Chuyên gia hiến kế biến 1 triệu tỷ đồng nợ xấu thành hàng hóa đầu tư

Tại tọa đàm “Giảm lãi suất: Dư địa và giải pháp hỗ trợ tăng trưởng 2 con số” do VnEconomy tổ chức chiều 9/11, theo TS Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách vĩ mô, Trường Đại học VinUni, bài toán đặt ra với Ngân hàng Nhà nước hiện nay rất khó khăn: vừa phải thúc đẩy tăng trưởng nhanh, vừa phải bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và an toàn hệ thống ngân hàng.

Ông cho rằng không thể hy sinh ổn định kinh tế vĩ mô để đổi lấy tăng trưởng ngắn hạn. Thay vào đó, cần tìm kiếm những giải pháp giúp nền kinh tế tăng trưởng nhanh trong dài hạn, đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn đang làm gia tăng chi phí vốn.

Đề xuất chứng khoán hóa 1 triệu tỷ đồng nợ xấu

Một trong những giải pháp đáng chú ý được TS Nguyễn Tú Anh đưa ra là thay đổi cách thức xử lý nợ xấu thông qua việc phát triển các sản phẩm chứng khoán hóa khoản nợ.

Ông dẫn ví dụ VAMC đã mua khoảng 1 triệu tỷ đồng nợ xấu. Theo ước tính của ông, trung bình khoảng 60% giá trị các khoản nợ này có khả năng thu hồi. Thay vì tiếp tục phụ thuộc vào việc tìm kiếm những nhà đầu tư lớn có đủ tiềm lực tài chính để mua các khoản nợ, VAMC có thể chia danh mục nợ thành nhiều lớp chứng khoán với mức độ rủi ro và khả năng thu hồi khác nhau.

Cụ thể, những khoản nợ có khả năng thu hồi cao có thể được cấu trúc thành lớp chứng khoán ưu tiên, với mức độ rủi ro thấp hơn. Các lớp tiếp theo sẽ có mức độ rủi ro cao hơn, tương ứng với khả năng thu hồi vốn và lợi nhuận khác nhau. Nhà đầu tư có thể lựa chọn sản phẩm phù hợp với khẩu vị rủi ro của mình.

“VAMC không cần phải đi tìm những ông chủ lớn để có tiền mua khoản nợ xấu đấy mà khoản nợ xấu ấy sẽ được đưa vào thị trường đại chúng và tất cả mọi người đều góp tay vào”, TS Nguyễn Tú Anh phân tích.

Theo ông, cách làm này có thể mở rộng đối tượng tham gia thị trường mua bán nợ, tạo thêm kênh huy động vốn để xử lý các khoản nợ xấu. Khi nợ xấu được xử lý hiệu quả hơn, bảng cân đối kế toán của ngân hàng được cải thiện, rủi ro hệ thống giảm xuống và áp lực chi phí vốn cũng có thể được giải tỏa.

Ông nhấn mạnh, giảm lãi suất không chỉ là câu chuyện điều chỉnh lãi suất điều hành hay yêu cầu các ngân hàng hạ lãi suất cho vay, mà còn phải xử lý những nguyên nhân khiến chi phí vốn và rủi ro của hệ thống ngân hàng duy trì ở mức cao.

Chủ tịch VAMC chỉ ra hàng loạt điểm nghẽn

Phản hồi đề xuất của TS Nguyễn Tú Anh, ông Trần Trung Dũng, Chủ tịch Hội đồng thành viên VAMC kiêm Chủ nhiệm Câu lạc bộ Xử lý nợ, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, cho biết chứng khoán hóa khoản nợ là một sản phẩm theo thông lệ quốc tế và có thể đóng góp tích cực cho hoạt động của thị trường mua bán nợ.

Tuy nhiên, theo ông Dũng, đây chỉ là một trong nhiều sản phẩm cần có. Vấn đề căn cơ hơn là phải xây dựng được một thị trường mua bán nợ thực sự hoàn chỉnh, trong đó các tổ chức tín dụng không còn xử lý nợ xấu một cách riêng lẻ, manh mún như hiện nay.

Ông cho biết VAMC đã có sàn giao dịch nợ từ vài năm trước, nhưng để sàn thực sự vận hành và thúc đẩy thị trường vẫn cần nhiều điều kiện đồng bộ.

Trước hết, thị trường cần một nền tảng giao dịch hiện đại với hệ thống dữ liệu đầy đủ về khoản nợ và tài sản bảo đảm. Thông tin phải minh bạch, rõ ràng để nhà đầu tư có thể tiếp cận, đánh giá khả năng thu hồi, phân tích rủi ro và đưa ra quyết định đầu tư.

Cùng với đó là yêu cầu hoàn thiện dữ liệu tín dụng, trong đó có sự tham gia của CIC, nhằm bổ sung thông tin phục vụ xử lý nợ xấu và niêm yết các khoản nợ trên sàn giao dịch.

Đáng chú ý, ông Dũng cho rằng điểm nghẽn lớn nằm ở cơ chế pháp luật. Việc chuyển dịch tài sản bảo đảm trong các khoản nợ còn chậm, quy trình thu giữ tài sản chưa đồng bộ, khiến nhà đầu tư khó đánh giá khả năng thu hồi và hiện thực hóa lợi nhuận.

"Rà soát đến đâu, chúng tôi phát hiện vướng mắc pháp lý đến đó”, ông Dũng nói khi đề cập đến những khó khăn trong việc triển khai đồng bộ các hoạt động của thị trường mua bán nợ.

Theo Chủ tịch VAMC, để thị trường phát triển, cần có cơ chế pháp lý đủ mạnh, không chỉ tạo điều kiện cho các sản phẩm mới như chứng khoán hóa khoản nợ mà còn tháo gỡ những vướng mắc từ các quy định hiện hành.

Ông dẫn kinh nghiệm quốc tế cho rằng, tại một số quốc gia có tỷ lệ nợ xấu cao và yêu cầu tăng trưởng mạnh, các tổ chức được giao nhiệm vụ xử lý nợ thường có luật riêng. Luật này vừa tạo cơ chế mới cho hoạt động xử lý nợ, vừa giải quyết những vướng mắc do các quy định cũ để lại.

Bên cạnh hành lang pháp lý, năng lực tài chính của VAMC cũng là một hạn chế. Ông Dũng cho biết một vòng quay xử lý khoản nợ sau khi mua có thể kéo dài 3-4 năm, trong khi VAMC vẫn phải bảo đảm nguồn lực cho hoạt động thường xuyên và hiệu quả tài chính.

Điều này khiến nguồn vốn dành cho hoạt động mua nợ trên thị trường bị hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng hình thành danh mục khoản nợ đủ lớn để phát triển các sản phẩm chứng khoán hóa.

“Chúng ta có sàn giao dịch nhưng không có cơ chế pháp luật thì mọi người cũng sẽ không tham gia vào để mua nợ vì ném tiền vào đấy, mua xong rồi sau đó là rủi ro và không cụ thể hóa được lợi nhuận. Mà nếu ngược lại thì có cơ chế pháp luật mà không có tiền thì cũng sẽ khó xử lý”, ông Dũng nhấn mạnh.

Theo Chủ tịch VAMC, muốn xử lý nợ xấu hiệu quả, tốc độ xử lý phải bằng hoặc nhanh hơn tốc độ phát sinh nợ xấu. Đây cũng là điều kiện quan trọng để hạn chế rủi ro lan truyền trong hệ thống ngân hàng, giảm áp lực huy động vốn và tạo dư địa hạ lãi suất cho vay.