'Căng thẳng' trước giờ G: Chủ tịch Fed sẽ đối đầu với ông Trump?

Khi Kevin Warsh tuyên thệ nhậm chức tại một buổi lễ ở Nhà Trắng hồi tháng 5, Tổng thống Donald Trump đã dành những lời có cánh cho Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) do chính ông lựa chọn, đồng thời khuyến khích ông “hoàn toàn độc lập”.

“Cứ làm theo cách của ông”, Tổng thống Trump nói.

Sự tự do mà Tổng thống dành cho Chủ tịch Warsh sẽ được thử thách trong tuần này, khi Fed chịu sức ép ngày càng lớn phải tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát vẫn ở mức cao.

Báo cáo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) công bố hôm thứ Sáu (11/9) cho thấy lạm phát lõi trong tháng 8 tăng nhanh hơn dự kiến, đẩy kỳ vọng của giới đầu tư về khả năng Fed tăng lãi suất tại cuộc họp ngày 15-16/9 lên trên 85%, theo thị trường hợp đồng tương lai.

Điều này đặt Warsh vào thế đối đầu với một Tổng thống liên tục gây sức ép yêu cầu Ngân hàng Trung ương hạ lãi suất. Gần đây, ông Trump đe dọa sẽ leo thang các cuộc chiến thương mại nếu chính sách tiền tệ không được nới lỏng. Hôm Chủ nhật (13/9), ông một lần nữa lập luận rằng chi phí đi vay của Mỹ nên ở mức thấp nhất thế giới.

Khi được hỏi liệu ông có kỳ vọng Fed tăng lãi suất tại cuộc họp sắp tới hay không, ông Trump trả lời: “Tôi không biết”.

Áp lực nới lỏng chính sách càng gia tăng bởi những căng thẳng chính trị bên trong Nhà Trắng. Khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần, các cuộc thăm dò cho thấy cử tri ngày càng bất mãn với chi phí sinh hoạt tăng cao.

Việc hạ lãi suất - ngay cả khi phải mất vài tháng mới tác động rõ rệt đến tiền trả khoản vay thế chấp hoặc hóa đơn thẻ tín dụng - có thể giúp ông Trump có thêm cơ sở để phát đi tín hiệu rằng tình hình kinh tế sẽ sớm cải thiện, đồng thời chuyển hướng trách nhiệm khỏi chính quyền.

Động lực này khiến Chủ tịch Warsh rơi vào thế kẹt về mặt thể chế, chỉ vài tuần trước khi cử tri đi bỏ phiếu.

“Thực sự họ đang rơi vào một tình huống không có lựa chọn nào tốt: Hoặc phải hứng chịu cơn thịnh nộ của Tổng thống, hoặc làm suy giảm uy tín của Fed trên thị trường, kéo theo những hậu quả có thể nghiêm trọng hơn đối với lạm phát trong tương lai”, Maurice Obstfeld, chuyên gia cấp cao tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson và cựu kinh tế trưởng Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nhận định.

“Tôi không nghĩ ông Warsh muốn bị ghi nhớ là vị Chủ tịch Fed đã khuất phục trước sức ép của chính quyền vào thời điểm nhiệm vụ của Fed đang bị đe dọa”, ông bổ sung.

Sau báo cáo lạm phát mới nhất, một quan chức Nhà Trắng đã đưa ra những tín hiệu không hoàn toàn nhất quán về cách Tổng thống có thể phản ứng nếu Fed tăng lãi suất.

Hôm thứ Sáu, Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Kevin Hassett nói rằng ông Trump vẫn muốn lãi suất giảm và nếu Fed tăng lãi suất, “Tổng thống sẽ có điều để nói về chuyện đó”.

Đến Chủ nhật, Hassett đã phần nào giảm nhẹ tuyên bố này. “Nếu đó là một đợt tăng lãi suất, thì Tổng thống - tôi chắc chắn ông ấy sẽ không quá vui về điều đó - nhưng trên hết, ông ấy sẽ bảo vệ sự độc lập của Kevin Warsh”, Hassett nói trên chương trình Fox News Sunday.

Những đòn công kích nhằm vào cựu Chủ tịch Jerome Powell

Những gì xảy ra với người tiền nhiệm có thể là dấu hiệu cho thấy Warsh cũng sẽ gặp không ít khó khăn.

Chủ tịch Fed đầu tiên do ông Trump bổ nhiệm, Jerome Powell, đã tuyên thệ nhậm chức vào đầu tháng 2/2018. Đến tháng 7 cùng năm, Tổng thống đã công khai chỉ trích ông vì tăng lãi suất. Sau đó là nhiều năm ông Trump liên tục công kích Fed với cường độ chưa từng có.

Tuy nhiên, Chủ tịch Powell vẫn duy trì thái độ xa cách và mang tính nghi thức với Nhà Trắng.

