Từ nền tảng 2025 đến khát vọng tăng trưởng hai con số trong 2026: Kinh tế Việt Nam đứng trước cơ hội tạo 'nhịp thăng hoa thứ 2'

Năm 2025 khép lại với nhiều tín hiệu tăng trưởng tích cực, tạo nền tảng quan trọng cho giai đoạn phát triển tiếp theo của kinh tế Việt Nam. Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, việc duy trì tốc độ tăng trưởng cao cho thấy nội lực và khả năng thích ứng của nền kinh tế. Bước sang năm 2026, với mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, trọng tâm không chỉ là con số, mà còn là nâng cao chất lượng tăng trưởng và tái cơ cấu các động lực phát triển.

"Đầu tư hạ tầng mạnh dạn như hiện nay đang nâng tầm đất nước"

Bức tranh kinh tế năm 2025 hiện lên với nhiều điểm sáng rực rỡ khi GDP cả năm ước đạt khoảng 8%, đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia có tốc độ tăng trưởng cao nhất khu vực. Đặc biệt, kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu tiên vượt mốc 900 tỷ USD, tăng gần 17% so với năm trước, chính thức đưa Việt Nam gia nhập nhóm 20 nền kinh tế thương mại lớn nhất toàn cầu.

Những con số này cho thấy năng lực của Việt Nam trong việc ứng biến với các điều kiện khắc nghiệt của thị trường quốc tế. Trong talkshow "Kinh tế Việt Nam bước vào nhịp thăng hoa thứ 2 - Kỳ tích bứt phá lặp lại?" do VTC News thực hiện, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Thiên, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam đánh giá, thành tích này mang tính chất lượng hơn là thuần túy số lượng vì nó khẳng định Việt Nam có nội lực đủ mạnh để tạo đà tăng trưởng trong điều kiện khó khăn của kinh tế thế giới.

Tuy nhiên, đi sâu vào nội hàm của sự tăng trưởng, PGS.TS Trần Đình Thiên cũng thẳng thắn chỉ ra rằng dù số lượng tăng cao nhưng chất lượng tăng trưởng vẫn chưa có sự đột biến như mong đợi. Các yếu tố về cấu trúc sản phẩm hay năng suất lao động vẫn duy trì ở mức bình bình, chưa tạo ra những bước ngoặt mang tính cách mạng.

Dù vậy, ông cũng nhấn mạnh rằng năm 2025 là giai đoạn dốc sức để tạo lập các điều kiện cho sự đột biến trong tương lai. Đó là sự thay đổi hoàn toàn trong cách tiếp cận phát triển, chuyển dịch sang một kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình với việc xác định kinh tế tư nhân là động lực tăng trưởng quan trọng nhất. Việc chuẩn bị các khung khổ chính sách, hạ tầng số và nền kinh tế xanh trong năm qua chính là cách đặt vấn đề để truyền nhịp nền kinh tế sang một trạng thái chất lượng mới.

Một trong những động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng năm 2025 chính là sự thay đổi tư duy mạnh mẽ trong đầu tư hạ tầng phát triển. Việt Nam đã chuyển sang chiến lược đầu tư toàn tuyến, đồng bộ và hệ thống với tốc độ chưa từng có.

PGS.TS Trần Đình Thiên đánh giá rất cao cách tiếp cận này, khi mà hạ tầng giao thông và năng lượng không còn đi sau mà bắt đầu được đầu tư quyết liệt để thoát khỏi những điểm nghẽn cũ. Những dự án trọng điểm như sân bay Long Thành, cao tốc Bắc - Nam hay các cảng trung chuyển quốc tế không chỉ là những biểu tượng về tầm cỡ đất nước mà còn là minh chứng cho khả năng huy động nội lực cực kỳ lớn để đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.

Ông Thiên cho rằng, việc đầu tư hạ tầng mạnh dạn như hiện nay đang nâng tầm đất nước, giúp giảm bớt lãng phí và tạo ra sức hấp dẫn mới cho khu vực tư nhân Việt Nam.

Bên cạnh hạ tầng vật chất, hạ tầng năng lượng cũng được đặc biệt chú trọng với yêu cầu về quy mô lớn và tính chất "sạch" để đáp ứng nền kinh tế số và công nghiệp bán dẫn. Chính phủ đã thể hiện tinh thần cầu thị khi sẵn sàng điều chỉnh các quy hoạch, chính sách để đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường và hội nhập. PGS.TS Trần Đình Thiên nhận định rằng, nếu không tăng trưởng cao và bền vững, Việt Nam sẽ đối mặt với nguy cơ tụt hậu và rơi vào bẫy thu nhập trung bình. Vì vậy, những chiến dịch đầu tư hàng triệu tỷ đồng vào hạ tầng chính là một cuộc thử thách sức mạnh và trí tuệ của dân tộc để bứt phá khỏi những ràng buộc cũ.

Trong quan hệ thương mại quốc tế, năm 2025 chứng kiến sự khéo léo của Việt Nam trong mối quan hệ giữa hai đối tác lớn là Hoa Kỳ và Trung Quốc. Dù chịu ảnh hưởng từ xung đột thương mại Mỹ - Trung và các hàng rào thuế quan, Việt Nam vẫn giữ vững được uy tín thương mại và vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, PGS.TS Trần Đình Thiên cũng cảnh báo về nguy cơ lệ thuộc vào thị trường nhập khẩu đầu vào từ Trung Quốc và áp lực bảo hộ mạnh mẽ từ chính quyền Hoa Kỳ.

