Quy hoạch Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng: Đề xuất mạng lưới 11 tuyến metro kết nối cầu vượt sông

Mạng lưới 11 tuyến đường sắt đô thị cùng quy tụ

UBND TP. Hà Nội đang lấy ý kiến nhân dân về Đồ án điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000 để thực hiện Dự án đầu tư Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Phạm vi nghiên cứu trải dài khoảng 40km theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, với quy mô khoảng 11.418ha.

Trong cấu trúc giao thông của đồ án, đường sắt đô thị được xác định là một trong những thành phần quan trọng, cùng với đường bộ, đường thủy và hệ thống cầu vượt sông. Đáng chú ý, trong khu vực nghiên cứu có tới 11 tuyến đường sắt đô thị, gồm các tuyến số 1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 14, 15 và 2A.

Việc tập trung một mạng lưới đường sắt đô thị dày đặc trong không gian hai bên sông Hồng cho thấy giao thông công cộng khối lượng lớn được đặt vào vị trí quan trọng trong quá trình tái cấu trúc khu vực này. Thay vì phát triển đại lộ cảnh quan như một trục giao thông đường bộ đơn thuần, quy hoạch hướng tới hình thành một hệ thống giao thông đa phương thức, trong đó đường sắt đô thị đóng vai trò kết nối các khu vực phát triển mới với lõi đô thị và mạng lưới giao thông của toàn thành phố.

Theo định hướng, mạng lưới xe buýt sẽ được tổ chức đồng bộ với đường sắt đô thị, kết nối trực tiếp tới các nhà ga. Các điểm dừng xe buýt được bố trí trên các tuyến đường từ cấp khu vực trở lên, với khoảng cách chủ yếu 300-500m và tối đa 800m. Cách tổ chức này tạo ra mạng lưới giao thông theo nhiều lớp khi đường sắt đô thị đảm nhận vận tải khối lượng lớn trên các trục chính, trong khi xe buýt đóng vai trò gom khách và kết nối các khu dân cư, khu chức năng với nhà ga.

Đường sắt đô thị kết nối hai bờ sông và các trục lớn

Theo đồ án, Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được định hướng hình thành hai tuyến đường cảnh quan chạy dọc bờ Tả và bờ Hữu, quy mô 8-10 làn xe. Các tuyến đường chính đô thị, liên khu vực khác có quy mô khoảng 40-50m, tương đương 6-8 làn xe. Tuy nhiên, bài toán kết nối của khu vực không dừng ở việc mở rộng đường bộ.

Hà Nội dự kiến hoàn thiện hệ thống 17 cầu đường bộ vượt sông Hồng và 1 cầu vượt sông Đuống, qua đó tăng khả năng liên kết giữa hai bờ sông và kết nối với mạng lưới giao thông vùng Thủ đô.

Trong số 17 cầu vượt sông Hồng, 12 cầu đã và đang được xây dựng; 5 cầu còn lại nằm trong quy hoạch gồm Liên Trung, Tàm Xá, Cự Khối, Bát Tràng và Khuyến Lương. Đặt trong tổng thể này, 11 tuyến đường sắt đô thị sẽ không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại dọc hai bên sông mà còn có ý nghĩa kết nối các khu vực đô thị thông qua những điểm giao cắt và đầu mối vận tải lớn.

Đặc biệt, các nút giao được nghiên cứu theo nguyên tắc ưu tiên kết nối các tuyến vành đai 1, 2, 3, 4 với các tuyến vành đai 2,5 và 3,5. Những tuyến đang quá tải được định hướng bổ sung các nhánh kết nối một chiều nhằm phân tách dòng phương tiện và tăng khả năng lưu thông.

Bên cạnh đường sắt đô thị, mạng lưới đường sắt quốc gia cũng được định hướng nâng cấp, cải tạo và xây dựng các tuyến hướng tâm. Tuyến đường sắt vành đai dọc Vành đai 4 được nghiên cứu đi qua khu vực cầu Hồng Hà và Mễ Sở, cũng chính là hai đầu của Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Khu vực này còn có tuyến đường sắt tốc độ cao chạy dọc Vành đai 4 qua cầu Mễ Sở và tuyến đường sắt quốc gia/liên vùng đi qua cầu Hồng Hà và Mễ Sở.

