Vị Thiếu tướng hy sinh trên chiến trường Campuchia, được truy tặng danh hiệu Anh hùng, có con gái là nữ tướng thứ 5 của quân đội

Thiếu tướng Kim Tuấn tên thật là Nguyễn Công Tiến. Ông sinh ngày 2/7/1927, quê tại xã Phúc Lâm, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Sơn Bình (nay là xã Dân Hòa, TP. Hà Nội). Cuộc đời ông gắn liền với những năm tháng chiến đấu, chỉ huy trên nhiều chiến trường, góp phần vào sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc và thực hiện nhiệm vụ quốc tế cao cả.

Cống hiến trọn đời cho Tổ quốc và nhân dân

Là một thanh niên giàu lòng yêu nước, sớm giác ngộ cách mạng, năm 1945, khi còn là học sinh, ông tham gia phong trào Việt Minh. Một năm sau, ông nhập ngũ vào Trường Võ bị Trần Quốc Tuấn, khóa I (nay là Trường Sĩ quan Lục quân 1). Từ đây, ông mang tên Kim Tuấn.

Trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều cương vị chỉ huy, từ Trung đội, Đại đội đến Sư đoàn, Quân đoàn. Trên các chiến trường đồng bằng Liên khu 3, Trị - Thiên, Tây Nguyên, Sài Gòn - Gia Định, ông liên tục trực tiếp chiến đấu và chỉ huy chiến đấu, lập nhiều chiến công, góp phần vào thắng lợi của Đại thắng mùa Xuân 1975.

Cuối năm 1978, sau 30 năm trực tiếp chiến đấu và chỉ huy trên nhiều mặt trận, Thiếu tướng Kim Tuấn được cấp trên điều động về Bộ Tổng Tham mưu nhận công tác mới. Sau khi hoàn tất việc bàn giao, ông trở về TP. HCM để chuẩn bị ra Bắc.

Tuy nhiên, trong thời điểm tình hình biên giới Tây Nam diễn biến ngày càng căng thẳng, phức tạp, với kinh nghiệm và năng lực chỉ huy được tích lũy qua nhiều chiến trường, ông được cấp trên yêu cầu quay lại nắm Quân đoàn. Nghiêm chỉnh chấp hành mệnh lệnh, Thiếu tướng Kim Tuấn lập tức nhận nhiệm vụ.

Trong Chiến dịch Biên giới Tây Nam, Quân đoàn 3 dưới sự chỉ huy của Tư lệnh - Thiếu tướng Kim Tuấn và Tham mưu trưởng Nguyễn Quốc Thước là một trong những Quân đoàn chủ lực của quân tình nguyện Việt Nam, tham gia chiến đấu, góp phần giải phóng Campuchia và tiêu diệt tập đoàn Pol Pot.

Từ ngày 7/1 đến 17/1/1979, Quân đoàn 3 thực hiện cuộc hành quân thần tốc qua các tỉnh Kong Pong Cham, Phnom Penh, Kong Pong Thom, Xiêm Riệp, Bat Tan Bang và Pousat, giải phóng 3/7 quân khu của Pol Pot ở khu vực Đông, Tây Bắc và Tây Campuchia, chiếm phần lớn diện tích Campuchia. Trung bình mỗi ngày, toàn Quân đoàn hành quân khoảng 100km, vừa tiến quân vừa chiến đấu, đánh địch đến đâu tiếp tục hành quân đến đó.

Giữa tháng 3/1979, Bộ Chỉ huy Quân đoàn 3 đóng tại khu vực Bat Tan Bang quyết định tổ chức chiến dịch truy quét vào hang ổ cuối cùng của Pol Pot tại vùng Săm Lop - Ta Sanh thuộc dãy núi Kravanh, giáp biên giới Thái Lan. Thiếu tướng Kim Tuấn quyết định từ Bat Tan Bang trở về Xiêm Riệp để giao nhiệm vụ cho các sư đoàn đóng tại đây phối hợp tổ chức chiến dịch cuối cùng.

Ban đầu, tướng Kim Tuấn được đề nghị di chuyển bằng trực thăng nhưng ông quyết định đi đường bộ với lý do muốn tham khảo địa hình trước khi cho các sư đoàn hành quân. Trên đường đi, đoàn xe bị quân Pol Pot tập kích. Chiếc xe chở Thiếu tướng Kim Tuấn trúng một quả B40.

Tư lệnh Kim Tuấn bị chấn thương nặng vùng cột sống. Các bác sĩ giỏi nhất được điều đến và tiến hành phẫu thuật cấp cứu cho ông trong lúc chờ máy bay đưa về TP. HCM. Tuy nhiên, do vết thương quá nặng và điều kiện cấp cứu khó khăn, vị tướng đã trút hơi thở cuối cùng trên chiếc trực thăng UH trên đường trở về TP. HCM vào ngày 17/3/1979.

