Chuyên gia cảnh báo: 'Doanh nghiệp Việt đang yếu đi dù kinh tế tăng trưởng tốt'

Bức tranh doanh nghiệp có nhiều tín hiệu tích cực

Tại Hội thảo "Kinh tế Việt Nam 6 tháng đầu năm 2026: Thách thức, động lực và triển vọng phát triển", ông Phạm Ngọc Thạch, Phó ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho biết bức tranh doanh nghiệp trong 6 tháng đầu năm ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực nhưng cũng bộc lộ không ít điểm đáng lo ngại.

Theo ông, có ba điểm nổi bật trong nửa đầu năm.

Thứ nhất, số lượng doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường tiếp tục duy trì ở mức cao, phản ánh niềm tin của khu vực doanh nghiệp vào triển vọng phục hồi của nền kinh tế.

Thứ hai, nhiều chính sách cải cách đã được ban hành với tốc độ nhanh hơn, tạo nền tảng quan trọng để cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nhất là dù số lượng doanh nghiệp thành lập mới tăng lên, chất lượng hoạt động của doanh nghiệp vẫn còn nhiều thách thức khi sức chống chịu suy giảm và hiệu quả kinh doanh chưa cải thiện tương xứng.

Theo số liệu được VCCI tổng hợp, trong 6 tháng đầu năm, cả nước có gần 170.000 doanh nghiệp gia nhập và quay trở lại thị trường, trong khi số doanh nghiệp rút lui vẫn ở mức rất lớn.

Ông Phạm Ngọc Thạch cho rằng, điều đáng quan tâm hiện nay không đơn thuần là số lượng doanh nghiệp mới, mà là chất lượng của khu vực doanh nghiệp.

Doanh nghiệp thành lập mới có xu hướng tăng về quy mô vốn đăng ký cũng như quy mô lao động, cho thấy niềm tin của nhà đầu tư đang dần được cải thiện. Tuy nhiên, áp lực giải thể, tạm ngừng hoạt động vẫn rất lớn khi nhiều doanh nghiệp chưa đủ sức chống chịu trước biến động của thị trường.

Theo khảo sát của VCCI, trong tháng 6, lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường giảm so với tháng trước nhưng tính chung cả 6 tháng đầu năm vẫn tăng mạnh. Đây là tín hiệu cho thấy quá trình sàng lọc doanh nghiệp vẫn đang diễn ra.

Đặc biệt, số doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, chờ giải thể và hoàn tất giải thể đều tăng, phản ánh sức ép ngày càng lớn đối với khu vực sản xuất, kinh doanh.

Một trong những điểm được ông Phạm Ngọc Thạch nhấn mạnh là quy mô khu vực doanh nghiệp đã tăng lên đáng kể.

Hiện Việt Nam có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động. Tuy nhiên, lợi nhuận bình quân của doanh nghiệp vẫn ở mức khá thấp.

Không ít doanh nghiệp vẫn đang phải hoạt động trong điều kiện chi phí đầu vào tăng, sức mua phục hồi chậm và khả năng tiếp cận vốn còn hạn chế.

Điều này khiến năng lực tích lũy, tái đầu tư và mở rộng sản xuất của nhiều doanh nghiệp chưa được cải thiện đáng kể.

Theo khảo sát của VCCI, khoảng 73,7% doanh nghiệp đánh giá sức chống chịu của mình chỉ ở mức trung bình hoặc yếu, trong khi tỷ lệ doanh nghiệp có khả năng chống chịu tốt còn khá khiêm tốn.

Ba khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp

Khảo sát của VCCI cho thấy hiện nay doanh nghiệp đang phải đối mặt với 3 nhóm khó khăn lớn.

Đầu tiên là thị trường tiêu thụ chưa phục hồi như kỳ vọng. Đây tiếp tục là khó khăn lớn nhất đối với phần lớn doanh nghiệp.

Tiếp đến là khả năng tiếp cận vốn và tín dụng, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ngoài ra, thể chế, thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ vẫn là những rào cản khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian và chi phí trong quá trình đầu tư, sản xuất kinh doanh.

Bên cạnh các yếu tố trong nước, doanh nghiệp còn chịu tác động từ những biến động của kinh tế thế giới.

Theo ông Phạm Ngọc Thạch, xung đột tại Trung Đông, căng thẳng địa chính trị cùng xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng đang ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí logistics, chuỗi cung ứng và hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam.

Dư địa cải cách vẫn còn rất lớn

Ở góc độ chính sách, ông Phạm Ngọc Thạch cho rằng dư địa cải cách môi trường kinh doanh của Việt Nam vẫn còn rất lớn.

Khảo sát của VCCI cho thấy doanh nghiệp tiếp tục kỳ vọng vào việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh, đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động của cơ quan quản lý và nâng cao chất lượng thực thi chính sách.

Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp ghi nhận môi trường đầu tư kinh doanh đã có những chuyển biến tích cực trong thời gian qua. Tỷ lệ doanh nghiệp đánh giá tích cực về cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư và sự đồng hành của chính quyền địa phương đều ở mức cao.

Theo ông Thạch, đây là nền tảng quan trọng để tiếp tục thúc đẩy các chương trình cải cách trong thời gian tới.

Để tạo thêm động lực cho khu vực doanh nghiệp, đại diện VCCI đề xuất năm nhóm giải pháp trọng tâm.

Trong đó, ưu tiên hàng đầu là tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao chất lượng thực thi chính sách.

Cùng với đó là thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động quản lý nhà nước; phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh; đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo ông Phạm Ngọc Thạch, khi cải cách thể chế được triển khai thực chất, chi phí tuân thủ được cắt giảm và môi trường kinh doanh trở nên minh bạch, ổn định hơn, doanh nghiệp sẽ có thêm niềm tin để mở rộng đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp nhiều hơn cho mục tiêu tăng trưởng cao của nền kinh tế.