Ông cho rằng giải pháp căn cơ không chỉ là điều chỉnh chính sách ngắn hạn mà phải là một lộ trình 5-10 năm để tái cơ cấu kinh tế, tăng cường phần giá trị của Việt Nam trong chuỗi cung ứng. Nghệ thuật ở đây chính là sự cân bằng an toàn, không dồn quá nhiều vào một thị trường để tránh rủi ro khi có biến động bất thường.

Vai trò của khu vực kinh tế tư nhân được PGS.TS Trần Đình Thiên nhắc đến như một "chìa khóa" cho tương lai. Dù đã được công nhận là động lực quan trọng nhất, nhưng thực lực của doanh nghiệp tư nhân trong nước hiện vẫn còn rất yếu và đối mặt với nhiều khó khăn về thuế, đất đai và nhân lực. Có một nghịch lý là trong khi khu vực FDI chiếm phần lớn kim ngạch xuất khẩu nhờ tận dụng tốt các ưu đãi, thì doanh nghiệp nội địa lại đang bị "trói buộc" bởi nhiều cơ chế và chi phí giao dịch cao.

Ông Thiên nhấn mạnh rằng cần sớm tháo gỡ những "điểm nghẽn của điểm nghẽn" về thể chế để nâng tầm khu vực tư nhân, giúp họ vươn lên xứng đáng với sứ mệnh được giao, tạo ra một nền kinh tế vận hành thống nhất thay vì sự tách rời giữa nội lực và ngoại lực.

Việt Nam có thể tạo ra "nhịp thăng hoa thứ 2" nhờ nội lực của các tập đoàn tư nhân

Bước sang năm 2026, mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên mà Chính phủ đề ra được xem là một mục tiêu cao, song cũng mở ra yêu cầu và dư địa cho những nỗ lực bứt phá mạnh mẽ của nền kinh tế.

PGS.TS Trần Đình Thiên bày tỏ tin rằng Việt Nam có lợi thế của người đi sau và một dân tộc thông minh, sáng tạo, đã từng vượt qua nhiều thử thách lịch sử.

Để đạt được con số hai chữ số này, Việt Nam cần dựa vào trí tuệ sáng tạo và công nghệ cao thay vì khai thác tài nguyên sẵn có vốn đã cạn kiệt. Ông so sánh giai đoạn này với năm 1986 - thời điểm thừa nhận kinh tế tư nhân đã giúp nền kinh tế trỗi dậy từ bờ vực sụp đổ. Giờ đây, với việc ngày càng thúc đẩy các tập đoàn tư nhân tiên phong, các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra "nhịp thăng hoa thứ 2".

Để hiện thực hóa khát vọng này, ưu tiên hàng đầu trong năm 2026 vẫn phải là ổn định vĩ mô. PGS.TS Trần Đình Thiên lưu ý rằng nếu giá cả và thị trường bất ổn thì kinh tế tư nhân không thể phát triển.

Đồng thời, cần có sự điều chỉnh linh hoạt trong chính sách tiền tệ, không nên chỉ dựa vào việc bơm vốn quá nhiều mà phải kiểm soát dòng tiền, hướng vào sản xuất và các dự án có tính lan tỏa cao. Thay vì dồn gánh nặng lên hệ thống ngân hàng với vốn ngắn hạn đầy rủi ro, Việt Nam cần phát triển mạnh mẽ thị trường vốn dài hạn như trái phiếu doanh nghiệp và thị trường chứng khoán để bảo đảm tính bền vững của sự tăng trưởng.

Bên cạnh những con số GDP đặt ra, PGS.TS Trần Đình Thiên cũng nhắc nhở về sự cải thiện thực chất đời sống người dân. GDP bình quân đầu người tiến sát mốc 5.500 USD nhưng thu nhập thực tế có thể thấp hơn do phải trừ đi phần lợi nhuận của khu vực FDI và các tổn thất do thiên tai, dịch bệnh chưa được tính hết vào số liệu.

Ông cho rằng, cùng với việc theo đuổi các chỉ tiêu tăng trưởng, điều quan trọng là cần chú trọng bảo toàn và gia tăng giá trị tài sản thực của quốc gia và người dân trước những biến động của thị trường. Theo đó, tăng trưởng trong năm 2026 cần được đặt trên nền tảng phân bổ nguồn lực hợp lý hơn, qua đó củng cố năng lực tích lũy và sức chống chịu cho cả doanh nghiệp lẫn các hộ gia đình.

Khép lại những phân tích sâu sắc, PGS.TS Trần Đình Thiên gửi gắm niềm tin vào Đại hội XIV của Đảng diễn ra đầu năm 2026 - nơi những định hướng chính sách lớn sẽ được thực hiện hóa.

Ông cũng nhìn thấy cơ hội từ khí thế cạnh tranh của các địa phương, từ sự đồng kiến tạo giữa Nhà nước và tư nhân, và từ những không gian kinh tế mới như kinh tế số, kinh tế biển hay công nghiệp văn hóa. Dù thế giới còn nhiều "cơn gió ngược", nhưng với tư duy chính sách mới và sự dốc sức của toàn dân, Việt Nam đang đứng trước cơ hội bứt phá mạnh mẽ.

Năm 2026 được kỳ vọng chính là thời điểm để con tàu kinh tế Việt Nam cất cánh, biến những khát vọng thành hiện thực và khẳng định vị thế như một điểm sáng rực rỡ trên bản đồ kinh tế toàn cầu.