Warsh thì khác. Kể từ khi nhậm chức, ông đã nhiều lần trao đổi trực tiếp, không chính thức với Tổng thống Trump. Một số chuyên gia theo dõi Fed cho rằng ngay cả nếu Ngân hàng Trung ương tiến hành một đợt tăng lãi suất mới, Warsh vẫn có thể xoa dịu Trump nhờ mối quan hệ cá nhân với Tổng thống.

“Ông ấy có thể gọi điện, tâng bốc Tổng thống, lắng nghe và để Tổng thống nói hết. Có lẽ Warsh không thực sự bị dồn vào thế khó đến vậy”, Michael Redmond, chuyên gia kinh tế Mỹ tại công ty tư vấn Energy Aspects, nhận định.

Dù vậy, tân Chủ tịch Warsh vẫn đang phải đi trên một sợi dây rất mong manh với Nhà Trắng, nơi đã gây sức ép mạnh mẽ lên Fed, không chỉ thông qua những lời công kích công khai.

Ông Trump từng tìm cách - trong một nỗ lực đến nay đã bị Tòa án Tối cao ngăn chặn - sa thải Thống đốc Fed Lisa Cook. Bộ Tư pháp Mỹ cũng tiến hành điều tra hình sự đối với ông Powell liên quan cáo buộc gian lận trong quá trình tái thiết trụ sở Fed.

Cuộc điều tra sau đó bị hủy bỏ, sau khi các Nghị sĩ thuộc cả hai Đảng phản đối và một thẩm phán liên bang mô tả cuộc điều tra là sự lạm dụng quyền lực.

“Warsh hiện không thể giành phần thắng về mặt chính trị. Nếu ông ấy tăng lãi suất, ông ấy sẽ nhận một bài đăng công kích trên mạng xã hội; còn nếu giữ nguyên, ông ấy sẽ phải hứng chịu phản ứng dữ dội từ thị trường”, Heather Long, Kinh tế trưởng tại Navy Federal Credit Union, nói.

Các tổ chức tài chính lớn trên Phố Wall, trong đó có TD Bank và JPMorgan Chase & Co., đã nhanh chóng điều chỉnh dự báo sau báo cáo lạm phát hôm thứ Sáu, với kỳ vọng Fed sẽ tăng lãi suất trong tuần này.

Patrick Harker, cựu Chủ tịch Fed Philadelphia, hiện làm việc tại Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania, cho rằng một đợt tăng lãi suất nghịch lý thay có thể hỗ trợ các mục tiêu kinh tế rộng hơn của chính quyền, bởi nó giúp xoa dịu những lo ngại về lạm phát.

Kỳ vọng lạm phát cao hơn có thể đẩy lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn dài tăng lên, qua đó khiến lãi suất vay thế chấp và chi phí vay vốn của doanh nghiệp trở nên đắt đỏ hơn.

“Việc tăng lãi suất cho thấy Fed đang thực hiện đúng nhiệm vụ. Điều đó có thể hỗ trợ những gì chính quyền đang cố gắng thực hiện, thay vì gây tổn hại”, Harker nói.

Đáng chú ý, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã tăng mạnh vào ngày 29/7, khi Fed giữ nguyên lãi suất và ông Warsh không thể giải thích quyết định này theo cách đủ thuyết phục đối với các nhà đầu tư.

Bài toán cân bằng

Trong khi đó, ông Warsh còn phải giải một bài toán cân bằng khác ngay bên trong Fed.

Ủy ban hoạch định chính sách mà ông tiếp quản hồi tháng 5 đang rất muốn bảo vệ tính độc lập của Fed. Bản năng bảo vệ thể chế này được thể hiện rõ vào tháng 5, khi ông Powell phá vỡ tiền lệ kéo dài nhiều thập kỷ bằng cách tiếp tục giữ vị trí Thống đốc Fed sau khi kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch. Động thái này đã ngăn Tổng thống Mỹ bổ nhiệm người khác vào vị trí của ông.

Trong bối cảnh đó, các quan chức Fed ngày càng lo ngại về tình trạng lạm phát dai dẳng ở mức cao. Ba quan chức đã bỏ phiếu bất đồng tại cuộc họp tháng 7 để ủng hộ một đợt tăng lãi suất.

Sau những dữ liệu mới nhất, nếu Warsh tìm cách ngăn Fed tăng lãi suất, vị thế của ông trong mắt các đồng nghiệp mà ông đang kỳ vọng sẽ dẫn dắt có thể bị tổn hại.

Trớ trêu thay, đây chính là tình huống mà ông Trump từng dự đoán khi phỏng vấn các ứng viên cho vị trí lãnh đạo Fed. “Họ nói với tôi mọi điều tôi muốn nghe, rồi họ được nhận việc. Họ nhận việc, và đột nhiên lại nói: 'Hãy tăng lãi suất thêm một chút'”, ông Trump nói hồi tháng 1, vài ngày trước khi lựa chọn Warsh.