Như vậy, trong cấu trúc giao thông tương lai, hành lang sông Hồng sẽ đồng thời có sự hiện diện của đường sắt đô thị, đường sắt quốc gia/liên vùng và đường sắt tốc độ cao, bên cạnh mạng lưới đường bộ và đường thủy.

Từ một đại lộ ven sông đến trục phát triển mới của Hà Nội

Ý nghĩa của việc đưa mạng lưới đường sắt đô thị vào quy hoạch không chỉ nằm ở khả năng vận chuyển hành khách. Đây còn là cơ sở để tổ chức lại không gian đô thị hai bên sông theo hướng tập trung hơn vào giao thông công cộng.

Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được nghiên cứu trong bối cảnh hạ tầng hiện trạng hai bên sông còn thiếu đồng bộ. Vì vậy, quy hoạch đặt mục tiêu đồng thời giải quyết kết nối giao thông và mở rộng không gian phát triển đô thị, cảnh quan, sinh thái và kinh tế.

Theo định hướng, các tuyến đường thủy cũng được tổ chức lại với mục tiêu hình thành mạng lưới vận tải đường thủy kết nối hai bờ, các địa danh du lịch và không gian cảnh quan dọc sông Hồng. Hệ thống cảng được nâng cấp, cải tạo luồng tuyến; một số cảng hàng hóa từng bước được chuyển đổi chức năng sang cảng du lịch kết hợp dịch vụ.

Ở trên mặt đất, hệ thống đường cảnh quan, đường chính đô thị và đường liên khu vực tạo thành mạng lưới kết nối. Dưới lòng đất hoặc trên các hành lang riêng, đường sắt đô thị đảm nhận vai trò vận tải công cộng khối lượng lớn.

Sự kết hợp này hướng tới một mô hình mà trong đó sông Hồng không còn là khoảng không chia cắt hai nửa đô thị, mà trở thành trục kết nối và động lực phát triển mới. Đặc biệt, khi các tuyến đường sắt đô thị được kết nối với mạng lưới xe buýt, các cầu vượt sông và các đầu mối giao thông lớn, khả năng tiếp cận khu vực ven sông sẽ không còn phụ thuộc chủ yếu vào phương tiện cá nhân. Đây là tiền đề để hình thành các khu vực phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, thay vì mở rộng đô thị theo các tuyến đường bộ đơn thuần.

Hạ tầng đi trước để mở rộng không gian đô thị

Theo tiến độ dự kiến, việc triển khai đồ án được thực hiện trong giai đoạn 2026-2038. Trong giai đoạn 2026-2030, thành phố ưu tiên đầu tư Trục đại lộ cảnh quan hai bên sông, các hạng mục kè và chỉnh trị lòng, bờ sông, một số công viên, khu vực “phòng khách đô thị”, khu đô thị định cư tại Lĩnh Nam, Long Biên cùng các dự án giải phóng mặt bằng độc lập.

Giai đoạn 2030-2038 sẽ tiếp tục hoàn thiện các dự án thành phần còn lại.

Với chiều dài khoảng 120km đoạn sông Hồng chảy qua Hà Nội, khu vực 40km được lựa chọn nghiên cứu chỉ chiếm khoảng một phần ba chiều dài dòng sông trong địa phận Thủ đô. Tuy nhiên, đây là đoạn có vai trò quan trọng trong cấu trúc đô thị hiện hữu và định hướng phát triển tương lai.

Nếu được triển khai đồng bộ, 11 tuyến đường sắt đô thị sẽ tạo nên lớp hạ tầng giao thông công cộng quan trọng nhất của không gian phát triển hai bên sông Hồng, cùng với hệ thống cầu, đường bộ và đường thủy hình thành mạng lưới đa phương thức. Khi đó, Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng không chỉ là một tuyến đại lộ mới chạy dọc dòng sông, mà có thể trở thành một hành lang phát triển đô thị quy mô lớn, lấy giao thông công cộng làm một trong những nền tảng để kết nối, tổ chức lại và mở rộng không gian của Thủ đô.