Theo Báo Quân đội Nhân dân, trong phút lâm chung của Thiếu tướng Kim Tuấn có đồng chí Khiếu Anh Lân (sau này là Trung tướng) cùng một số đồng đội bên cạnh. Kể lại với đồng đội về những giây phút cuối cùng của vị Tư lệnh, Trung tướng Khiếu Anh Lân vẫn nghẹn ngào, xúc động: “Trên chiếc trực thăng UH, anh Tuấn tỉnh lại. Mình đã mừng, anh choàng tay ôm mình, giọng thều thào: Anh em mình có ai việc gì không? Mình giấu biệt chuyện cậu Hoa, cậu Quân hy sinh và trả lời: Không ai việc gì đâu, anh cứ yên tâm điều trị”.

Rồi ông nói trong cơn thở gấp: 'Lần này, có về Hà Nội gắng rẽ qua chỗ bà ấy nhà mình. Nói với bà ấy dạy dỗ các con thành người, xin lỗi bà ấy và các cháu hộ mình. Cho mình… vĩnh… biệt'…. Một vị tướng, một vị Tư lệnh quân đoàn lương tâm trong sạch, trước khi chết còn lo cho đồng đội, vợ con, lo tiết kiệm cho quân đội, cho nhân dân từ lít xăng dầu…”.

Ông ra đi khi công việc còn dang dở, để lại mất mát lớn đối với Đảng, Nhà nước và quân đội cùng niềm tiếc thương đối với đồng đội và gia đình. Trong lời giới thiệu cuốn sách “Chân dung vị tướng, anh hùng, liệt sĩ Kim Tuấn”, Đại tướng Phùng Quang Thanh, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã viết: “Cuộc đời chiến đấu của đồng chí là tấm gương cao đẹp về sự cống hiến hy sinh cho sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và nhân dân, cho sự nghiệp xây dựng chiến đấu và chiến thắng của lực lượng vũ trang nhân dân ta”.

Tướng Kim Tuấn là vị chỉ huy cấp cao nhất của quân tình nguyện Việt Nam hy sinh tại chiến trường Campuchia. Trước khi mất, ông nhận toàn bộ trách nhiệm về vụ tấn công để văn phòng Quân đoàn không bị truy cứu trách nhiệm. Đây là nguyện vọng cuối cùng của vị Tư lệnh Quân đoàn 3.

Với những thành tích trong công cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, Thiếu tướng Kim Tuấn được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân năm 1979. Ông trở thành chỉ huy đầu tiên của quân tình nguyện Việt Nam được phong Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân.

Là người chỉ huy chu đáo, người chồng, người cha mẫu mực

Trong thời gian công tác, Thiếu tướng Kim Tuấn được đồng đội biết đến là người chỉ huy quan tâm đến đời sống chiến sĩ, đồng thời luôn giữ lối sống giản dị, nghĩa tình.

Nhiều đồng đội từng công tác với ông tại Sư đoàn 320 kể rằng ông thường xuyên đôn đốc, nhắc nhở cán bộ hậu cần, quân y chăm lo bữa ăn và cấp thuốc phòng sốt rét cho bộ đội. Khi xuống thăm đơn vị, ông dùng bữa cùng anh em, không phân biệt cấp trên, cấp dưới và luôn giữ nếp sinh hoạt “đồng cam cộng khổ” với bộ đội.

Không chỉ quan tâm đến đồng đội, trong gia đình, Tư lệnh Kim Tuấn cũng là người giàu tình cảm. Bà Nguyễn Thị Thanh Hà, con gái lớn của Tướng Kim Tuấn, từng xúc động kể lại với phóng viên Báo Quân đội Nhân dân những kỷ niệm về người cha: “Khi về Hà Nội công tác, bố đều tranh thủ thời gian về thăm ông bà nội và các con. Ông thường về đến nhà vào lúc nửa đêm, được 1-2 tiếng lại đi ngay. Chúng tôi chưa kịp hết ngái ngủ thì đã đến giờ tạm biệt.

Lần nào được nghỉ lâu hơn, bố quan tâm, giúp mẹ và chúng tôi những việc cụ thể, thiết thực. Việc đầu tiên là sửa xe đạp. Tôi nhớ hồi ấy nhà có 2 xe đạp, 1 cái mẹ tôi dùng để đi làm, 1 cái cho hai chị em chúng tôi đi học. Biết đó là những phương tiện rất cần thiết, không có thì rất khó khăn, thế nên lần nào về cũng mang xe ra sửa, lau dầu...”

Các con của Thiếu tướng Kim Tuấn sau này đều giỏi giang và thành đạt. Người con gái đầu lòng của ông từng giữ cương vị Chính ủy Viện Y học cổ truyền Quân đội, nguyên Trưởng ban Phụ nữ Quân đội và là vị nữ tướng thứ 5 của QĐND Việt Nam. Người con trai út của Thiếu tướng Kim Tuấn là Đại tá Nguyễn Công Hiệu từng công tác tại Tổng cục II, Bộ Quốc phòng.

Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

- Tư lệnh Kim Tuấn can trường và nhân nghĩa - Báo Quân đội Nhân dân

- Kỷ niệm 70 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ: Vị tướng dũng cảm, nghĩa tình - Báo Quân đội Nhân dân cuối tuần

- Ai là tướng quân đội trẻ ở tuổi 40 - Báo Tiền Phong

- Vị tướng của chiến trường - Ban Phụ nữ Quân đội