William O’Neil và bộ lọc CAN SLIM: Mùa thử lửa của những cổ phiếu đã tăng mạnh

William J. O’Neil là nhà đầu tư tăng trưởng người Mỹ nổi tiếng, nhà sáng lập Investor’s Business Daily và là người phát triển phương pháp CAN SLIM, hệ thống chọn cổ phiếu dựa trên tăng trưởng lợi nhuận, sức mạnh giá, dòng tiền tổ chức và xu hướng chung của thị trường.

Trong cuốn sách How to Make Money in Stocks, O’Neil nhấn mạnh một nguyên tắc kinh điển: thành công lớn trên thị trường chứng khoán gắn liền với khả năng giữ mức thua lỗ nhỏ khi nhận định sai. Tinh thần này xuyên suốt phương pháp của ông, đặt kỷ luật kiểm soát rủi ro bên cạnh năng lực tìm kiếm cổ phiếu tăng trưởng.

Đặt trong bối cảnh chứng khoán Việt Nam hiện nay, CAN SLIM trở thành một khung tham chiếu đáng chú ý. VN-Index nhiều lần vận động trong vùng 1.850–1.900 điểm, thanh khoản chưa bứt phá rõ rệt, khối ngoại áp đảo bán ròng và dòng tiền trong nước phân hóa sâu sắc. Trong tháng 5, VN-Index đóng cửa tại 1.863,49 điểm, tăng 0,51% so với cuối tháng trước. Nhà đầu tư nước ngoài bán ròng 19.356,6 tỷ đồng, riêng khớp lệnh bán ròng đạt 16.319,1 tỷ đồng.

Sang đầu tháng 7, trạng thái giằng co vẫn hiện diện. Một số công ty chứng khoán cho rằng xu hướng hồi phục chưa bị phá vỡ, nhưng thị trường vẫn thiếu chất xúc tác để bứt phá lên vùng đỉnh cũ. Phiên 3/7, khối ngoại tiếp tục bán ròng khoảng 783 tỷ đồng trên toàn thị trường, trong khi nhóm chứng khoán vẫn ghi nhận lực mua chủ động ở một số mã riêng lẻ.

Bức tranh này cho thấy thị trường đang ở trạng thái chọn lọc cao. Một số nhóm cổ phiếu hút tiền nhờ câu chuyện riêng, trong khi mặt bằng chung chưa lan tỏa rộng. Trọng tâm của giai đoạn này nằm ở chất lượng của từng nhịp tăng, từ lợi nhuận, nền giá, thanh khoản đến sự tham gia của dòng tiền lớn.

Với O’Neil, một cổ phiếu hấp dẫn phải gắn liền với tăng trưởng lợi nhuận thực chất, sức mạnh giá nổi bật, nền tích lũy chặt chẽ, thanh khoản xác nhận, có dòng tiền tổ chức tham gia và được xu hướng thị trường ủng hộ. Tại Việt Nam, các tiêu chí này đang đặt cạnh ba điểm nóng: mùa lợi nhuận quý II, câu chuyện nâng hạng và sự phân hóa dòng tiền ở các nhóm cổ phiếu dẫn dắt.

Mùa báo cáo quý II là điểm kiểm chứng đầu tiên. Trong CAN SLIM, chữ C (Current Quarterly Earnings) gắn với tăng trưởng lợi nhuận hiện tại, còn chữ A (Annual Earnings Growth) phản ánh tăng trưởng lợi nhuận hằng năm. Với các cổ phiếu đã tăng mạnh trước mùa công bố kết quả kinh doanh, dữ liệu về doanh thu, lợi nhuận và lãi trên mỗi cổ phiếu (EPS) là cơ sở quan trọng để đối chiếu với kỳ vọng của thị trường.

MBS Research dự báo lợi nhuận toàn thị trường quý II có thể tăng khoảng 15% so với cùng kỳ. Một số nhóm ngành được kỳ vọng tăng trưởng vượt trội, bao gồm vận tải tăng 65%, bất động sản khu công nghiệp tăng 58%, bán lẻ tăng 34% và dầu khí tăng 28%. SSI Research cũng đưa ra bức tranh tích cực khi ước tính lợi nhuận quý II của 48 doanh nghiệp niêm yết trong danh mục theo dõi có thể tăng khoảng 20%, trong đó hơn ba phần tư số doanh nghiệp ghi nhận tăng trưởng.

Các dự báo này tạo ra mặt bằng kỳ vọng tích cực, song độ phân hóa mới là điểm đáng chú ý. Một số doanh nghiệp có thể ghi nhận mức tăng trưởng đột biến nhờ nền so sánh thấp, hoàn nhập dự phòng, khoản thu tài chính hoặc thu nhập một lần. Các yếu tố này chỉ hỗ trợ lợi nhuận ngắn hạn. Trong khi đó, những doanh nghiệp có doanh thu, lợi nhuận và EPS cùng cải thiện đồng bộ theo xu hướng ngành thường sở hữu nền tảng rõ ràng và bền vững hơn.

Mùa lợi nhuận quý II vì thế trở thành bộ lọc tự nhiên. Cổ phiếu tăng trước bằng kỳ vọng sẽ được đối chiếu với số liệu thực tế, và những mã có lợi nhuận tăng trưởng tương xứng với diễn biến giá thường thu hút dòng tiền thông minh.

