Ủy ban Thường vụ Quốc hội bàn sửa 4 luật kinh tế: Đề xuất bỏ Luật Thương mại, thu hẹp nhiều quy định của Luật Cạnh tranh

Đề xuất nghiên cứu bỏ Luật Thương mại

Thừa ủy quyền trình luật tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết dự thảo lần này tập trung sửa đổi nhiều quy định nhằm tháo gỡ vướng mắc trong hoạt động thương mại, đồng thời thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh doanh, đặc biệt trên nền tảng số.

Đáng chú ý, đối với Luật Thương mại, một trong những nội dung được sửa đổi là các quy định về hạn mức khuyến mại và mức giảm giá tối đa. Theo cơ quan soạn thảo, các quy định này cần được điều chỉnh phù hợp hơn với thực tiễn, nhất là khi doanh nghiệp ngày càng sử dụng nhiều hình thức khuyến mại mới như phiếu mua hàng, điểm thưởng, khuyến mại trên nền tảng số và các chương trình có yếu tố xuyên biên giới.

Một thay đổi đáng chú ý khác là đề xuất bãi bỏ cơ chế “tiền kiểm” đối với dịch vụ giám định thương mại, chuyển sang cơ chế “hậu kiểm”. Theo hướng này, thương nhân sẽ tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về hoạt động của mình, thay vì phải trải qua cơ chế kiểm soát trước như hiện nay.

Tuy nhiên, nội dung gây chú ý nhất tại phiên thảo luận lại đến từ đề xuất xem xét lại sự tồn tại của chính Luật Thương mại.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho rằng Bộ luật Dân sự hiện hành đã quy định tương đối đầy đủ về các quan hệ dân sự. Trong khi đó, quan hệ thương mại, về bản chất, cũng là một dạng quan hệ dân sự mang tính đặc thù.

Từ cách tiếp cận này, ông Phan Chí Hiếu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, xem xét phương án bỏ Luật Thương mại. Đây là đề xuất có tính chất lớn, bởi Luật Thương mại hiện là một trong những đạo luật quan trọng điều chỉnh hoạt động mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ và nhiều quan hệ thương mại của doanh nghiệp.

Thu hẹp phạm vi cấm trong Luật Cạnh tranh

Bên cạnh Luật Thương mại, dự thảo cũng đưa ra nhiều thay đổi đáng chú ý đối với Luật Cạnh tranh.

Theo Thứ trưởng Trương Thanh Hoài, dự thảo bổ sung theo hướng thu hẹp phạm vi các hành vi bị cấm. Những hành vi này chỉ bị cấm khi đáp ứng điều kiện là thực sự gây ra hoặc có khả năng gây thiệt hại ở mức độ “cao”, “đáng kể” đối với khách hàng, người tiêu dùng.

Cách tiếp cận này hướng tới việc tránh mở rộng quá mức phạm vi điều chỉnh của pháp luật cạnh tranh, qua đó tạo dư địa cho doanh nghiệp thực hiện các hoạt động kinh doanh hợp pháp mà không phải đối mặt với rủi ro pháp lý không cần thiết.

Đồng thời, dự thảo bổ sung các hành vi cạnh tranh không lành mạnh mới phát sinh trong môi trường kinh doanh trực tuyến. Đây là điểm đáng chú ý trong bối cảnh hoạt động thương mại điện tử, nền tảng số và kinh doanh xuyên biên giới ngày càng phát triển.

Tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu lưu ý dự thảo đang bỏ đi nhiều quy định và sử dụng phương thức dẫn chiếu sang các luật khác.

Theo ông, vấn đề đặt ra là một số luật được dẫn chiếu lại chưa có quy định tương ứng hoặc những quy định tương ứng đã được sửa đổi, bổ sung. Nếu không rà soát kỹ, việc thay đổi có thể tạo ra khoảng trống hoặc bất nhất trong hệ thống pháp luật.

FDI được bổ sung quyền xuất, nhập khẩu tại khu vực hải quan riêng

Đối với Luật Quản lý ngoại thương, dự thảo bổ sung quy định cụ thể về cơ chế tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa, đồng thời phân công, phân cấp thẩm quyền cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) và văn bản chấp thuận tự chứng nhận xuất xứ.

Một điểm đáng chú ý khác là bổ sung quy định về quyền xuất khẩu vào khu vực hải quan riêng và quyền nhập khẩu hàng hóa từ khu vực hải quan riêng đối với tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

Những thay đổi này được kỳ vọng góp phần đơn giản hóa thủ tục, làm rõ thẩm quyền quản lý và tạo thuận lợi hơn cho hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp.

Trong khi đó, với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, dự thảo tập trung hoàn thiện cơ chế bảo vệ thông tin của người tiêu dùng, đồng bộ với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Cùng với đó là đẩy mạnh phân cấp nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cho chính quyền địa phương, đặc biệt là UBND cấp xã.

Sẽ trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10

Đại diện cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi thống nhất về sự cần thiết sửa đổi các luật, song lưu ý phải đánh giá kỹ các nguồn lực và điều kiện bảo đảm thi hành.

Đặc biệt, khi chuyển từ cơ chế “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, yêu cầu về năng lực giám sát, kiểm tra và xử lý vi phạm sẽ tăng lên. Nếu cơ chế hậu kiểm không đủ mạnh, việc giảm kiểm soát trước có thể dẫn tới rủi ro trong thực thi.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị rà soát kỹ để không tạo khoảng trống pháp lý khi bãi bỏ các quy định về hợp đồng; đồng thời phải làm rõ cơ chế hậu kiểm thay thế đối với dịch vụ giám định thương mại sau khi bỏ cơ chế tiền kiểm.

Năng lực của chính quyền cấp xã trong việc thực hiện nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng được đặt ra. Việc phân cấp chỉ thực sự hiệu quả nếu đi kèm nhân lực, chuyên môn, nguồn lực và cơ chế phối hợp phù hợp.

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 4 luật kinh tế tại Kỳ họp thứ 2, dự kiến vào tháng 10/2026.