Chủ tịch VAMC: Ngân hàng đang phải trả lãi cho cả nghìn tỷ đồng vốn mắc kẹt trong nợ xấu

Tại tọa đàm “Giảm lãi suất: Dư địa và giải pháp hỗ trợ tăng trưởng 2 con số” do VnEconomy tổ chức chiều 9/11, ông Trần Trung Dũng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC), kiêm Chủ nhiệm Câu lạc bộ Xử lý nợ, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, đã chỉ ra hàng loạt điểm nghẽn trong xử lý nợ xấu đang ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của các ngân hàng.

Theo ông Dũng, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là năng lực xử lý nợ của các tổ chức tín dụng, VAMC và toàn ngành còn hạn chế, chưa thực sự hiệu quả.

Ông cho rằng một nghịch lý đang diễn ra là trong khi ngành ngân hàng tập trung xử lý các khoản nợ tồn đọng thì nhiều khoản nợ mới lại tiếp tục phát sinh. Thậm chí, xử lý được 1 tỷ đồng nợ xấu nhưng cùng lúc có thể xuất hiện thêm nhiều tỷ đồng nợ mới.

“Như vậy, tốc độ xử lý nợ phải được nâng lên, làm sao nhanh hơn tốc độ tạo ra nợ mới”, ông Dũng nhấn mạnh.

5 điểm nghẽn khiến nợ xấu khó được xử lý

Phân tích cụ thể, Chủ tịch VAMC chỉ ra 5 nhóm vấn đề đang cản trở quá trình xử lý nợ xấu.

Thứ nhất là khung pháp lý chưa thực sự đồng bộ. Dù thời gian qua đã có những thay đổi căn cơ, các quy định hiện hành vẫn chưa giải quyết triệt để những vướng mắc trong quá trình xử lý tài sản bảo đảm, đặc biệt là bất động sản. Điều này khiến tiến độ thu hồi và xử lý tài sản còn chậm.

Thứ hai là khó khăn kéo dài của hoạt động sản xuất, kinh doanh và sinh kế người dân. Theo ông Dũng, nền kinh tế liên tiếp chịu tác động từ những cú sốc khác nhau, từ đại dịch Covid-19, xung đột địa chính trị, căng thẳng thương mại đến chi phí năng lượng và vận chuyển tăng cao.

Trong bối cảnh đó, lãi suất cho vay tiếp tục ở mức cao lại tạo thêm áp lực lên doanh nghiệp và người vay vốn, qua đó có thể đẩy tỷ lệ nợ xấu tăng lên.

Thứ ba là những khó khăn trên thị trường bất động sản. Ông Dũng nhận định lãi suất tăng khiến nhu cầu vay vốn để đầu tư, mua bất động sản và tiếp nhận các khoản nợ có tài sản bảo đảm là bất động sản bị hạn chế.

Đáng chú ý, người mua cũng trở nên thận trọng hơn khi tiếp cận tài sản bảo đảm do lo ngại những thay đổi về quy hoạch, giải phóng mặt bằng hoặc khả năng dự án bị di dời trong tương lai.

“Người ta cũng rất e ngại khi tiếp cận các tài sản bảo đảm là bất động sản, có thể ngày mai, ngày kia nó lại không phải là một tài sản mang tính chất cố định nữa mà sẽ nằm trong một dự án bị di dời”, ông phân tích.

Theo ông, điều này khiến việc tìm kiếm nhà đầu tư, người mua để hấp thụ tài sản bảo đảm trở nên khó khăn hơn, kéo dài quá trình xử lý nợ xấu của ngân hàng.

Thứ tư là thị trường mua bán nợ chưa phát triển tương xứng với yêu cầu thực tế. Theo Chủ tịch VAMC, hoạt động mua bán và xử lý nợ hiện vẫn chủ yếu diễn ra theo từng khoản riêng lẻ, giữa các bên với nhau, khiến dung lượng thị trường còn nhỏ.

Về lâu dài, cần hình thành một thị trường mua bán nợ thực sự với sự tham gia của nhiều nhà đầu tư, các tổ chức trung gian và đơn vị cung cấp dịch vụ. Khi có thêm các chủ thể tham gia, thị trường mới có thể mở rộng quy mô và tăng khả năng hấp thụ các khoản nợ xấu.

Thứ năm là thủ tục tố tụng, xét xử và thi hành án còn kéo dài. Ông Dũng cho biết khi người vay hoặc bên thế chấp vi phạm cam kết trong hợp đồng tín dụng, hợp đồng thế chấp, ngân hàng thường phải dựa vào con đường tố tụng để xử lý.

Tuy nhiên, quá trình này gặp nhiều trở ngại như phải trải qua nhiều cấp xét xử, khách hàng không hợp tác, né tránh hoặc không bàn giao tài sản. Ngay cả khi chuyển sang giai đoạn thi hành án, các thủ tục niêm yết và bán đấu giá cũng mất nhiều thời gian.

Vốn mắc kẹt trong nợ xấu, ngân hàng khó có dư địa giảm lãi suất

Để làm rõ tác động của nợ xấu đến chi phí vốn và khả năng giảm lãi suất, ông Dũng đưa ra một ví dụ giả định: Ngân hàng huy động được 5.000 tỷ đồng và cho vay, nhưng trong đó có 1.000 tỷ đồng trở thành nợ xấu.

Với khoản 1.000 tỷ đồng này, ngân hàng không chỉ gặp khó khăn trong việc thu hồi vốn, không có nguồn thu lãi như kỳ vọng mà vẫn phải chi trả chi phí vốn huy động hằng ngày.

Chưa kể, ngân hàng còn phải bỏ thêm nhiều chi phí cho quá trình xử lý khoản nợ xấu. Toàn bộ gánh nặng này tiếp tục ảnh hưởng đến hiệu quả của phần vốn còn lại.

“Chúng ta hằng ngày vẫn phải chi trả cho chi phí vốn huy động cho 1.000 tỷ đấy”, ông Dũng phân tích.

Theo ông, khi một lượng vốn lớn bị mắc kẹt trong nợ xấu, vòng quay vốn của ngân hàng sẽ chậm lại. Nguồn lực đáng lẽ có thể được thu hồi để tiếp tục cho vay lại bị giữ trong các khoản nợ khó thu hồi.

Hệ quả là ngân hàng vừa phải chịu chi phí vốn, vừa phải gánh chi phí xử lý nợ, trong khi hiệu quả sinh lời không đạt kỳ vọng. Điều này tạo thêm áp lực lên hoạt động kinh doanh và hạn chế khả năng giảm lãi suất cho vay.

Đặc biệt, ông Dũng lưu ý rằng tổng nguồn vốn huy động trên thị trường không phải vô hạn. Khi một phần nguồn vốn bị mắc kẹt trong nợ xấu, lượng vốn thực tế có thể đưa vào lưu thông và cho vay sẽ bị thu hẹp. Các ngân hàng vì thế tiếp tục phải cạnh tranh để huy động vốn, tạo thêm áp lực lên mặt bằng lãi suất.

Từ góc nhìn này, ông Dũng cho rằng câu chuyện giảm lãi suất không chỉ nằm ở việc tiết giảm chi phí đầu vào hay cải thiện quản trị ngân hàng. Nâng cao năng lực xử lý nợ xấu, tháo gỡ vướng mắc pháp lý và phát triển thị trường mua bán nợ cũng là những điều kiện quan trọng để khơi thông dòng vốn, cải thiện vòng quay tín dụng và tạo thêm dư địa giảm lãi suất cho vay.