Bên cạnh lợi nhuận, nâng hạng thị trường là chất xúc tác lớn trong nửa cuối năm 2026. Trong CAN SLIM, chữ N (New) đại diện cho yếu tố mới, có thể đến từ cơ chế giao dịch mới, hoạt động IPO, tăng vốn, sản phẩm tài chính mới, thay đổi giới hạn sở hữu nước ngoài (room ngoại) hoặc khả năng lọt vào các rổ chỉ số quốc tế.

FTSE Russell đã xác nhận việc đưa Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp, có hiệu lực từ phiên mở cửa ngày 21/9/2026 nhờ những tiến triển trong việc cho phép tiếp cận mô hình môi giới toàn cầu. FTSE Russell cho biết Việt Nam sẽ được thêm vào các chỉ số cổ phiếu toàn cầu từ ngày 21/9, theo lộ trình kéo dài sang năm 2027, mở ra cơ hội cho các quỹ thụ động (ETF) giải ngân.

Thông tin nâng hạng tạo kỳ vọng lớn cho nhóm vốn hóa lớn, các cổ phiếu còn dư địa sở hữu nước ngoài, nhóm có thanh khoản cao và ngành công ty chứng khoán. Trong tinh thần CAN SLIM, chất xúc tác chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm dòng tiền thực, cơ sở nhà đầu tư mở rộng, định giá thay đổi và triển vọng lợi nhuận cải thiện. Nhóm công ty chứng khoán là một trong những điểm nhấn được quan tâm nhất nhờ sự nhạy bén với thanh khoản, hoạt động cho vay ký quỹ (margin), câu chuyện nâng hạng và chu kỳ tăng vốn.

Dù vậy, mức độ dẫn dắt trong nội bộ nhóm chứng khoán vẫn phân hóa mạnh. Trong CAN SLIM, chữ L (Leader or Laggard) đại diện cho cổ phiếu dẫn dắt, còn chữ S (Supply and Demand) phản ánh cung cầu cổ phiếu. Một cổ phiếu dẫn dắt thực sự phải thể hiện qua nền giá chặt chẽ, thanh khoản tốt, triển vọng lợi nhuận rõ ràng và khả năng giữ nhịp khi thị trường chung rung lắc, thay vì chỉ qua mức tăng giá ngắn hạn vài phiên.

Cung cầu cổ phiếu cũng là biến số đáng chú ý tại Việt Nam, chịu tác động từ tỷ lệ tự do chuyển nhượng (free-float), room ngoại, kế hoạch phát hành thêm, cổ phiếu ESOP, tăng vốn và giao dịch của cổ đông lớn. Một doanh nghiệp có lợi nhuận tốt nhưng lượng cổ phiếu lưu hành quá lớn hoặc áp lực pha loãng cao có thể khiến giá vận động nặng nề hơn. Ngược lại, những cổ phiếu cô đặc dễ biến động mạnh mẽ hơn khi lực cầu tập trung.

Dòng tiền tổ chức là một mảnh ghép quan trọng khác. Chữ I (Institutional Sponsorship) đại diện cho sự bảo trợ của nhà đầu tư tổ chức. Bức tranh hiện tại phức tạp hơn khi khối ngoại duy trì đà bán ròng, còn thị trường chứng kiến vai trò điều tiết quan trọng của dòng tiền trong nước, từ khối tự doanh, các tổ chức nội cho đến nhóm nhà đầu tư cá nhân quy mô lớn.

Dòng tiền nội đang hấp thụ tốt áp lực bán từ khối ngoại, nhưng độ bền bỉ vẫn là biến số cần theo dõi. Cổ phiếu vượt đỉnh với sự tham gia hạn chế của dòng tiền lớn thường tạo ra tín hiệu bứt phá kém chắc chắn. Ngược lại, cổ phiếu có tăng trưởng lợi nhuận vững chắc, nền giá chặt và được các tổ chức nội tích lũy đều đặn thường sở hữu bệ đỡ tốt hơn để dẫn dắt.

Xu hướng chung của thị trường, tương ứng với chữ M (Market Direction) trong CAN SLIM, vẫn là biến số nền tảng quyết định. Với việc VN-Index vận động dưới vùng 1.900 điểm, thị trường chưa phát đi tín hiệu tiêu cực rõ rệt nhưng cũng chưa xác nhận một pha bứt phá đồng thuận đủ rộng khi thanh khoản chưa đột biến và khối ngoại còn bán ròng.

Dù vậy, sự phân hóa mang tính chọn lọc hơn là tiêu cực. Trong nhiều chu kỳ, các cổ phiếu dẫn dắt xuất sắc vẫn có thể vận động tích cực hơn hẳn chỉ số chung nhờ mức độ cải thiện lợi nhuận thực tế, khả năng vượt nền giá với khối lượng thuyết phục và sự duy trì vững vàng của dòng tiền lớn.

Thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn này đang xoay quanh nhiều lớp kiểm chứng phía sau mốc 1.900 điểm. Lợi nhuận quý II, kỳ vọng nâng hạng FTSE và sự bền vững của dòng tiền ở nhóm dẫn dắt sẽ tiếp tục định hình mức độ phân hóa. Trong bối cảnh đó, CAN SLIM đóng vai trò như một khung phân tích đa chiều hữu hiệu, đặt lợi nhuận, nền giá, thanh khoản, cung cầu, dòng tiền tổ chức và xu hướng thị trường vào cùng một bức tranh toàn cảnh.