Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả chỉ ra 3 vấn đề đặc biệt khi mở rộng tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông

Ngày 29/9, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026 - 2030 với mục tiêu kết nối các nguồn lực, mở rộng không gian phát triển, hướng tới hình thành mạng lưới cao tốc đồng bộ, hiện đại.

Hội nghị tập trung tìm kiếm giải pháp huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội, tạo thêm động lực phát triển mạng lưới cao tốc, tăng cường liên kết vùng và mở rộng không gian phát triển.

Chia sẻ tại hội nghị về nghiên cứu mở rộng các đoạn cao tốc Bắc - Nam phía Đông trong giai đoạn tới, Chủ tịch HĐQT CTCP Tập đoàn Đèo Cả Hồ Minh Hoàng cho rằng cần đặc biệt lưu ý 3 vấn đề.

Trước hết, cần phân loại từng đoạn tuyến trên cơ sở dữ liệu thực tế. Theo ông Hoàng, nhiều tuyến cao tốc hiện đã được đưa vào khai thác trong một thời gian, cơ quan quản lý cũng có dữ liệu tương đối đầy đủ về lưu lượng phương tiện và doanh thu. Do đó, cần xác định rõ những đoạn có lưu lượng và doanh thu tốt, có khả năng tự hoàn vốn để huy động tối đa nguồn lực tư nhân, thậm chí không cần Nhà nước tham gia vốn. Với những đoạn có lưu lượng thấp hơn, Nhà nước cần tham gia một tỷ lệ phù hợp để bảo đảm tính khả thi của dự án.

Đặc biệt, đối với những đoạn tuyến liên quan đến các dự án BOT, PPP đã được đầu tư trước đây, cần tính toán kỹ tác động đến lưu lượng, doanh thu và phương án tài chính hiện hữu. “Không thể giải quyết một dự án mới bằng cách tạo ra khó khăn cho một dự án PPP cũ. Đây là bài học rất thực tế mà chúng tôi đã trải qua”, ông Hoàng chia sẻ.

Vấn đề thứ hai là không nên áp dụng một công thức tài chính chung cho tất cả các dự án PPP. Theo ông Hoàng, có dự án Nhà nước không cần bỏ vốn; có dự án cần Nhà nước tham gia 20%, 30% hoặc một tỷ lệ phù hợp. Có dự án Nhà nước thực hiện giải phóng mặt bằng, trong khi dự án khác cần đầu tư một số hạng mục kết nối. Cũng có những dự án có thể huy động nguồn lực từ nhiều chủ thể khác nhau. Tập đoàn Đèo Cả gọi cách tiếp cận này là PPP++. Theo đó, bên cạnh Nhà nước, nhà đầu tư và ngân hàng, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp xây dựng, nhà đầu tư tài chính, các đối tác cung cấp vật liệu, thiết bị và công nghệ cùng tham gia vào chuỗi giá trị của dự án.

Vấn đề thứ ba được ông Hồ Minh Hoàng đề cập là chất lượng công trình và trách nhiệm lâu dài trong quá trình khai thác. “Về việc mở rộng các đoạn cao tốc Bắc - Nam, đây không đơn thuần là làm thêm một gói xây lắp mới, bởi giai đoạn mở rộng sẽ kết nối trực tiếp với công trình đang khai thác, liên quan đến kết cấu, bảo hành, bảo trì, tổ chức giao thông và trách nhiệm chất lượng lâu dài”, ông Hoàng nói.

Theo ông Hoàng, Nghị định 349/2026/NĐ-CP vừa được ban hành cũng đã có quy định cho phép chỉ định thầu đối với các gói thầu cần thực hiện ngay nhằm bảo đảm kết nối, đồng bộ giữa các công trình thuộc dự án, đáp ứng yêu cầu quản lý, khai thác và vận hành đồng bộ, liên tục.

Vì vậy, việc mở rộng cao tốc Bắc - Nam cần nghiên cứu vận dụng cơ chế này đối với những đoạn, những gói thầu thực sự cần bảo đảm tính liên tục và đồng bộ, trên cơ sở lựa chọn các nhà thầu đã chứng minh được năng lực, đồng thời kiểm soát chặt chẽ giá thành, chất lượng và trách nhiệm.

