnh là tình trạng thiếu liên kết giữa các khu vực doanh nghiệp.
Theo ông, doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chưa hình thành được mối liên kết đủ chặt chẽ với các tập đoàn Nhà nước cũng như khu vực doanh nghiệp FDI. Điều này khiến chuỗi giá trị trong nền kinh tế còn rời rạc và chưa phát huy được sức mạnh tổng hợp.
"Trong các nội dung Trung ương đang thảo luận, một yêu cầu rất quan trọng là phải tăng cường phân tầng và liên kết giữa các khu vực doanh nghiệp. Hiện nay doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa liên kết nhiều với doanh nghiệp Nhà nước lớn, đồng thời cũng chưa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI", ông Hiển cho biết.
Theo ông, việc phân định rõ vai trò của từng khu vực doanh nghiệp có ý nghĩa rất quan trọng.
"Phải tránh tình trạng doanh nghiệp Nhà nước lớn làm hết việc của doanh nghiệp vừa và nhỏ", TS. Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh.
Ông đề xuất cần hình thành các doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp đầu tàu, đóng vai trò kết nối và dẫn dắt, từ đó thúc đẩy sự liên kết giữa DNNN với khu vực tư nhân cũng như doanh nghiệp FDI.
DNNN chỉ nên đầu tư vào lĩnh vực tư nhân chưa làm được
Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, tái cơ cấu DNNN không nên chỉ được hiểu là sắp xếp lại doanh nghiệp, mà phải hướng tới cơ cấu lại và phân bổ lại nguồn lực để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn Nhà nước.
Trong quá trình này, cần xác định rõ những lĩnh vực mà DNNN phải giữ vai trò dẫn dắt, bao gồm hạ tầng chiến lược, công nghệ nền tảng, các ngành thiết yếu hoặc những lĩnh vực mà khu vực tư nhân chưa đủ năng lực đầu tư.
Đồng thời, cần tách bạch rõ giữa nhiệm vụ kinh doanh, nhiệm vụ chính trị và nhiệm vụ công ích, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp Nhà nước được trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong hoạt động đầu tư, kinh doanh nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát quyền lực hiệu quả.
Ông cũng lưu ý Nghị quyết 79 đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% DNNN áp dụng các chuẩn mực quản trị theo tiêu chuẩn của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).
Để thực hiện mục tiêu này, cần đổi mới cơ chế đánh giá hiệu quả hoạt động của DNNN, chuyển từ việc chỉ đánh giá dựa trên các chỉ tiêu tài chính hằng năm sang đánh giá tổng thể, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ và các lĩnh vực có mức độ rủi ro cao hơn.
Kinh nghiệm quốc tế: Chỉ giữ doanh nghiệp ở lĩnh vực thiết yếu
Cùng chia sẻ tại hội thảo, bà Đoàn Thị Kim Dung, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Tài chính, cho rằng Nhà nước chỉ nên nắm giữ doanh nghiệp ở những lĩnh vực thật sự cần thiết. Đối với các lĩnh vực còn lại, Nhà nước có thể sử dụng các công cụ điều tiết như đấu thầu hoặc hợp tác công tư (PPP).
Dẫn kinh nghiệm quốc tế, bà Dung cho biết Trung Quốc đang tập trung củng cố các DNNN chiến lược, phân loại rõ chức năng từng nhóm doanh nghiệp, phát triển các tập đoàn lớn và xử lý dứt điểm các doanh nghiệp nhỏ, yếu kém.
Trong khi đó, Singapore và Malaysia xây dựng mô hình quản lý vốn Nhà nước theo hướng chuyên nghiệp, đánh giá hiệu quả trên toàn bộ danh mục đầu tư thay vì từng doanh nghiệp riêng lẻ, đồng thời chuyên nghiệp hóa cơ quan đại diện chủ sở hữu.
Các quốc gia như New Zealand, Thụy Điển, Na Uy và Australia cũng tách bạch rõ nhiệm vụ công với mục tiêu kinh doanh, trao quyền chủ động lớn hơn cho hội đồng quản trị doanh nghiệp.
Theo bà Dung, Việt Nam cần xác định rõ mục tiêu sở hữu trước khi quyết định tỷ lệ vốn Nhà nước nắm giữ tại từng doanh nghiệp, tiếp tục tách chức năng quản lý Nhà nước với chức năng đại diện chủ sở hữu.
Bên cạnh đó, cần thực hiện đầy đủ việc kiểm toán, định giá tài sản trước khi thay đổi chủ sở hữu; duy trì kỷ luật tài chính nghiêm ngặt và không sáp nhập các doanh nghiệp yếu kém chỉ nhằm che giấu thua lỗ.
Đồng thời, các chính sách hỗ trợ người lao động và bảo đảm cung cấp dịch vụ công cần được thiết kế độc lập, thay vì phụ thuộc vào việc duy trì hoạt động của những doanh nghiệp không còn khả năng phục hồi.
