Bắc Kinh bất ngờ truy thu thuế từ nhiều thập kỷ trước, giới siêu giàu Trung Quốc ‘sốc nặng’

Trung Quốc mở chiến dịch truy thu thuế toàn cầu đối với các tài sản từ nhiều thập kỷ trước

Các quỹ tín thác hải ngoại từ lâu đã được giới siêu giàu Trung Quốc sử dụng để cất giấu hàng trăm tỷ USD bên ngoài lãnh thổ, tận dụng chính sách thuế chưa được quy định rõ ràng. Tuy nhiên, động thái mới của Bắc Kinh nhằm đánh thuế các quỹ này đã khiến giới siêu giàu phải đổ xô tìm kiếm luật sư và xoay xở tiền mặt.

Vào ngày 24/7, Bộ Tài chính và cơ quan thuế Trung Quốc ban hành các quy định rõ ràng nhất từ trước đến nay về cách thức đánh thuế loại hình này. Giờ đây, khoản thuế 20% sẽ được thu ở hầu hết mọi giai đoạn của quỹ tín thác, từ khi thành lập, phân phối lợi nhuận cho đến khi chấm dứt. Trước ngày 22/10/2026, tức còn khoảng 90 ngày nữa, các gia đình phải kê khai và nộp các khoản thuế còn nợ đối với tài sản được chuyển vào các quỹ tín thác này. Việc kê khai chậm hoặc không nộp thuế có thể bị phạt tiền.

Cuộc đếm ngược này đã châm ngòi cho một đợt xoay xở gấp rút tại Hồng Kông và Singapore - những điểm đến phổ biến của các gia đình gốc Trung Quốc.

“Nhiều khách hàng, bên quản lý tín thác và cố vấn vẫn còn trong trạng thái sốc”, ông Clifford Ng, luật sư điều hành tại công ty luật Zhong Lun (Hồng Kông) cho biết.

Trong khi đó, ông Kia Meng Loh, Giám đốc vận hành kiêm luật sư cấp cao tại công ty luật Dentons Rodyk (Singapore), cho biết liên tục nhận được cuộc gọi từ các gia đình giàu có, ngân hàng tư nhân, công ty tín thác và các hãng bảo hiểm. Mọi người muốn biết liệu họ có bị ảnh hưởng bởi quy định mới hay không, số tiền thuế phải nộp là bao nhiêu và làm thế nào để thanh toán trước khi hết thời gian ân hạn. Ông nói thêm rằng một số người đã bắt đầu cân nhắc xem nên bán tài sản nào.

“Đây là bước ngoặt đối với ngành quản lý tài sản tư nhân liên quan đến Trung Quốc”, ông Loh nhấn mạnh.

Đối với một ngành công nghiệp được xây dựng dựa trên nguồn tiền Trung Quốc suốt nhiều thập kỷ qua, tổng số tiền có thể bị ảnh hưởng là rất lớn. Riêng tại Hồng Kông, tài sản được giữ dưới hình thức tín thác đã đạt 5,2 nghìn tỷ đô la Hồng Kông (667 tỷ USD) vào năm 2023, trong đó 55% khoản đầu tư cốt lõi nằm ở Trung Quốc đại lục và Hồng Kông, theo báo cáo của KPMG và Hiệp hội Tín thác Hồng Kông - đơn vị gọi đại lục là động lực tăng trưởng quan trọng nhất của ngành này.

Singapore, cùng với Quần đảo Virgin thuộc Anh (BVI) và Quần đảo Cayman, cũng là trung tâm pháp lý ưa thích của các gia đình giàu có Trung Quốc. Báo cáo công bố năm 2025 của KPMG cho thấy một số khách hàng nhận thấy rủi ro chính trị ở Singapore thấp hơn ở Hồng Kông.

“Sở dĩ chủ sở hữu tài sản từ nhiều quốc gia chọn Singapore là vì nhiều lý do, bao gồm tiêu chuẩn quản lý cao, tinh thần thượng tôn pháp luật mạnh mẽ và hệ sinh thái toàn diện gồm các đơn vị quản lý tài sản và dịch vụ chuyên nghiệp”, người mạn đàm của Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) chia sẻ với hãng tin CNBC.

Cục Dịch vụ Tài chính và Kho bạc Hồng Kông cho biết chính quyền sẽ tiếp tục củng cố vị thế của thành phố như một trung tâm quản lý tài sản và tài chính quốc tế thông qua các ưu đãi thuế và chính sách thu hút thêm vốn cùng các văn phòng quản lý tài sản gia đình.

Sự thay đổi về thuế diễn ra trong bối cảnh Chính phủ Trung Quốc đang tìm kiếm các nguồn thu ngân sách mới. Doanh thu từ bán đất - từng là nguồn đóng góp chính cho ngân sách - đã sụt giảm nghiêm trọng trong đợt suy thoái kinh tế diện rộng. Khối tài sản khổng lồ ở nước ngoài của công dân trở thành một mục tiêu đầy hấp dẫn.

Các cục thuế địa phương tại Thượng Hải, Thâm Quyến và Giang Tô đã bắt đầu thanh tra các quỹ tín thác hải ngoại và áp thuế 20% trong một số trường hợp nhất định ngay cả trước khi quy định cấp quốc gia được ban hành. Doanh thu từ thuế thu nhập cá nhân đã tăng 13,1% trong nửa đầu năm 2026, ngay cả khi doanh số bán lẻ hầu như không tăng trưởng.

Giới chức Trung Quốc cũng có thắt chặt kiểm soát các dòng vốn chảy ra nước ngoài, bao gồm việc cấm 3 công ty môi giới trực tuyến xuyên biên giới hoạt động tại quốc gia này vào đầu năm nay.