Theo ông Hoàng, nếu thực hiện được như vậy, dự án vừa có thể được đẩy nhanh tiến độ, vừa tránh tình trạng chia cắt trách nhiệm giữa công trình cũ và phần mở rộng mới.

Cũng theo Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả, việc cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn hoàn thành xây dựng chưa đồng nghĩa với việc dự án PPP đã thành công. Nếu lưu lượng và doanh thu thực tế không đạt phương án ban đầu, dự án vẫn có thể gặp khó khăn trong 20 - 30 năm tiếp theo.

Ở chiều ngược lại, dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận hiện có tổng mức đầu tư hơn 36.000 tỷ đồng, được triển khai bằng nguồn lực của nhà đầu tư và không sử dụng vốn ngân sách Nhà nước.

Theo ông Hoàng, điều này cho thấy PPP không phải chỉ được triển khai khi Nhà nước thiếu nguồn lực tài chính. PPP cần được hiểu là phương thức để Nhà nước sử dụng ít nguồn lực công hơn nhưng huy động được nhiều nguồn lực xã hội hơn, đồng thời chuyển một phần trách nhiệm về tiến độ, chất lượng, quản trị và hiệu quả sang khu vực doanh nghiệp.

Trên cơ sở đó, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả cho rằng Nhà nước không nên chỉ đưa ra danh mục dự án rồi chờ nhà đầu tư đề xuất. Thay vào đó, cần chủ động cung cấp dữ liệu, xác định nguyên tắc phân bổ rủi ro, phạm vi vốn Nhà nước tham gia và xây dựng một khung đủ rõ để doanh nghiệp, ngân hàng có thể tính toán bài toán đầu tư.

Về phía doanh nghiệp, cần chứng minh năng lực tổ chức, năng lực huy động vốn, năng lực xây dựng cũng như khả năng chịu trách nhiệm với dự án trong dài hạn.

“Khi hai phía cùng làm đúng vai trò của mình thì chủ trương của Nghị quyết 68 mới thực sự đi vào cuộc sống”, ông Hồ Minh Hoàng nói.

Đầu tư hơn 150.000 tỷ đồng mở rộng tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông

Theo báo cáo tại hội nghị về phương án mở rộng tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, ông Lê Thắng, Giám đốc Ban Quản lý dự án 2, cho biết 15 dự án thành phần đã hoàn thành đầu tư công trên trục cao tốc Bắc - Nam phía Đông với tổng chiều dài 966km, sẽ được ghép thành 2 dự án thành phần lớn theo khu vực địa lý để thực hiện đầu tư theo phương thức PPP, hợp đồng BOT.

Cụ thể, dự án thành phần 1, khu vực phía Bắc, là đoạn Mai Sơn - Cam Lộ, có tổng chiều dài 415km, không bao gồm đoạn Diễn Châu - Bãi Vọt dài 50km đang trong giai đoạn khai thác thu phí theo hợp đồng BOT.

Dự án có tổng mức đầu tư 72.185 tỷ đồng, thời gian thu phí hoàn vốn 20 năm và dự kiến đưa vào khai thác năm 2030.

Dự án thành phần 2, khu vực phía Nam, là đoạn Quảng Ngãi - Dầu Giây, có chiều dài 551km, không bao gồm các đoạn Nha Trang - Cam Lâm và Cam Lâm - Vĩnh Hảo đang trong giai đoạn khai thác thu phí theo hợp đồng BOT.

Tổng mức đầu tư dự án là 78.224 tỷ đồng, thời gian thu phí hoàn vốn 15 năm và dự kiến đưa vào khai thác năm 2030.

Việc tổ chức lại các dự án thành phần theo khu vực địa lý để đầu tư theo phương thức PPP, hợp đồng BOT được xác định nhằm phát huy hiệu quả đầu tư, đồng thời tạo cơ sở để mở rộng tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông lên 6 làn xe.