Video quy định mới của Bắc Kinh đánh thuế các quỹ tín thác ở nước ngoài nhắm vào những người Trung Quốc giàu có - Nguồn clip: NTD News

Cuộc săn lùng tiền mặt

Giới siêu giàu đang gọi điện cho các luật sư để xác định mức độ ảnh hưởng và chốt số tiền thuế phải nộp. Tuy nhiên, họ phải đối mặt với vô vàn thách thức.

Theo ông Richard Grasby, luật sư điều hành tại công ty luật hải ngoại Appleby ở Hồng Kông, số tiền chịu thuế gửi lên cơ quan chức năng Trung Quốc sẽ phải khớp với dữ liệu mà các Chính phủ nước ngoài đã chia sẻ với Bắc Kinh theo Tiêu chuẩn Báo cáo Chung (CRS) - cơ chế trao đổi thông tin thuế toàn cầu có hiệu lực từ năm 2018.

Một số tài sản có thể rất khó định giá. Tài sản bên trong các quỹ tín thác này thường bị khóa dưới dạng cổ phần công ty đang hoạt động, cổ phần pre-IPO, bất động sản và các tài sản thanh khoản kém khác. Hồ sơ ngân hàng hay lịch sử giao dịch trong quá khứ cũng có thể bị thất lạc hoặc không còn đầy đủ.

Hơn nữa, “việc rút tiền từ chính quỹ tín thác để trả tiền thuế có thể làm phát sinh thêm nghĩa vụ thuế”, ông Grasby cho biết.

Tuy nhiên, đối với nhiều người nắm giữ tín thác, việc phải bán bớt tài sản để nộp các khoản thuế mới là kịch bản rất dễ xảy ra.

“Tìm tiền mặt đóng thuế có khi còn phức tạp hơn cả tính toán ra số thuế”, ông Loh từ Dentons Rodyk cho biết. Khách hàng của ông đang cân nhắc giữa phân phối cổ tức, bán tài sản, vay tài chính hoặc xin trả góp.

“Hầu hết họ đều nói sẽ thanh lý một phần danh mục đầu tư để nộp thuế”, ông Ryan Lin, Giám đốc công ty luật Bayfront Law tại Singapore - đơn vị tư vấn cho nhiều gia đình giàu có Trung Quốc chia sẻ. Ông nói thêm rằng các cổ phiếu niêm yết tại Hồng Kông và cổ phiếu A-share đại lục nhiều khả năng sẽ chịu ảnh hưởng nặng nhất vì chúng là tài sản có tính thanh khoản cao nhất.

Rủi ro cho thị trường chứng khoán

Một nhóm tài sản rõ ràng có thể chịu tác động: Cổ phiếu Hồng Kông, nơi sáng lập viên của một số công ty đại lục đang gửi gắm cổ phần của họ vào các quỹ tín thác, theo nhà kinh tế Xiangrong Yu của Citigroup.

“Cửa sổ 90 ngày có thể dẫn đến “các đợt cắt giảm cổ phần bắt buộc hoặc chủ động” để phục vụ cho việc tuân thủ”, ông Yu đánh giá.

Tuy nhiên, một số chuyên gia khác cho rằng áp lực sẽ ở mức tương đối hạn chế. Edith Qian, chiến lược gia cổ phiếu Hồng Kông và Trung Quốc tại CGS International lưu ý rằng hầu hết các doanh nghiệp vốn hóa lớn đã niêm yết từ rất lâu trước mốc truy thu (năm 2023). Dominic Chiu, chuyên gia phân tích cấp cao tại Eurasia Group dự đoán áp lực bán ra chỉ mang tính “cục bộ, nhất thời chứ không phải một cú sụt giảm thị trường kéo dài”.

Ngoài ra, trong một số kịch bản nhất định, người nộp thuế có thể xin cơ quan thuế địa phương cho phép trả góp khoản tiền này trong vòng 5 năm, theo thông báo chính sách của Bắc Kinh vào tháng trước.

Cho đến nay, chưa có dấu hiệu của một đợt tháo chạy hàng loạt, bởi vì việc hủy bỏ tín thác sẽ ngay lập tức làm phát sinh chính khoản thuế mà các gia đình đang tìm cách quản lý. Bên cạnh đó, mức thuế cố định 20% của Trung Quốc vẫn thấp hơn nhiều so với mức thuế liên bang tối đa 37% của Mỹ áp dụng cho thu nhập toàn cầu của công dân nước này.

Các cá nhân có quốc tịch hoặc thường trú nhân nước ngoài cũng sẽ khó thoát, giới luật sư nhận định, bởi họ vẫn có thể bị tính là cư dân chịu thuế Trung Quốc nếu các lợi ích kinh tế cốt lõi vẫn ở Trung Quốc - tương tự như chính sách thuế kéo dài nhiều năm của Mỹ đối với công dân của họ dù sống ở đâu.

“Một cuốn hộ chiếu thứ hai không phải là một kế hoạch né thuế,” ông Loh khẳng định.

Các quỹ tín thác hải ngoại vẫn có thể đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tài sản, duy trì gia sản và quy hoạch thừa kế gia đình, nhưng chúng không còn là công cụ tối ưu hóa thuế hiệu quả nữa, ông Michael Olesnicky, cố vấn cấp cao tại Baker McKenzie kết luận.

Một điều dường như chắc chắn là bất kỳ công dân Trung Quốc nào sở hữu loại tài khoản này cần phải chú ý đến nghĩa vụ của mình càng sớm càng tốt để tránh vi phạm các quy định mới.